artikel

Redactioneel: met vuur meer mens *

Algemeen

Redactioneel: met vuur meer mens *

Voeding is van alle tijden. Koken van wat ‘recenter’ datum en houdt verband met de beheersing van vuur. De oudste sporen voor het gebruik van vuur door voorlopers van de mens duiden op een tijdstip zo’n achthonderdduizend jaar geleden, in Gesher Benot Ya’aqov, langs de Jordaan in Israël. Er zijn nog oudere vondsten die vuurgebruik bij de vroege mens suggereren, van anderhalf miljoen jaar terug, maar de archeologische bewijzen hiervoor zijn onzeker.

Richard Wrangham, hoogleraar biologische antropologie aan Harvard, liet het niet bij het archeologische onderzoek en bestudeerde aan de hand van de biologie en de anatomie van de mens het vuurgebruik. Hij kwam tot de verrassende bevinding dat we vooral mens zijn geworden doordat we ons eten zijn gaan koken. Geen diersoort die ons dat nadoet.

‘Dieren hebben voedsel, water en beschutting nodig. Wij mensen hebben al die dingen ook nodig, en daarnaast vuur’, aldus de onderzoeker. In zijn recent verschenen boek Koken, over de oorsprong van de mens presenteert Wrangham zijn kookhypothese op populair wetenschappelijke wijze. Hij onderbouwt dat de ontwikkeling van de mens in een stroomversnelling is gekomen toen de eerste mensachtigen vuur leerden beheersen en regelmatig hun eten gingen koken, zo’n 1,8 miljoen jaar geleden. Vuur bood de vroege mens niet alleen warmte, bescherming en misschien wel troost, maar ook een manier om het eten lekkerder en energierijker te maken. De met vuur bewerkte voeding zorgde voor een efficiëntere vertering van het voedsel met een grotere biobeschikbaarheid van voedingsstoffen. In de evolutie van de mens leidde dit onder meer tot een kleiner  spijsverteringskanaal, grotere hersenen en kleinere tanden ten opzichte van andere primaten.

‘Mensen zijn evolutionair aangepast aan het eten van bereid voedsel op dezelfde basale manier waarop koeien zijn aangepast aan het eten van gras’, stelt Wrangham. ‘We zijn onlosmakelijk met ons dieet van gekookt voedsel verbonden en de gevolgen daarvan zijn overal in ons leven terug te vinden, in ons lichaam en in onze geest. We zijn kokende apen, wezens van het vuur.’

Wat de mens in de evolutie hielp – energierijkere voeding – speelt veel moderne mensen nu parten in het streven naar een gezonder leven. Dit neemt niet weg dat juist nu, in de donkere wintertijd, een aandachtig gemaakte maaltijd, een knisperend haardvuur of kaarsvlammen wat extra verlichting, warmte en plezier kunnen brengen. Ik hoop het voor u. Namens het team van Voeding Nu, wens ik u fijne feestdagen.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 12 van december 2009 op bladzijde 3

Reageer op dit artikel