artikel

Redactioneel: Onafhankelijke verantwoordelijkheid

Algemeen

Het regering-Balkenende-adagium voor het nemen van de eigen verantwoordelijkheid dat al weer enkele jaren door Nederland waart, zou voor wetenschappers geen toepassingsproblemen mogen opleveren, hoog opgeleid en zelfstandig als ze zijn. Toch blijken op het hoogst opgeleide niveau de regels der verantwoorde wetenschappelijke kunst niet zomaar te beklijven in de onderzoeksbreinen.

Het regering-Balkenende-adagium voor het nemen van de eigen verantwoordelijkheid dat al weer enkele jaren door Nederland waart, zou voor wetenschappers geen toepassingsproblemen mogen opleveren, hoog opgeleid en zelfstandig als ze zijn. Toch blijken op het hoogst opgeleide niveau de regels der verantwoorde wetenschappelijke kunst niet zomaar te beklijven in de onderzoeksbreinen. Eigenbelang lijkt soms zwaarder te wegen dan de ultieme zoektocht naar de wetenschappelijke waarheid – en niets dan de waarheid – die ook nog eens open en bloot in een universitair en maatschappelijk discours terecht zou moeten komen.Een recent voorbeeld van een te hoog vliegende wetenschapper is de Zuid-Koreaanse stamcelonderzoeker Woo Suk Hwang die de redactie van het wetenschappelijke blad Science zover kreeg om zijn onderzoek over de reproductie van stamcellen te publiceren. Als consument ben ik best geinteresseerd in een biotechniek waarmee op latere leeftijd zenuw- en immuunziekten of diabetes beter te genezen zijn. Helaas, ettelijke miljoenen onderzoekssubsidie ten spijt, Woo Suk Hwang had de resultaten van het onderzoek bij elkaar gelogen; zowel het onderzoek als de stamcellen waren niet reproduceerbaar. Een sterk staaltje eigenbelang, voortkomend uit een hang naar prestige, subsidiebehoefte of baanbehoud. Wat de motivatie ook was, de eigen verantwoordelijkheid was ver te zoeken.Dichter bij huis is er ook discussie over ethiek in de wetenschap. Hier gaat het vooral over de wetenschappelijke onafhankelijkheid van opdrachtonderzoek, uitgevoerd voor bedrijven, overheid of maatschappelijke organisaties. De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen deed er in het afgelopen jaar een veldonderzoek naar, in opdracht van wetenschapsminister Van der Hoeven. In het verslag Wetenschap op bestelling komt onder meer deze bevinding naar voren: Publicaties en informele gesprekken suggereren dat ontsporingen optreden: de opzet van onderzoek, de gegevensverzameling en de interpretatie worden soms aangepast om een voor de opdrachtgever gunstige uitkomst te verkrijgen, en de publicatie van die uitkomst wordt soms verhinderd, vertraagd of aangepast aan de wensen van de opdrachtgevers. Opvallend is dat ook de overheid hieraan meewerkt. De zogenoemde ARVODI-richtlijnen van de overheid, die gelden voor het verrichten van diensten, stellen eisen die strijdig zijn met onafhankelijk onderzoek. Zo eisen ze standaard geheimhouding van de resultaten. Over eigen verantwoordelijkheid gesproken. De KNAW pleit dan ook voor afschaffing hiervan.Naar aanleiding van het onderzoek heeft de KNAW een Verklaring van wetenschappelijke onafhankelijkheid opgesteld, waarnaar studenten, promovendi en wetenschappers zouden moeten handelen, die het nemen van de juiste verantwoordelijkheid binnen handbereik brengt. Deze is te vinden op de website van de KNAW waar ook het onderzoeksverslag gratis te downloaden is (www.knaw.nl). De KNAW-verklaring komt bovenop de gedragscodes die er al zijn rond contractonderzoek, bijvoordeeld die van de samenwerkende universiteiten. Ook tijdens het derde forum van de Nederlandse Academie van Voedingswetenschappen werd gepleit voor een gedragscode om de onafhankelijkheid van voedingsonderzoek te bewaken, speciaal voor de voedingssector. Is het echt allemaal nodig om het zelfreinigende vermogen van de wetenschap en het vertrouwen erin door de maatschappelijke omstanders in stand te houden?

Reageer op dit artikel