artikel

Boodschapp helpt bij de gezondere keuze

Algemeen

Boodschapp helpt bij de gezondere keuze

Nederlanders eten nog steeds te weinig fruit, groente en vis en krijgen te weinig vezels binnen. Het aandeel verzadigde vetzuren in de voeding is ongunstig en overgewicht komt frequent voor (1). De grote uitdaging voor voedingsvoorlichters is dan ook mensen te helpen hun voedingsgedrag te veranderen. Digitale communicatieproducten zoals apps kunnen helpen bij het geven van inzicht in de gezondheidsaspecten van een product en zo de keuze van de consument beïnvloeden.

Met voedingswaarde-informatie van producten wordt het maken van een gezondere keuze gemakkelijker. Logisch dus dat uitgebreide etikettering van ingrediënten en voedingswaarden verplicht is sinds december 2014. Maar om al die informatie goed te kunnen duiden, heeft een consument heel wat achtergrondkennis nodig. Apps kunnen hierin een rol spelen. De laatste jaren zijn er binnen het Nederlandse taalgebied een aantal apps op de markt verschenen die ondersteuning kunnen bieden, zoals de etikettenwijzerapp van het Voedingscentrum en Foodhouse van Syndycate. Deze apps  geven echter geen waardeoordeel aan een product en sturen de consument dus niet automatisch richting een betere keuze. Boodschapp doet dat wel. Deze app geeft producten een score in de vorm van een cijfer (0-10) en een kleur (rood, oranje of groen). Over zo’n “stoplichtsysteem” is veel discussie, maar consumentenonderzoek geeft aan dat consumenten het duidelijk vinden (3).

Boodschapp presenteert het gescande product naast producten in dezelfde productcategorie met ieder hun eigen score, waardoor de consument in één oogopslag een gezonde keuze kan maken. Daarbij hanteert de app een soortgelijk systeem als het Vinkje, waarbij ook producten binnen een productcategorie worden beoordeeld. Het verschil met het Vinkje is dat Boodschapp alle merken in de supermarkt meeneemt, en een merk niet aangesloten hoeft te zijn bij Boodschapp om een score te krijgen. Behalve een totaalscore presenteert Boodschapp ook afzonderlijke scores op deelaspecten als zout, verzadigd vet of toegevoegd suiker. Juist deze afzonderlijke scores maken het mogelijk verschillende producten binnen een productcategorie op detail met elkaar te vergelijken.

Beoordelingscriteria
Net als de beoordelingscriteria van het Vinkje zijn de criteria waarop Boodschapp de score berekent gebaseerd op de adviezen van de Gezondheidsraad en de Richtlijnen Voedselkeuze van het Voedingscentrum. De score is grotendeels gebaseerd op de gehaltes aan energie, vet, verzadigd vet, zout, suiker en vezels. Voor de energie vergelijkt Boodschapp de hoeveelheid calorieën per portie met het gemiddelde van de energie-inhoud van de producten in de productcategorie. Een product dat substantieel hoger scoort dan het gemiddelde scoort rood op energie, een product dat substantieel lager scoort dan het gemiddelde in de categorie scoort groen. Eenzelfde berekening wordt toegepast wat betreft het totale vetgehalte van een product. Voor verzadigd vet, zout en vezels zijn per productcategorie aparte criteria opgesteld over wanneer een product op deze aspecten rood, geel of groen scoort. De criteria zijn over het algemeen gelijk aan de criteria die het Voedingscentrum hanteert bij de productgroepen voor de indeling in voorkeursproducten, middenweg en uitzondering. Soms worden aangescherpte criteria toegepast. Een voorbeeld hiervan is het zoutcriterium voor graanproducten. Het Voedingscentrum hanteert voor graanproducten hetzelfde criterium als voor brood in de categorie brood en graanproducten. Boodschapp heeft de categorieën gesplitst en voor graanproducten een lagere zoutnorm gehanteerd omdat graanproducten van nature natrium-arm zijn. Opvallend is namelijk dat bijvoorbeeld bepaalde ontbijtgranen net zoveel zout bevatten als brood. Boodschapp wil daarop wijzen met de score op zout.

Behalve naar de voedingswaarde, kijkt Boodschap net als het Vinkje ook naar de hoeveelheid groente die in een complete maaltijd verwerkt is. Als een maaltijd een ruime portie groente bevat (bijvoorbeeld minimaal 150 gram voor een hoofdmaaltijd) scoort een maaltijd op dit aspect groen.

Extra criteria
Boodschapp heeft verder een poging gedaan ook de informatie op het etiket, die niet met voedingswaarde te maken heeft, in de beoordeling mee te laten wegen. In de totale beoordeling wegen deze criteria minder zwaar mee dan de voedingswaardecriteria. Zo geeft Boodschapp een score voor de mate van industriële bewerking van een product  door naar het aantal ingrediënten en E-nummers te kijken. Onlangs nog werd duidelijk uit onderzoek aan de Universiteit van Yale dat een voeding met minder industrieel bewerkte producten als gezonder wordt beschouwd (4). Een huzarensalade bestaande uit vlees, aardappel en mayonaise scoort zo groen terwijl een huzarensalade bestaande uit 35 ingrediënten – waaronder veel E-nummers – rood scoort op dit aspect.

Boodschapp neemt in de boordeling ook mee in hoeverre er werkelijk in een product zit wat er op de verpakking staat voor producten met een naamgevend ingrediënt, zoals aardbeienyoghurt of tomatensoep. Het criterium %puur gaat uit van de gemiddelde hoeveelheid van het naamgevend ingrediënt dat er in de hele productcategorie zit. Zo scoort een tomatensoep met 2% tomaat rood en een met 80% tomaat groen op het deelaspect %puur als er gemiddeld XX% tomaat in alle tomatensoepen zit. Een laatste aspect wat meespeelt in de score is een duurzaamheidslogo. Een onafhankelijk duurzaamheidslogo op het etiket levert een product een kleine plus op in de totaalberekening.

Alle criteria en de exacte afkappunten zijn op de website van Boodschapp te vinden en te downloaden.

Voorbeeld
Vergelijking van 2 tomatensoepen
De energie-inhoud van de Unox Stevige tomatensoep en de Zinnin tomatensoep verschilt niet veel per portie, maar de Unox-soep scoort toch hoger. Het heeft een betere vetzuursamenstelling en is minder vet dan de Zinnin-soep. Beide soepen bevatten veel zout en aan beide soepen is suiker toegevoegd. Het %puur geeft aan dat in de Unox-soep meer tomaat verwerkt is dan in de Zinnin-soep. De zuiver beoordeling laat zien dat de Zinnin-soep meer ingrediënten en E-nummers bevat dan de Unox-soep.

175.000 gebruikers
Boodschapp is in januari 2012 op de markt gebracht door Lab1111, een bedrijf dat digitale communicatieproducten ontwikkelt. Boodschapp is onafhankelijk en is medegefinancierd door het Dutch Greentech Fund van de Rabobank, TU Delft, Wageningen UR en WNF. Sinds de start heeft Boodschapp 175.000 gebruikers gehad en er zijn bijna 30.000 unieke gebruikers per maand.

De app is beschikbaar voor iPhone en Android. De app bevat de gegevens van ruim 12.500 producten van Albert Heijn, Jumbo Supermarkten en C1000 en alle informatie is ook beschikbaar via de website www.Boodschapp.nl. De vijf meest gescande productgroepen zijn pindakaas, halvarine, chips, mayonaise en tomatenketchup.

Favorietenknop
Boodschapp doet voortdurend onderzoek onder de gebruikers van de app om de bruikbaarheid en de effectiviteit van de app te meten (5). De grootste groep gebruikers zijn mensen die vaak of altijd naar voedingswaarde of gezondheidsinformatie op verpakkingen kijken (49,3%) (afbeelding 1). Gebruikers zijn vooral hoger opgeleide mannen en vrouwen tussen 20 en 64 jaar. Van de gebruikers zoekt 47% meer dan één keer per week op de een of andere manier naar informatie over voeding. Van alle gebruikers is 72% tevreden over de app en doet 19% meerdere keren per week een beroep op de app. Bovendien willen de gebruikers graag informatie over gezonde varianten van producten: 67,7% geeft aan hier behoefte aan te hebben (afbeelding 2).

Dat Boodschapp daadwerkelijk mensen de intentie geeft te laten kiezen blijkt ook uit onderzoek onder bijna 1500 gebruikers. Ruim 75% van de gebruikers zegt producten met een gezondere samenstelling te kiezen dankzij het gebruik van Boodschapp (5).

Gezonder en toch goedkoper
Vaak wordt gedacht dat gezonde voeding duur is. Bij Om dit te onderzoeken zijn de  boodschappen aangeschaft van het bekende winkelmandje dat Kassa en de Consumentenbond altijd gebruiken om de prijsniveaus van de verschillende supermarkten te vergelijken. De eerste keer is het hele mandje gekocht bij de drie verschillende supermarktketens, uitgaande van de meest gangbare A-merken. Daarna is er met behulp van Boodschapp bewust voor de gezondere alternatieven gekozen als die er waren. De gemiddelde Boodschapp-score van het eerste mandje lag op 6,5 en van het tweede mandje op 7,4. Het tweede mandje was bovendien gemiddeld 20% goedkoper. Dit laat zien dat een gezondere keuze helemaal niet duurder hoeft te zijn.

Digitale ontwikkeling gaat door
Op het vlak van digitale communicatieproducten wordt veel ontwikkeld. Het is als voedingsvoorlichter goed om deze ontwikkelingen op de voet te volgen. Producten als Boodschapp kunnen immers voor diëtisten en voedingsvoorlichters een handige aanvulling zijn ter ondersteuning van het voedingsadvies. Door het op een eenvoudige, begrijpbare wijze inzichtelijk maken van de informatie op het etiket, wordt de consument gestimuleerd tot andere en gezondere keuzes.

Referenties

  1. RIVM, 2011, Voedselconsumptiepeiling 2007-2010
  2. Verantwoordingsdocument Boodschapp (http://boodschapp.nl/assets/pdf/verantwoording_1.3.pdf)
  3. Wendy L. Watsona, Can front-of-pack labelling schemes guide healthier food choices? Australian shoppers’ responses to seven labelling formats, Appetite 2014 7 (90-97)
  4. Katz DL and Meller S, Can We Say What Diet Is Best for Health? Annu. Rev. Public Health 2014. 35 (83–103)
  5. Onderzoek Boodschapp met SurveyGizmo tussen november 2012 en maart 2013 onder 1458 Boodschapp-gebruikers

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 3/4 van maart/april 2015 op bladzijde 24

Reageer op dit artikel