artikel

Vette voeding, de missie van Tim Noakes *

Algemeen

Vette voeding, de missie van Tim Noakes *

Bewegingswetenschapper Tim Noakes kan het: lachend de woede van de voedingswetenschap op zijn hals halen. Zijn tegendraadse advies luidt: eet meer vet en geen koolhydraten. Zo aten oermensen ook en die waren gezond.

De Zuid-Afrikaan Tim Noakes vindt de huidige voedingsadviezen de grootste blunder van de geneeskunde. Een dieet met weinig koolhydraten en veel vet ziet Noakes als een gezonde voeding. Onze voorouders in het stenen tijdperk leefden in en van de natuur. De mensheid heeft het allergrootste deel van zijn bestaan zonder landbouw geleefd. Met de landbouw kwamen, circa 10.000 jaar geleden, op grote schaal granen en zuivel op het menu. Daarvoor leefden mensen op bessen, zaden, eieren, planten, vis en vlees. De moderne mens heeft nog genen die aansluiten bij de voeding van de jager-verzamelaar. Daar is de gedachte van het oerdieet op gebaseerd en dit vormt een inspiratiebron voor Noakes.

Noakes, tot zijn pensioen hoogleraar aan de Universiteit van Kaapstad, was afgelopen september een hoofdspreker op het ‘Ancestral Health Symposium Nederland’ in Groningen, een bijeenkomst over onderzoek naar gezondheid vanuit evolutieperspectief.

Bantingvoeding
Noakes noemt zijn voedingsadvies ‘Bantingvoeding’. De Engelse, welvarende begrafenisondernemer William Banting publiceerde in 1862 zijn open ‘Brief over zwaarlijvigheid’. Deze brief bevat het advies van zijn arts om zetmeel bevattende producten te vermijden. Door dit advies op te volgen verloor hij zijn forse overgewicht.

Noakes dieetadvies gaat uit van een laag koolhydraat-hoog vet dieet. Het is geen afvaldieet en ook geen echt oerdieet. De voeding bevat veel dierlijk eiwit van vlees, gevogelte, eieren en vis. Aan te raden voedingsmiddelen zijn ook: kokosolie, olijfolie, vet van dierlijke oorsprong, sommige kazen en zuivelproducten en een aantal noten en zaden. Verse groenten en sommige bessen zijn goed. Fruit bevat suiker en moet worden gemeden. Granen en olie van zaden zijn niet toegestaan. Volg je al deze adviezen op, dan wordt je lichaam volgens de Zuid-Afrikaan gezonder.

Noakes: ‘Het is geen dieet. Het is een voedselrevolutie. De revolutie bestaat uit eten in overeenstemming met de biologie van het menselijk lichaam en dat lichaam heeft geen koolhydraten nodig.’ Het Voedingscentrum stelt op zijn website dat bij een gezonde voeding per dag tussen de 40 en 70% van alle calorieën in de voeding uit koolhydraten komen. Dit advies staat ver af van Noakes’ aanbeveling over koolhydraten.

Blunders
Volgens Noakes heeft onze hedendaagse voeding last van een aantal historische blunders. Noakes: ‘Door de introductie van landbouw, de industriële revolutie en genetische modificatie zijn we de weg kwijt geraakt en past de voeding niet meer bij onze genetische gesteldheid.’ De grootste blunder in de historie van de medische wetenschap is volgens hem het voedingsadvies uit 1977 van een Amerikaanse senaatscommissie. Centraal daarin staan de verbanden tussen (verzadigd) vet en bloedcholesterol. Door het hoge cholesterolgehalte van het bloed slibben onze bloedvaten dicht. De bewegingswetenschapper hecht weinig waarde aan deze verbanden en vergelijkt het met loodgieterswerk. Het voedingsadvies uit 1977 is volgens hem de oorzaak van het alsmaar uitdijende probleem van diabetes type 2 en overgewicht.

Persoonlijke drijfveren
Waarom gaat een arts, gespecialiseerd in de inspanningsfysiologie, zich vlak voor zijn pensionering verdiepen in goede voeding? Noakes: ‘Mijn vader is onder erbarmelijke omstandigheden gestorven aan suikerziekte.’ De 66-jarige Noakes werd zelf geconfronteerd met de diagnose van suikerziekte toen hij 61 was. Met gedempte stem zegt hij: ’Ik verwacht dat mijn kinderen het ook krijgen.’ De atletisch gebouwde Noakes kon niet begrijpen waarom hij suikerziekte kreeg. Hardlopen is zijn passie en hij heeft zeventig marathons over de hele wereld gelopen. Hij heeft zich steeds aan de gangbare voedingsadviezen gehouden. Toen hij, desondanks, suikerziekte kreeg, is hij zich in gezonde voeding gaan verdiepen. Na lezing van het boek over het Dr. Atkins dieet, een bekend koolhydraatarm-dieet, heeft Noakes zijn gedachten over goede voeding drastisch bijgesteld.

Wanneer je met de goedlachse Noakes praat of naar zijn lezing luistert, wekt hij niet de indruk met pensioen te zijn. Hij is een gedreven en energieke man, die snel praat en regelmatig met kracht zijn argumenten formuleert. Hij gelooft oprecht in zijn gelijk. Hij is een man met een missie en zegt dat hij de boodschap van een verstoord koolhydraatmetabolisme tot zijn dood blijft uitdragen. Noakes: ‘De gezondheidszorg zal bankroet gaan aan de kosten van suikerziekte.’

Effecten van Bantingvoeding
Bij de gezonde voeding van Noakes draait alles om de glucosestofwisseling. Insuline verlaagt het glucosegehalte van het bloed. Insuline remt de vorming van glucose in de lever en verhoogt de opname van glucose door weefsels van spier- en vetcellen. Noakes: ‘Met overgewicht, hoge bloeddruk en te hoge bloedcholesterolwaarden zien we slechts het topje van de ijsberg. Daaronder bevindt zich een vicieuze cirkel: insulineproductie leidt tot ongevoeligheid voor insuline in de weefsels, waardoor meer insuline nodig is om hetzelfde effect te bereiken, wat weer leidt tot meer ongevoeligheid, enzovoort. Hierdoor ontstaat overgewicht. Een vet voedingspatroon doorbreekt deze vicieuze cirkel. De ongevoeligheid voor insuline, bekend als insulineresistentie, is de ziekte die overgewicht veroorzaakt.’ Dat insulineresistentie overgewicht veroorzaakt wijkt af van de gangbare lijn van denken die uitgaat van een omgekeerde: overgewicht is de oorzaak en insulineresistentie, met uiteindelijk suikerziekte, het gevolg.

Noakes claimt dat een laag koolhydraat-hoog vet dieet leidt tot gewichtsverlies, betere bloedsuiker- en insulinegehaltes van het bloed, betere slaapgewoonten, geen honger en nog veel meer. Sluitende bewijzen hiervoor levert hij niet. Noakes: ‘Van dierlijk vet word je niet dik. Kleine hoeveelheden dierlijk vet geven al een gevoel van verzadiging.’ Het gemiddelde gewichtsverlies van 15 kilogram van 127 personen met een laag koolhydraat-hoog vet dieet ziet hij als een opvallend goed resultaat. Dat was echter geen gecontroleerd onderzoek: een controlegroep ontbrak, de gevolgde voeding was onbekend en het gewichtsverlies was niet gemeten volgens een onderzoeksprotocol.

De toename van kanker en dementie schrijft Noakes toe aan een te hoge consumptie van koolhydraten. De bewijzen die hij hiervoor aandraagt zijn niet sterk. Dit gebrek aan bewijs geldt voor meer van zijn beweringen, zoals de stelling dat de zwavel, flavonoïden en selenium in knoflook een krachtige anti-kankerwerking hebben in het maag-darmkanaal en de organen. De Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) staat dergelijke claims niet toe door gebrek aan bewijs.
Op dezelfde bijeenkomst in Groningen waar Noakes sprak, zijn de resultaten gepresenteerd van een onderzoek naar de effecten van het oerdieet op een voorstadium van suikerziekte, het zogenaamde metabool syndroom. De Nederlandse Esther van Zuuren en Hanno Pijl, beiden verbonden aan het Leids Universitair Centrum, deden hier in internationaal verband, onderzoek naar. Uit hun meta-analyse blijkt dat diverse risicofactoren voor hart- en vaatziekten worden verlaagd door een oerdieet. Het onderzoek is in het oktobernummer 2015 van het American Journal of Clinical Nutrition gepubliceerd.

Weerstand
Met zijn uitgesproken standpunten vindt Noakes heel wat criticasters op zijn pad. Op 23 november aanstaande moet Noakes zich verantwoorden voor de Health Professions Council of South Africa, waar de Zuid-Afrikaanse Vereniging van Diëtisten deel van uitmaakt. Hij moet dan rekenschap afleggen voor zijn Twitter-bericht, met een advies aan een moeder om de bijvoeding van haar zuigeling te laten bestaan uit een laag koolhydraat-hoog vet dieet.

Noakes: ‘Er is geen samenzwering van de gevestigde medische wereld en belangen van de industrie tegen mijn ideeën, maar ze houden wel de verkeerde denkbeelden in stand. Ik heb de geneeskunde de afgelopen veertig jaar zien veranderen van zorg om de patiënt naar zorg over wat er onder aan de streep overblijft. Het is business geworden. Vooroordelen worden door groepsdenken in stand gehouden.’ Bij deze woorden plaatst hij zijn handen, als oogkleppen, tegen de slapen van zijn hoofd. Over voedingsmiddelenbedrijven heeft Noakes ook een uitgesproken mening: ‘Goedkope, verslavende en koolhydraatrijke producten kunnen mensen niet weerstaan. Ze maken onze lichamen suikerziek en dik.’

Noakes heeft zijn missie van het uitbannen van insulineresistentie nog lang niet voltooid en hij ziet het bereiken daarvan als een proces van kleine stappen. Hij hoopt dat er na zijn lezingen elke keer een paar mensen in de zaal zitten die, weliswaar nog niet overtuigd, het eens willen uitproberen. De bekering komt dan, volgens Noakes, vanzelf door de gunstige effecten die de volgers van zijn voedingsadvies zelf gaan ervaren. Het gebruik van sociale media door de ‘Bantingers’ zal hem daarbij helpen.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 11 van november 2015 op bladzijde 20

Reageer op dit artikel