(UPGRADE) Zwakke verleidingen zijn lastiger te weerstaan dan sterke

Arnhem, 2 januari 2019 13:22 | Dionne Irving

Mindful eten is een nieuw onderzoeksveld waar steeds meer interesse voor is. Het idee is dat door bewuster te eten, cliënten van diëtisten beter verleidingen zouden kunnen weerstaan. Het vergt wel oefening en is niet voor iedere cliënt geschikt, zo was te beluisteren op de Voeding Nu-bijeenkomst Food for Thought, waar meer dan 70 voedingsprofessionals op af waren gekomen.

Richard van Wezel, onderzoeker aan het Donders Instituut in Nijmegen, startte de dag en vertelde dat biologen het begrip ‘aandacht’ in de hersenen kunnen zien via MRI-scans. Er is een duidelijke link tussen oogbewegingen en aandacht. De onderzoeksgroep van Van Wezel heeft een project Food Wanting uitgevoerd, waarbij het effect van mindful eten gedurende acht weken werd getest. De resultaten zijn veelbelovend.

Ruiten acht
Van Wezel legde uit dat gedrag leidt tot nieuwe verbindingen in de hersenen en andersom. De Nijmeegse onderzoeker liet de aanwezigen een ruiten acht-kaart zien waarop een ‘verborgen’ acht te herkennen was, een eyeopener voor velen. ‘Nu jullie dit hebben gezien, vergeten jullie het niet. Een nieuwe verbinding in de hersenen is aangemaakt. Mensen die het patroon van de ruiten acht nu voor het eerst ervaren hebben, zullen er vannacht wellicht nog een keer over dromen of aan denken, ze vergeten het niet meer. Het is simpele verandering. Eetgedrag veranderen is veel complexer, doordat daarop veel meer van invloed is.’

Hulpmiddelen bij mindfullness
Boeken en apps die Ellenna de Roode, diëtiste en mindfulness-coach, aanraadt:

Boeken:
- Ontspannen eten van Rita Zeelenberg;
- (H)erken je honger van Marie- José Torenvliet;
- Mindful afvallen, een nieuwe methode voor blijvend resultaat van Joanna Kortink;
- Uit de ban van emotie-eten van Joanna Kortink.

Apps:
- Buddhify;
- Headspace;
- Stop, breath & think;
- VGZ-app (een aanrader van meerdere deelnemers).

Warm en koud systeem
Spreekster Floor Kroese, onderzoeksdocent aan de Universiteit van Utrecht, ging tijdens de bijeenkomst in op verleidingen. Ze bevestigde net als Van Wezel het sterke belang dat de omgeving bij voedselkeuze speelt. Kroese legde het ‘menselijke systeem’ uit aan de hand van een koude en een warme kraan. Een goed voornemen hoort bijvoorbeeld tot het ‘koude systeem’. ‘Dit werkt planmatig en rationeel. Er is wilskracht nodig om het vol te houden.’ Daar tegenover staat het ‘warme systeem’. Dit houdt alle gedrag in dat op de automatische piloot gebeurt. ‘Dit systeem is altijd actief en heeft daardoor een voordeel boven het koude systeem.’ Dat is fijn voor gedrag als elke dag automatisch je tandenpoetsen, maar een nadeel om een goed voornemen als gezond eten vol te houden.

Wilskracht
Kroese vertelde dat vaak wordt gedacht dat mensen gezond gedrag bereiken op hun wilskracht, als ze ogenschijnlijk goede doelen hebben gesteld waar ze zich aan kunnen houden. Het kunnen vertrouwen op die wilskracht is volgens Kroese slechts beperkt, eenvoudigweg omdat mensen het niet volhouden. Drie aspecten zijn volgens haar meer van invloed op mensen die al zich al een goede gedraging hebben eigengemaakt: ze hebben al goede gewoontes, ze herkennen verleidingen sneller en ze hebben slimme strategieën om verleidingen te weerstaan.

Zwakke verleidingen
Een belangrijk resultaat uit het onderzoek van Kroese is dat personen die zich succesvol aan doelen kunnen houden, verleidingen sneller herkennen. Verleidingen gaan vaak gepaard met de gedachte iets tegelijkertijd wel en niet willen. Mensen die zich goed aan gestelde voornemens kunnen houden, kunnen sneller herkennen dat iets een verleiding is, waardoor ze beter weerstand kunnen bieden; ook tegen zwakke verleidingen. Als voorbeeld geeft ze een kleine of grote zak chips. ‘Van een grote zak weet iedereen dat het een grote verleiding is, dan gaan voor iedereen alarmbellen af. Meestal wordt er daardoor minder van gegeten dan van een kleine zak chips’, weet Kroese. ‘Bij een klein zakje chips gaan er minder alarmbellen af en lijkt het alsof het beter is ervan te eten.’

Invloed eetpatroon op depressie
Onderzoeker Esther Vermeulen belichtte een ander aspect van mindful eten: de relatie met depressie. Ze haalde diverse onderzoeken aan waarbij mindful eten gerelateerd is aan minder depressieve klachten (Kristeller, 2014) of dat meer emotioneel eten samenhangt met meer depressie (Paans, 2018; Goldschmidt, 2014; Konttinen, 2010). Vermeulen was zelf ook geïnteresseerd in de relatie tussen voedingspatronen en depressie. Haar promotieonderzoek over dit onderwerp was onderdeel van MoodFood, een Europees samenwerkingsverband tussen negen landen om meer inzicht te krijgen in de rol van voeding, voedingsgerelateerd gedrag en obesitas in de preventie van depressie. Vermeulen onderzocht 1005 deelnemers tussen de 18-75 oud, met een BMI hoger dan 25 en verhoogde symptomen van een depressie.Ook heeft Vermeulen een reeks analyses uitgevoerd met gebruik van observationele studies uit Nederland (HELIUS onderzoek), Engeland (Whitehall II) en Italie (InCHIANTI studie). Hieruit kwam naar voren dat een gezonde voedingspatroon mogelijk beschermt tegen depressieve klachten.

Het MooDFOOD project heeft ook onderzoek gedaan naar de preventie van depressie door middel van een gerandomiseerde trial.Een deel van de groep kreeg dagelijks een micronutriënt bestaande uit omega- 3, calcium, selenium, B-11 en D3. Een ander deel van de testpersonen kreeg voedingsgerelateerde therapie. De rest kreeg een placebo.

De resultaten waren op het moment van de lezing nog niet gepubliceerd, deze volgen dit jaar. De onderzoeker concludeert dat de relatie tussen voedingsgedrag en depressie een heel complex onderwerp is, omdat depressie door zoveel verschillende dingen veroorzaakt kan worden. ‘Daarom is het heel moeilijk om alleen iets over voeding te zeggen. Ik zou dan ook adviseren de algehele leefstijl te verbeteren.’

Mindful eten
Tijdens het middagprogramma kregen de aanwezigen een workshop Mindful eten: eten met aandacht. De deelnemers deden oefeningen die ze in de praktijk kunnen inzetten. Ellenna de Roode, diëtiste en mindfulness-coach, benadrukte dat mensen vaak te streng voor zichzelf zijn. ‘Het is vaak zo negatief wat ze over zichzelf opschrijven. Het helpt al als mensen wat aardiger voor zichzelf en hun lichaam worden.’

Mindfulness lijkt niet voor alle cliënten geschikt, weet De Roode. Over het algemeen staan vrouwen er meer voor open dan mannen. Ze start er zeker niet mee tijdens het eerste consult. Het werkt vooral goed bij ‘lijngerichte’ eters.