artikel

Voeden met kennis

Algemeen

Voeden met kennis

Door sociale media en internet worden foodbloggers steeds invloedrijker. Veel consumenten nemen hun blogs uiterst serieus en bloggers verschijnen ook regelmatig in de media.

Maar net als veel andere voedselschrijvers op het web, ontbreekt het de bloggers nog wel eens aan de juiste kennis. Dit brengt veel misverstanden over voeding in de wereld. Foodprofessionals gaven de foodbloggers een snelcursus over de beginselen van de voedingsleer tijdens het bloggersevent ‘The Big Five van onze Voeding’ dat Voeding NU 14 juni organiseerde in Amsterdam.

Van brood word je dik, kip is niet duurzaam en aspartaam is puur vergif, zomaar een aantal “feiten” die op het internet circuleren én in boeken staan over voeding, zoals het bekende ‘Broodbuik’ van de Amerikaan William Davis, die Voeding NU enige tijd geleden nog interviewde. Ook sommige bloggers baseren hun artikelen meer op onderbuikgevoel dan op de juiste (wetenschappelijke) informatie. Velen van hen ontbeert het dan ook aan enige voedingsachtergrond. De aanwezige foodprofessionals tijdens het Bloggersevent van Voeding NU stonden te popelen om de aanwezige foodbloggers en andere geïnteresseerden een stoomcursus te geven over suiker, zuivel, melk, brood, vet en (duurzame) kip.

Gif of zegen

Hoogleraar Kees de Graaf trapte maar gelijk af met een prikkelende vraag: suikers en zoetstoffen: gif of een zegen? Hij begon met een geschiedenislesje over suiker. In de Middeleeuwen was suiker een echte luxe smaakmaker om pas in de negentiende eeuw uit te groeien tot de bulkgrondstof toepasbaar in een groot gamma aan producten. Logisch, want in die tijd daalde de suikerprijs omdat Europese boeren het gingen verbouwen. Omdat suiker steeds vaker in allerlei media wordt geassocieerd met een ‘bedreiging’ voor de gezondheid, lijkt het erop dat de consumptie ieder jaar toeneemt. Dat is niet zo, benadrukt De Graaf. Het gemiddelde suikergebruik is al lange tijd stabiel en ligt zo rond de 125 gram per persoon per dag per jaar, stelt hij. De professor vertelt zijn publiek niet te vergeten dat de voorkeur voor een zoete smaak is aangeboren. Om deze stelling te verduidelijken, toont hij een video waarin een baby te zien is met verschillende gelaatsuitdrukkingen. ‘Kijk, als ze zoet proeft, trekt ze een vrolijk gezicht.’ Maar is de smaak van suiker, waar iedereen zo’n aangeboren voorkeur voor heeft, dan niet verantwoordelijk voor de overgewichtexplosie in grote delen van de wereld? Dat is maar deels waar, stelt De Graaf. ‘Alle studies verwijzen vooral naar de relatie tussen vloeibare suikers en obesitas. De Gezondheidsraad adviseert daarom zo min mogelijk suikerhoudende dranken te drinken.’ Voor de fanatieke suikerhaters heeft hij teleurstellend nieuws. ‘Er is geen relatie tussen suiker als geheel en obesitas.’

Een ander heet hangijzer onder bloggers is de kunstmatige zoetstof aspartaam: giftig of niet? ‘De Europese Voedsel en Veiligheidsautoriteit EFSA keek hier meerdere keren naar, maar met aspartaam is echt niets aan de hand’, verzekert de Wageningse geleerde. Om terug te komen bij De Graafs vraagstelling: ‘suiker een zegen of vergif?’: geen van beide luidt de ietwat saaie conclusie. ‘Ik houd van

lekker eten en suiker en zoetstoffen dragen hieraan bij. Ik raad aan eten te nuttigen waar je lang op kauwt. Zodoende eet je niet te veel. Een Big Mac-menu werk je immers zo naar binnen.’ Een dame in het publiek is het niet helemaal eens met zijn advies. Ze prefereert een mediterraan dieet. Ze voegt daar nog aan toe dat haar kinderen veel fruit eten. Maar ook daar zitten suikers in net als in honing. ‘Dat bestaat voor 99 procent uit suikers’, zegt De Graaf.

Witte sloper of witte motor

Van ‘het witte vergif’, zoals critici suiker noemen naar ‘melk, de witte sloper’. Althans, dat is vrij vertaald de titel van het boek van de Canadese Alissa Hamilton. Zij opent de aanval op het product dat de meeste Nederlanders juist kennen als ‘melk, de witte motor’. Onterechte zwartmakerij, vindt Astrid Postma-Smeets van het Voedingscentrum (VC): ‘In zuivel zitten alle stoffen die we nodig hebben.’ Net als De Graaf voor haar bedient ook de voedingskundige zich van filmpjes om de boodschap van het VC over te brengen. In de video is te zien hoe een panda woest wordt en de hele boel kort en klein slaat als mensen het door hem aangeboden merk zuivelproducten weigeren. De impliciete boodschap van het VC: je kunt zuivel de rug niet toekeren, want deze producten horen bij een gezonde leefstijl. Zuivel maakt ook onderdeel uit van de voedingsadviezen van de Gezondheidsraad. Ze neemt de zaal mee langs alle studies die de Gezondheidsraad deed naar de gezondheidseffecten van zuivel en de sterkte van de bewijslast van de verschillende soorten onderzoek (cohortstudies, randomised trials, dubbelblind). Zo is er geen hard verband tussen zuivelconsumptie en het krijgen van prostaatkanker. En bij darmkanker werkt zuivel juist in het voordeel. Van yoghurt is bekend dat het de kans op diabetes type 2 verlaagt. Ook is het onwaarschijnlijk dat zuivel verband houdt met het krijgen van hartziekten en is de connectie tussen melk en diabetes onduidelijk, aldus Smeets, die zich baseert op de laatste stand van de wetenschap, maar om misverstanden te voorkomen, voelt ze zich toch gedwongen een statement te maken. Ze verklaart dat het VC geen banden heeft met de zuivelindustrie én alleen door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wordt gefinancierd. Haar boodschap is dat zuivel mijden niet nodig is. Slechts een zeer klein percentage van de Nederlanders is lactose-intolerant of heeft last van koemelkallergie. Want ook zuivelvervangers zijn niet alles. ‘Veel van deze producten bevatten soms meer koolhydraten dan gewone zuivel.’ Ze voegt toe: ‘Consumeer je 300 gram zuivel voor calcium, dan heb je ook 300 gram aan alternatieven nodig.’ Enkele porties magere zuivel zijn goed voor de gezondheid, besluit Postma: ‘Eet je helemaal geen zuivel, dan doe je je gezondheid tekort.’

Iemand uit de zaal is het daar niet mee eens. ‘Het onderzoek is gedegen, maar iedereen kiest voor zichzelf. Ik gebruik geen zuivel en voel me beter. Het heeft een positief effect op mijn darmen en mijn skelet, het is gemeten en hartstikke stevig zonder de calcium uit zuivel.’ Een ander valt haar bij: ‘Ik eet al tien jaar geen zuivel en mijn gezondheid is top.’ Postma stelt dat er meer onderzoek nodig is om de effecten van zuivel in dit soort individuele gevallen vast te stellen. Dan volgt er een discussie, waarin hoogleraar Ingeborg Brouwer van de Vrije Universiteit Amsterdam zich mengt. ‘Je hebt duizenden mensen nodig, gedurende honderd jaar, om hier iets over te zeggen. Zo’n studie is niet alleen heel kostbaar, maar ook lastig omdat weinig mensen het zo lang vol houden om geen zuivel te eten.’ Er komt niet alleen kritiek uit het publiek op zuivel. ‘Ga eens kijken naar de documentaire “World’s Best Diet”. IJsland staat aan de top en de IJslanders eten vooral veel zuivel, vis en vlees en weinig groente.’

Kokosvet een levenselixer?

De afgelopen decennia wisselden vet en suiker elkaar af als de grote gevaren voor de gezondheid. Het mag dan verbazing wekken dat kokosvet door sommige bloggers en consumenten als een soort superfood wordt gezien. Hoogleraar Brouwer gaf haar voordracht dan ook gekscherend de titel ‘Kokosvet, het nieuwe levenselixer?’ Die vraag kon al snel met nee worden beantwoord. Om mogelijk negatieve reacties voor te zijn, benadrukte ze aan het begin van haar speech hoe haar onderzoek wordt gefinancierd. Ze zoekt vervolgens eerst maar eens de interactie met de zaal: ‘Wie gebruikt er kokosvet?’ De hoge verhitting en zelfs het afhalen van make-up waren redenen om het te gebruiken. Ook wisten veel bezoekers dat er in kokosvet relatief veel verzadigd vet zit. Een goed moment voor Brouwer om uiteen te zetten waarom kokosvet toch niet het beloofde levenselixer is. Zo zorgt verzadigd vet, waaraan kokosvet rijk (85 procent) is, voor een verhoogd LDL-cholesterol wat een risicofactor is voor hartziekten. Brouwer predikt de vervangingsboodschap: vervang verzadigde vetten dus liever voor meervoudig onverzadigde vetten, maar bijvoorbeeld niet door suikers. Haar dringende advies: ‘Gebruik geen kokosvet. Dit is geen gezond product. Op de wereldmarkt is kokosvet goedkoop, maar in de winkel wordt het duur verkocht.’

Brood en groene kip

Een product dat je niet zou verwachten in een discussie over gezonde voeding is brood. Zo’n beetje iedereen eet het, maar onder andere het boek ‘Broodbuik’ van de Amerikaanse arts Davis zaaide twijfel over de gezondheid van dit basisvoedingsmiddel. Zo zou brood dikmakend zijn en helemaal niet zo gezond als wordt beweerd door de gevestigde wetenschap. Hoogleraar Fred Brouns van de Universiteit van Maastricht bestrijdt deze visie met alle mogelijke middelen. ‘Ik vraag me altijd af waar de data van Davis zijn om zijn beweringen te onderbouwen?’ Vooral gluten in tarwebrood moeten het ontgelden. Hij haalt een studie aan waarin onderzoeksdeelnemers vijftig dagen alleen maar eiwitten binnenkregen uit tarwegluten. Het bleek geen enkel effect op het gewicht te hebben, aldus Brouns. Hij wil van de gelegenheid gebruikmaken om ook nog wat andere mythes uit de weg te ruimen. ‘Het donkere brood in de supermarkt krijgt die kleur vaak door het toevoegen van kleurstof. En ook spelt bevat gluten, al wordt soms anders beweerd.’ Brouns verhaal kon op veel instemming rekenen vanuit het kritische bloggerspubliek: ‘Ik ben blij, want ik houd van brood.’ Een ander vond het ‘een duidelijk onderbouwd verhaal’. Brouns raadt de bloggers aan zijn online colleges op YouTube te volgen, waarin hij nog meer voedselmythes ontkracht.

De bloggersbijeenkomst ging niet in zijn geheel over voeding en gezondheid, maar kende ook nog een staartje duurzaamheid. Socioloog Hans Dagevos verzorgde een ontnuchterende boodschap over de ‘groenste’ kip. ‘De kip in Nederland is behoorlijk groen, zeker in vergelijking met Azië. Qua milieu-impact kan je beter een stukje scharrelkip eten dan biokip.’

‘Voeding is heel persoonlijk’

‘Momenteel merk ik dat onze lezers het heel erg lastig vinden wat goed is voor hun gezondheid’, zegt Lieke van den Waal, die blogt voor de Hippe Vegetariër, een dagelijkse foodblog met recepten voor bewuste levensgenieters. Er is veel wetenschappelijk onderzoek over voeding, maar er zijn ook veel uitzonderingen op de regel die er niet in worden verwerkt. ‘Voeding gaat om het individu. Is melk goed of slecht? Dat is dus heel persoonlijk. Ook over suiker wordt veel gepraat. Maar kijk vooral waarbij je jezelf goed voelt’, stelt Van den Waal. Ze raadt aan om zo min mogelijk kant-en-klaarproducten te kopen, maar om bijvoorbeeld zelf die taart te bakken. ‘Je weet dan precies hoeveel suiker erin gaat, dan weet je wat je eet.’

Ondanks het feit dat voeding persoonlijk is, zal haar boodschap over smoothies en sappen in het vervolg toch wat genuanceerder zijn. ‘Ik ben hier een fan van. Maar je krijgt zo wel ongemerkt veel vloeibare suikers binnen. Hier is meer bewustwording voor nodig.’ Na de bloggersbijeenkomst en zeker na de presentatie van Kees de Graaf is haar interesse in voeding verder gewekt. ‘Nu doe ik hotelmanagement, maar ik ga een voedingsstudie doen. Ik wil weten hoe het echt in elkaar zit.’

‘Melk drinken na zoogtijd is tegennatuurlijk’

Iwan Zimmer had graag ook wat meer aandacht gezien over duurzaamheid tijdens het Bloggersevent. ‘Iedereen moet bewust zijn wat hij of zij eet, maar ook of het duurzaam is’, zegt de leefstijlblogger van online lyfestyle magazine Leijp. Een andere punt dat hem bezighoudt: waarom drinken mensen nog melk na de zoogtijd? Hij vindt het tegennatuurlijk om melk te drinken van een ander zoogdier. ‘De voedingsindustrie heeft hier baat bij. Ze hebben niet alleen een stevige melklobby, maar ook een sterke suikerlobby. Hij noemt Coca-Cola, dat niet op een kritische blik zit te wachten. ‘Wat hier wordt gezegd is een beetje gekleurd.’ Dan komt Zimmer weer terug op melk. ‘Melk is niet goed voor elk. Ik eet weinig zuivel en met mij is niets mis.’ Maar hij heeft wel degelijk ook wat opgestoken van de bloggersbijeenkomst. Hij hekelt namelijk de ‘haastige consumptiemaatschappij’, dus de opmerking van Kees de Graaf over het eten van harde voedingsmiddelen kon hem zeker bekoren. ‘Hoe langer je kauwt op een voedingsmiddel, hoe langer je verzadigd bent, daar ben ik het mee eens. Neem de tijd om te beseffen wat je in je mond stopt.’

Ondanks het feit dat er aantoonbaar niets aan de hand is met aspartaam, vermijdt Zimmer deze zoetstof liever. ‘Je hoort veel tegenstrijdige berichten hierover. Ik ben nog niet overtuigd van de uitleg van Wageningen Universiteit. We leren eten wat in onze omgeving groeit. Nu eten we uit een laboratorium. Ik ben daar geen voorstander van. Waarom iets kunstmatig maken terwijl de natuur dat beter kan? Bovendien vind ik de smaak niet lekker.’

‘Ik verbind wetenschap en praktijk’

Anneke Palsma heeft een missie: wetenschap vertalen naar de praktijk. Zo wordt informatie ook voor de gemiddelde consument begrijpelijk. Ze blogt hierover op haar eigen website: www.sportvoedingsadvies.eu.

Zo bestaat er in de wetenschap veel informatie over wat nou eigenlijk een goede dorstlesser is. Met de zomer voor de deur een goed moment om hierover te bloggen. Zo schrijft ze over frisdranken en vruchtensappen: ‘Deze vochtbronnen bevatten een behoorlijke hoeveelheid suiker en daardoor veroorzaken ze nog sneller weer dorst. Daarnaast wordt deze extra energie (calorieën) in de vorm van vloeibare suikers niet zo goed door het verzadigingscentrum in onze hersenen geregistreerd, waardoor je er gemakkelijk meer van drinkt zonder een vol gevoel te hebben. Wie uit gewoonte vaak frisdranken en vruchtensappen drinkt, zal daardoor ook eerder kans hebben om meer simpele suikers binnen te krijgen dan goed is voor de gezondheid.’ Na publicatie van een wetenschappelijk onderzoek gaan media ermee aan de haal en ontstaan er veel onjuistheden in de berichtgeving, weet Palsma. ‘Ik zoek het onderzoek op. Lees het artikel en kijk wat er werkelijk staat. Dat is vaak anders dan in het nieuws komt.’ Ze begrijpt het ook wel: ‘Een krant moet verkopen en een website zoveel mogelijk lezers trekken.’ Palsma geeft graag tegengas, ook richting het Voedingscentrum. Ze had graag gezien dat er een streep door het groenten- en fruitvak van de Schijf van Vijf heenliep. ‘Want groente en fruit zijn niet uitwisselbaar.’

Reageer op dit artikel