artikel

Richtlijnen goede voeding beschouwd: Eet meer plantaardig, ook voor kinderen

Algemeen

Richtlijnen goede voeding beschouwd: Eet meer plantaardig, ook voor kinderen

De Gezondheidsraad is duidelijk: ‘Eet meer plantaardig.’ Deze richtlijn geldt ook voor kinderen, al vanaf de leeftijd van twee jaar. ‘Het heeft mijn adviezen veranderd,’ zegt kinderdiëtist Ingrid Mimpen desgevraagd. ‘Het is wel even puzzelen geweest, maar ik besteed vooral meer aandacht aan het broodbeleg en aan de eiwitbronnen tijdens de warme maaltijd.’ Dit artikel komt uit de printuitgave van Voeding Nu 1.

De Gezondheidsraad heeft de relatie tussen voedingsmiddelen en -patronen en het ontstaan van de meest voorkomende chronische ziekten beoordeeld (1). Met richtlijnen voor een voeding die de gezondheid bevordert als resultaat. Plantaardige voedingsmiddelen spelen hierbij een belangrijke rol: de helft van de richtlijnen gaat over het eten van meer voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong. Nieuw zijn de adviezen om wekelijks peulvruchten op het menu te zetten, dagelijks ongezouten noten te eten en de consumptie van rood vlees te beperken. Daarnaast blijft het belangrijk voldoende groente en fruit en een keer per week vis te eten en plantaardige oliën te gebruiken. Het Voedingscentrum heeft deze richtlijnen vertaald naar de dagelijkse voeding, met de Schijf van Vijf als voorlichtingsinstrument (2). De verschuivingen in de voeding die de Gezondheidsraad voorstelt, dragen bij aan een reductie van sterfte, verloren levensjaren en ziek- telast van de in Nederland tien meest voorkomende ziekten. Dat zijn coronaire hartziekten, beroerte, hartfalen, diabetes mellitus type 2, chronisch obstructieve longziekten (COPD), borstkanker, darmkanker, longkanker, dementie en cognitieve achteruitgang en depressie. Allemaal aandoeningen die op latere leeftijd ontstaan, maar de basis voor een goede gezondheid wordt al in de eerste levensjaren gelegd. Daarom gelden de Richtlijnen ook al voor kinderen vanaf hun tweede jaar.


Algemene adviezen bij de Schijf van Vijf

Volop uit de Schijf van Vijf (2):

• Veel groente en fruit;

• Vooral volkoren, zoals volkorenbrood, volkoren pasta, couscous en zilvervliesrijst;

• Minder vlees en meer plantaardig. Varieer met vis, peulvruchten, noten, eieren en vegetarische producten;

• Genoeg zuivel, zoals melk, yoghurt en kaas, en plantaardige zuivelalternatieven;

• Een handje ongezouten noten;

• Zachte of vloeibare smeer- en bereidingsvetten;

• Voldoende vocht, zoals kraanwater, thee en koffie.


Jonge kinderen eten te weinig plantaardig

De eerste gegevens van de Voedselconsumptiepeiling 2012-2016 geven een gunstig beeld. Ten opzichte van de vijf jaar daarvoor eten kinderen 20% meer fruit, is de hoeveelheid groente ongeveer gelijk gebleven en is hun vleesconsumptie gedaald. De aanbevolen dagelijkse hoeveelheden worden voor vrijwel geen van deze voedingsmiddelen gehaald. Kin- deren in de leeftijd tot en met acht jaar eten ten opzichte van de aanbevelingen (nog steeds) te weinig groenten, fruit, vis, peulvruchten en noten en te veel vlees. De aanbevolen hoeveelheid melk en melkproducten wordt wel gerealiseerd (zie tabel 1).

tabel 1 plantaardig vn 1 2018

Te veel verzadigd vet, te weinig voedingsvezels

Dat het menu van kinderen niet in overeenstemming is met de aanbevelingen is vooral te zien in de inname van met name verzadigd vet en voedingsvezels. Vrijwel alle kinderen (86%) van zeven jaar en ouder krijgen via hun voeding meer verzadigd vet binnen dan de maximaal aanbevolen 10 energieprocent (4). Ook jongere kinderen eten meer verzadigd vet dan aanbevolen (5). Vlees, vleesproducten, zuivelproducten en koek en gebak zijn de belangrijkste bronnen. De inname van voedingsvezels ligt voor kinderen op slechts twee derde van de aanbevolen 3 gram voedingsvezels per MegaJoule per dag (4,5). Een verschuiving naar een meer plantaardige voeding heeft een gunstig effect op de inname van zowel verzadigd vet als van voedingsvezels.


Adviezen van kinderdiëtist Ingrid Mimpen voor meer plantaardige voiding

Deze adviezen gelden voor gezonde kinderen. Voor kinderen met een groeiachterstand, ondergewicht of failure to thrive moet je soms andere keuzes maken.

• Geef als ouders het goede voorbeeld.

• Proeven is leren lusten.

• Probeer niet alles in een keer te veranderen, doe het stap
voor stap.

• Fruit: Jonge kinderen vinden fruit lekker. Hou dat zo en laat fruit niet (ongemerkt) uit het dagelijkse menu verdwijnen. Plan de fruitmomenten op een dag, zoals als tussendoortje, op het brood of als nagerecht.

• Groente: Meer groente eten gaat niet vanzelf, daar zul je bewust aandacht aan moeten besteden. Wees creatief. Denk bijvoorbeeld aan groente(spread) als versiering op het brood(beleg) of knabbelgroente als verwenmoment tussendoor. En natuurlijk bij elke warme maaltijd. Blijf de kinderen veel verschillende groenten en verschillend klaargemaakte groenten aanbieden om te proeven.

• Noten: Notenpasta of pindakaas (zonder toegevoegd zout en suiker) op brood, bijvoorbeeld met een schijfje komkommer of plakjes banaan.

• Peulvruchten: Peulvruchten lenen zich uitstekend als alternatief voor vlees. Denk ook eens aan linzen in de salade of bruine bonen in de pastasaus. Met peulvruchten kan je veel kanten op; laat je inspireren door recepten, bijvoorbeeld op de site van het Voedingscentrum.

• Vis: Veel vissoorten hebben een neutrale smaak, die kinderen prima waarderen.

• Volkoren: Kies niet alleen voor volkorenbrood, maar ook voor zilvervliesrijst en volkoren pasta bij de warme maaltijd.

• Plantaardige eiwitdranken: Ouders die hun kinderen wat minder zuivel willen laten gebruiken, kunnen kiezen voor plantaardige eiwitdranken en desserts. Let daarbij wel op of er voldoende calcium, vitamine B12 en eiwit in zit (zie tabel 2) en zorg dat de kinderen voldoende binnenkrijgen.


Proeven is leren lusten

Kinderdiëtist Ingrid Mimpen herkent dit beeld. ‘Ik besteed uiteraard altijd eerst aandacht aan een gevarieerd en gezond eetpatroon, met gezamenlijke maaltijden. Binnen dat kader bespreek ik de afzonderlijke voedingsmiddelen. Ik zie dat ouders vooral worstelen met varieren met groenten. Als ik hen uitleg dat jonge kinderen soms wel tien tot vijftien keer iets moeten proeven voordat ze het echt leren eten, zie ik dat het kan werken. “Proeven is leren lusten”, zeg ik altijd.’ De nadrukkelijke aandacht voor meer voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong is nieuw in de adviezen en vraagt om een concrete vertaling naar de ouders. Mimpen: ‘Veel groente, fruit en variatie had in mijn adviezen al een prominente plek. Ik besteed daarnaast nu meer aandacht aan variatie binnen de eiwitbron van de warme maaltijd. Dus vlees afwisselen met vis, een ei, peulvruchten of een vegetarische maaltijd. Variatie is hierdoor nog meer een toverwoord geworden. Niet alleen variëren in maaltijden, groente en fruit, maar ook variëren met de vleescomponent in de maaltijd.’ Elke dag 15 gram noten vindt Mimpen een advies dat toelichting nodig heeft. ‘Met een keer per dag notenpasta of pindakaas zonder toegevoegd zout en suiker als broodbeleg ben je er al en vermijd je gevaar voor verslikken dat bij noten kan optreden.’ Het kan goed de vleeswaren op het brood vervangen, waarmee je tegelijkertijd de verschuiving naar een meer plantaardige voeding ondersteunt. ‘Naast voldoende groente tijdens de warme maaltijd en groente als broodbeleg, stimuleer ik ouders om nieuwe groentemomenten in de dag op te nemen. Veel groenten lenen zich uitstekend om lekker weg te knabbelen en elke dag is daar wel een goed moment voor te vinden.’

tabel 2 plantaardig vn 1 2018

Plantaardige eiwitdranken

Ook plantaardige eiwitdranken, desserts of plantaardige varianten op yoghurt kunnen bijdragen aan een verschuiving naar een meer plantaardige voeding en aan de inname van de voor zuivel kenmerkende nutriënten. Dat geldt echter alleen voor de plantaardige varianten die voldoende calcium, vitamine B12 en eiwit bevatten en niet te veel verzadigd vet (tabel 2). Een aantal sojaproducten voldoet hieraan, maar dranken op basis van bijvoorbeeld amandelen, kokos, haver en rijst niet. ‘Je kunt zuivel dus niet klakkeloos vervangen; je moet de samenstelling van een plantaardige drank of dessert goed naast de criteria van het Voedingscentrum leggen. Kies ook bij voorkeur voor niet gezoete varianten’, zegt Mimpen. ‘Al met al hebben de nieuwe richtlijnen van de Gezondheidsraad mijn adviezen veranderd. Het is voor de ouders niet eenvoudiger geworden, maar elke stap in de goede richting koester ik.’

Referenties

  1. Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015. Publicatienr. 2015/24
  2. http://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf/de-schijf-vanvijf- in-een-notendop.aspx
  3. Van Rossum CTM, Buurma-Rethans EJM, Vennemann FBC, Beukers M, et al. The diet of the Dutch: Results of the first two years of the Dutch National Food Consumption Survey 2012-2016. RIVM Report 2016-0082
  4. Van Rossum CTM, Fransen HP, Verkaik-Kloosterman J , Buurma-Rethans EJM, et al. Dutch National Food Consumption Survey 2007-2010, Diet of children and adults aged 7 to 69 years. RIVM Report number: 350050006/2011
  5. Ocké MC, Van Rossum CTM, Fransen HP, et al. Dutch National Food Consumption Survey – Young Children 2005/2006. RIVM Report 350070001/2007
Reageer op dit artikel