artikel

Voorstadia chronische ziekten al in kinderjaren zichtbaar

Algemeen

Voorstadia chronische ziekten al in kinderjaren zichtbaar

Overgewicht bij kinderen kan al op jonge leeftijd onomkeerbare gevolgen hebben voor de gezondheid, waarschuwt kinderarts Anita Vreugdenhil van het Universitair Medisch Centrum (UMC) Maastricht. Dit zegt zij tijdens een bijeenkomst van Voeding Nu over kindervoeding in Wageningen op 29 november. Bij hetzelfde evenement maakt diëtist Hannie Spanjers zich hard voor een goede basisvoeding voor kinderen in hun eerste twee levensjaren.

Lekker ballen met de voetballers van profclub MVV uit Maastricht én samen met je ouders een wedstrijd bezoeken, kookworkshops volgen, computerspelletjes doen, groente telen of dansen: zo’n 450 kinderen en hun ouders doen inmiddels mee aan het COACH-programma, dat dit jaar precies vijf jaar bestaat, van het universitair Medisch Centrum (UMC) Maastricht. Welke jonge jongen wil nu niet gamen of een balletje trappen met profvoetballers? Maar COACH is er niet voor de gezelligheid. De afkorting staat namelijk voor: Centre for Overweight Adolescent and Children’s Healthcare, waarin kinderartsen, kinderverpleegkundigen, pedagogen/ gezinscoachen, diëtisten, psychologen en diverse wetenschappers samenwerken.

COACH

Alle deelnemers zijn jong, tussen de acht en twaalf jaar. Ze hebben allemaal overgewicht, obesitas en soms zelfs morbide obesitas. Door veel verschillende partijen bij COACH te betrekken (van bedrijven tot sportclubs), wil het UMC een ‘gezonde omgeving’ scheppen om overtollige kilo’s kwijt te kunnen raken. Elke activiteit bij COACH heeft als doel de bewustwording van een gezonde eet- en leefstijl van ouders en kinderen te vergroten, vertelt initiatiefnemer Anita Vreugdenhil. ‘We hebben met pubers gekookt in het ziekenhuis om gezonde hamburgers te maken en diëtisten zijn met ouders de Jumbo ingegaan om producten te kopen waarmee snel gezonde gerechten gemaakt kunnen worden. Veel ouders weten niet hoe dit moet. ’Met COACH kan ook iets worden gedaan dat iedere jongere tegenwoordig leuk vindt: gamen. Ze komen in deze games niet zomaar een level verder: daarvoor moeten ze bewegen’, vertelt de kinderarts. Ze moeten ‘vele levels’ verder komen om uiteindelijk tot een gezonde leefstijl te komen. Anders kan het weleens een vroegtijdige ‘game over’ zijn in de volwassen jaren.

Voorstadia chronische ziekten

Vreugdenhil irriteert zich soms aan de discussies over overgewicht en obesitas: kinderen die te veel gewicht meetorsen kunnen later weleens serieuze gezondheidsproblemen krijgen, wordt dan gezegd. ‘Niks daarvan’, benadrukt de kinderarts, ‘die problemen manifesteren zich nu al op jonge leeftijd.’ Tijdens onderzoeken tekenen zich al voorstadia af van chronische ziekten. Zo heeft de helft van de jongeren last van leververvetting, dat wil zeggen dat de levercellen vol met vet zitten. Dit kan leiden tot ontstekingen en uiteindelijk zelfs littekenvorming. ‘Het gezonde weefsel wordt verdrongen en de lever kan dan niet meer functioneren. Dit is niet meer terug te draaien.’ Maar dat is niet het enige. Zo heeft 60% van de kinderen die meedoen aan COACH insulineresistentie die kan uitmonden in suikerziekte. Ook een hoog cholesterol en hoge bloeddruk zijn veel voorkomende problemen waar de kinderen mee kampen.

Slaapapneu

Vreugdenhil toont tijdens haar presentatie een plaatje van een dikke jongen met slangetjes in zijn neus en apparatuur die met stickers op zijn voorhoofd is aangebracht. Hij heeft slaapapneu en doet mee aan een onderzoek. Door het verstoorde slaapritme gaat de bloeddruk omhoog en ontstaan leverproblemen. Slechts twintig procent van de kinderen die meedoen aan COACH heeft een normaal ademhalingspatroon, vertelt Vreugdenhil. Gelukkig kunnen jongeren én niet te vergeten hun ouders een duwtje krijgen om weer op het gezonde pad te geraken. Eerstelijns zorgverleners begeleiden en evalueren de gezinnen van de jongeren. En ook andere partijen, zoals voetbalclub MVV, doen mee om een zo gezond mogelijke omgeving te creëren voor de gezinnen. ‘Het hele dorp doet mee’, zo noemt Vreugdenhil het.

IJzertekort

Diëtist Hannie Spanjers van het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft maakt zich zorgen over de voeding van de allerjongsten, dat wil zeggen over de duizend allereerste levensdagen. Jonge kinderen krijgen onvoldoende mineralen binnen als ijzer en DHA, een omega 3-vetzuur. Het loopt soms fout als de moeder stopt met het geven van borstvoeding, vaak zo rond het eerste levensjaar. Ouders laten dan de teugels een beetje vieren. Hun kroost eet vanaf dat moment met de pot mee. Maar dat levert niet voldoende voedingstoffen op voor de peuters die nog volop in de groei zijn. De Schijf van Vijf mag dan de standaard zijn voor gezond eten, voor kinderen onder de vier biedt deze geen soelaas. Uit de Eet Compleet Test, uitgevoerd onder 1526 peuters (10 maanden tot 4 jaar) bij 199 kinderdagverblijven, blijkt de inname van voedingsstoffen behoorlijk uit de pas te lopen met de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden.

Suiker en eiwit

De suiker- en eiwitinnames zijn te hoog, terwijl de groente-, ijzer-, vezel- en DHA-innames juist te laag zijn. Zo bedraagt de dagelijks aanbevolen hoeveelheid ijzer 8 milligram, maar krijgen de kinderen maar 6,3 gram per dag binnen. Dat contrasteert met de eiwitinname die ligt op 44,9 gram per dag, terwijl de dagelijks aanbevolen hoeveelheid ‘slechts’ 14 gram is. Spanjers kan het de ouders niet helemaal aanrekenen. Hebben ze voor kinderen boven de vier nog enige houvast aan de Schijf van Vijf, voor jongere kinderen ontbreekt zo’n richtsnoer. ‘Waar moeten de ouders hun advies vandaan halen?’ Spanjers ziet graag een aanpassing van de Schijf van Vijf. ‘Of misschien moeten moeders langer doorgaan met het geven van opvolgmelk.’

Jong beginnen

Vreugdenhil ondersteunt Spanjers idee om al op heel jonge leeftijd te focussen op gezonde voeding. ‘Je kunt hier niet vroeg genoeg mee beginnen. De jongere kinderen doen het in mijn programma beter dan de oudere.’ Vreugdenhil bindt jongeren en hun ouders voor langere tijd aan haar programma met een maximum van 48 maanden. Ze ziet in die tijd een gewichtsverbetering bij ruim 70% van de deelnemers. Of de kinderen en hun ouders de gezonde leefstijl ook daarna volhouden, weet de kinderarts nog niet. Dat is ze momenteel in kaart aanbrengen. Volgens haar is een programma als COACH ook in de rest van Nederland te realiseren. Momenteel zet het UMC Maastricht het programma op in Venlo. ‘Een voorwaarde om te slagen is een team in de regio dat ervoor wil gaan.’ Volgens Vreugdenhil is er nog veel werk aan de winkel om overgewicht onder kinderen aan te pakken. Degenen die zich bij COACH aanmelden zijn vaak doorverwezen door de jeugdarts en vormen nog maar ‘het topje van de ijsberg’.

Reageer op dit artikel