artikel

‘Schijf van Vijf volstaat niet voor kinderen onder de vier jaar’

Algemeen

‘Schijf van Vijf volstaat niet voor kinderen onder de vier jaar’

‘Schijf van Vijf volstaat niet voor kinderen onder de vier jaar’, vindt diëtiste Hannie Spanjers. Krijgen Nederlandse kinderen in de eerste duizend dagen wel voldoende voedingstoffen binnen, zoals ijzer, vitamine D of het vetzuur DHA?

Tijdens twee bijeenkomsten van Voeding Nu over kindervoeding, in november 2016 en januari 2017, verwoordde Hannie Spanjers, diëtist kindervoeding en kinderdiëtetiek van het Reinier de Graaf Ziekenhuis in Delft, haar visie en deed daarmee een discussie ontbranden in de sociale media van Voeding Nu. Een diëtist en het Voedingscentrum geven hun visie op Spanjers.

 

Spanjers stelde in haar lezing de vraag of de huidige aanbevelingen volgens de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum wel voldoende zijn om te voorzien in de voeding van de allerkleinsten (1). ‘Wat is werkelijk, wat is wenselijk en wat is haalbaar?’, zo begon ze haar verhaal. Ze benoemde dat de Schijf van Vijf anno 2016 een compleet aanbod aan voedingsstoffen levert, maar signaleerde tevens dat slechts dertig procent van de kinderen van een tot vier jaar volgens de Schijf eet. ‘De lengte en het gewicht van een kind nemen in de eerste duizend dagen met respectievelijk dertig en vijftig procent toe’, zegt Spanjers.

Het is duidelijk dat de behoefte aan voldoende nutriënten navenant is, maar in haar praktijk signaleert ze dat de inname niet altijd adequaat of voldoende is (zie afbeelding 1, 2 en 3, met een voorbeeld uit haar praktijk). ‘Gemiddeld groeien de hersenen van kinderen met een gram per dag. Kinderen tussen de een en drie jaar hebben vanwege hun snelle groei 3,5 keer zo veel behoefte aan calcium als volwassenen, 6 keer zoveel aan ijzer en 7 keer zo veel aan vitamine D’, aldus Spanjers.

Behalve een voorbeeld uit haar praktijk haalde Spanjers de Eet Compleet Test aan, een voedselconsumptie-onderzoek dat TNO in opdracht van Nutricia uitvoerde (2). Op 199 kinderdagverblijven werden tussen 2011 en 2014 de gegevens verzameld van ruim 1500 kinderen. ‘Hieruit kwam onder meer naar voren dat kinderen tussen de 10 en 48 maanden een te lage groente- en fruitinname hebben, een te hoge eiwitinname, te hoge suikerinname, te lage vezelinname en te lage ijzer- en DHA-inname (minder dan ADH).’ Spanjers zoomde met name in op de behoefte aan DHA. Ook haalde ze nog de Irostat-studie aan die laat zien dat een op de vijf kinderen in Nederland een tekort aan ijzer heeft (3). Spanjers suggereerde dat een aanvulling van de voeding met peutermelk een optie zou kunnen zijn om mogelijke tekorten weg te werken.

 

Social media

In een reactie via Twitter op de uitspraken van Spanjers noemde Astrid Postma-Smeets, Expert Voeding en Gezondheid van het Voedingscentrum, de conclusie dat de Schijf van Vijf niet voldoet om te voorzien in voldoende voedingsstoffen onterecht. Sportvoedingskundige Anneke Palsma wees vervolgens op de Richtlijnen van de Schijf van Vijf zelf, waarin onvoldoende inname door jonge kinderen wel gesuggereerd lijkt te worden. Daarop repliceerde het Voedingscentrum dat volgens de Schijf van Vijf in alle voedingstoffen wordt voorzien, behalve in ijzer. Te veel informatie voor 140 Twittertekens. Daarom hieronder de uitgebreide reacties op de lezing van Spanjers: hoe zit het precies volgens het Voedingscentrum en wat denkt Palsma ervan?

 

Reactie Palsma, sportvoedingskundige: verrijkte peutermelk geen goed idee

In een bijlage van het document Richtlijnen Schijf van Vijf staat een evaluatie waarin is opgenomen voor welke voedingsstoffen er minder wordt geleverd dan de norm in de referentievoedingen die gebruikt zijn voor de berekeningen van de dagmenu’s voor de Schijf van Vijf. In de referentievoedingen wordt ervan uitgegaan dat deze dagmenu’s voldoende voorzien in de behoefte aan energie en verschillende voedingsstoffen van de Nederlandse bevolking. In het document wordt wel aangegeven dat er een kans bestaat op een lagere inname van ijzer dan er als norm gehanteerd wordt voor kinderen in de leeftijd van een tot drie jaar, maar dat het gaat om een geringe afwijking.

Daarom wordt er in de Richtlijnen Schijf van Vijf voor kinderen in deze leeftijdsgroep geadviseerd in te zoomen op het gebruik van ijzerrijke voedingsmiddelen. Deze moeten zoveel mogelijk gecombineerd worden met voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine C, om de opname van ijzer te faciliteren. Omdat peuters van een tot drie jaar nog niet zo’n hoog energiegebruik hebben, is het belangrijk vooral voedingsmiddelen met een hoge voedingswaarde (rijk aan nutriënten) te adviseren, zodat een zo optimaal mogelijke voedingstoestand van deze jonge kinderen nagestreefd wordt. Hoewel de richtlijnen van Schijf van Vijf voornamelijk zijn afgestemd op volwassenen en niet direct op jonge kinderen, leveren ze toch de beste adviezen voor de voeding van ook deze leeftijdsgroep.

Een onderzoek waar Spanjers ook aan refereerde, is uitgevoerd in ziekenhuizen. Daarin zijn Nederlandse kinderen gerekruteerd tijdens preoperatieve onderzoeken voor niet spoedeisende ingrepen (4). Het is denkbaar dat bij de kinderen in deze onderzoekgroep vaker tekorten voorkomen, doordat zij mogelijk al een gebrekkige eetlust hebben en daardoor een lagere inname hebben van ijzer. Spanjers geeft aan dat het ijzertekort bij deze doelgroep voorkomen kan worden met ijzerverrijkte peutermelk. Dit advies kan echter ouders die het financieel niet breed hebben, ontmoedigen hun kind goed te voeden.

Peutermelk is immers duurder dan de “gewone” voedingsmiddelen. Juist met het benadrukken van het belang van gangbare voedingsmiddelen die rijk zijn aan ijzer en vitamine C kan een basis gelegd worden voor goede voedingsgewoonten en kunnen ouders met een laag gezinsinkomen zich gesterkt voelen in de wetenschap dat een gezonde voeding ook voor hun kind haalbaar is. Ook kan het adviseren en toedienen van verrijkte voedingsmiddelen het idee versterken dat voeding van nature te weinig nutriënten bevat en kunnen kinderen en ouders het idee krijgen dat er voor een optimale voeding altijd supplementen nodig zijn. Daarnaast kan voedselweigering of het moeilijk wennen aan nieuwe smaken leiden tot een te lage inname van voedingsstoffen bij jonge kinderen. In dat geval loont creativiteit bij het aanbieden van nieuwe voedingsmiddelen en smaken.

 

Reactie Voedingscentrum

De Schijf van Vijf laat in vijf vakken een optimale combinatie zien van productgroepen die een gunstig effect hebben op de gezondheid en die gezamenlijk voorzien in de voedingsstoffenbehoefte. Bij elk vak in de Schijf van Vijf hoort een specifiek advies over aanbevolen hoeveelheden per leeftijd en geslacht. Die aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen leveren van zo goed als alle voedingsstoffen voldoende om in de behoefte van 97,5% van de Nederlandse dreumesen en peuters te voorzien, op ijzer na. Voor veel kinderen zijn de aanbevolen hoeveelheden van vitamines en mineralen meer dan wat zij werkelijk nodig hebben. Een lagere inname op individueel niveau betekent dus niet per se dat een kind een tekort ontwikkelt. De aanbevolen hoeveelheid is een streefwaarde, om zeker te zijn dat bijna iedereen voldoende van een voedingsstof binnenkrijgt.

De Gezondheidsraad is op dit moment bezig met het evalueren en opstellen van richtlijnen voor kinderen van nul tot twee jaar. Tot het uitkomen van deze richtlijnen biedt de Schijf van Vijf het meest onderbouwde advies voor kinderen vanaf een jaar.

Het is al langere tijd bekend dat het in de praktijk lastig is voor jonge kinderen om de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid ijzer binnen te krijgen met niet-verrijkte producten. Desondanks hebben de EFSA en de ESPGHAN geconcludeerd dat peutermelk niet nodig is; het verrijken van 1 product met 1 voedingsstof lost maar 1 probleem op. Wanneer jonge kinderen meer volgens de Schijf van Vijf gaan eten, voorkomt dat veel meer problemen. Bovendien is de kans groot dat de ijzerstatus van veel kinderen dan verbetert.

Uit de meest recente gegevens uit de VCP (2012-2016) blijkt dat een- tot driejarigen gemiddeld 75 gram aan snoep en snacks per dag eten. Het overgrote deel daarvan krijgen ze thuis tussendoor. Daar komen eventuele zoete dranken nog bovenop. Allemaal producten die wel calorieën leveren maar geen voedingsstoffen. Volgens de berekeningen onderliggend aan de richtlijnen Schijf van Vijf kan de energiebehoefte van kinderen van een tot drie jaar het best worden ingevuld met alleen Schijf van Vijf-producten.

Als de ruimte die snoep en snacks nu innemen wordt opgevuld met voedingsmiddelen uit de Schijf van Vijf, draagt dat niet alleen bij aan een goede ijzerstatus en gezond gewicht, maar ook aan gezondere voedingsgewoonten waarmee kinderen op het juiste spoor worden gezet voor de rest van hun leven. Dit houdt in dat ouders op tijd beginnen met het aanbieden van voldoende variatie aan vaste voeding (meer ijzerrijke producten), vaker groente en fruit bij een maaltijd geven (vitamine C) en niet meer dan de aanbevolen hoeveelheid zuivel serveren.

Professionals die dagelijks in contact staan met ouders van jonge kinderen hebben de belangrijke rol om te duiden van welke producten er meer en van welke er minder passen in een gezond voedingspatroon van jonge kinderen en om ouders hierin op weg te helpen.

Ligt het aan de Schijf van Vijf dat de ijzerinname niet optimaal is? Nee. De Schijf van Vijf en alle bijbehorende adviezen vormen ook voor de allerjongste kinderen een hele goede leidraad voor wat gezond eten en opgroeien is.

Referenties

1.            Voedingscentrum. Richtlijnen Schijf van Vijf, maart 2016

2.            De Jong-Rubingh C & Bausch-Goldbohm RA. De Eet Compleet Test: 2-daags voedselconsumptie onderzoek onder kinderen van 1-4 jaar die een kinderdagverblijf bezoeken. TNO-rapport 2014 R11714. Zeist, TNO. 2015

3.            Uijterschout L, et al. Prevalence and risk factors of iron deficiency in healthy young children in the Southwestern region of the Netherlands. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2014;58(2):193-198

4.            Akkermans MD, Eussen SRBM, Van der Horst-Graat JM, et al. A micronutrient-fortified young child formula improves the iron and vitamin D status of healthy young European children: a randomized double-blind controlled trial. Am J Clin Nutr. 2017;105(2):391-399

Foto's

Reageer op dit artikel