artikel

Voedingscentrum: Zorgen over negatieve gezondheidseffecten GezondDorp op langere termijn

Algemeen

Voedingscentrum: Zorgen over negatieve gezondheidseffecten GezondDorp op langere termijn

Het experiment GezondDorp in Leende is gebaseerd op het ‘laag-koolhydraat-hoog-vet-dieet’. De initiatiefnemer van GezondDorp schrijft het verwachte succes alvast toe aan het voorgeschreven voedingspatroon, waarbij de Schijf van Vijf, en met name de koolhydraten daarin, wordt neergezet als de grote
boosdoener. Daarbij wordt gedegen voedingsonderzoek bestempeld als ‘niet geschikt’ om bewijs te leveren. Dit artikel komt uit de printuitgave van Voeding Nu 5.

De belangrijkste voedingsadviezen uit het laag-koolhydraathoog-vet-dieet (LCHF-dieet) luiden: eet vlees, vis, eieren, groenten die boven de grond groeien en natuurlijke vetten (zoals roomboter). Zoveel u wilt. En vermijd suiker, zetmeelrijke voedingsmiddelen (zoals brood, pasta, rijst en aardappelen) en fruit. Daarnaast wordt mensen geadviseerd volop te bewegen, te zorgen voor ontspanning en sociale contacten en te werken aan een gezond slaappatroon en bioritme.

Het Voedingscentrum vindt dit een opmerkelijke benadering en maakt zich zorgen over de mogelijke negatieve gezondheidseffecten van dit experiment op de langere termijn. De voedingsadviezen in Nederland komen tot stand op basis van gedegen wetenschappelijke evaluaties uitgevoerd door de Gezondheidsraad (1). Hierbij zijn resultaten uit Randomized Controlled Trials (RCT’s) en cohortstudies zorgvuldig afgewogen volgens een algemeen geaccepteerde wetenschappelijke aanpak die door talloze wetenschappelijke experts en peer-reviewed tijdschriften wordt onderschreven. De richtlijnen bij de Schijf van Vijf zijn stuk voor stuk op dergelijke evaluaties gebaseerd.(2)

Koolhydraten: kies de goede

We weten uit onderzoek dat het kiezen voor gezonde koolhydraatbronnen juist gezondheidswinst oplevert. Het eten van voldoende volkoren graanproducten beschermt tegen hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Ook verlaagt het vervangen van suikers door zetmeel het LDL-cholesterol. Andere koolhydraatbronnen zijn een stuk minder gezond. Suikerhoudende dranken verhogen bijvoorbeeld het risico op diabetes type 2. Vandaar dat we aanbevelen voldoende volkoren graanproducten te eten en juist de geraffineerde graanproducten, suikerhoudende dranken, koekjes en snoep niet te veel en te vaak te eten.

Vlees en verzadigd vet zijn niet de oplossing

In het experiment wordt het consumeren van grote hoeveelheden vlees aangemoedigd. Echter, het eten van rood en bewerkt vlees wordt in verband gebracht met beroertes en bepaalde vormen van kanker en diabetes. Wij adviseren daarom maximaal 500 gram vlees per week te eten. Ook wordt in Leende het gebruik van roomboter en kokosvet aangemoedigd. De Gezondheidsraad stelt echter dat het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet leidt tot vermindering van het risico op hart- en vaatziekten.

Daarom beveelt de Schijf van Vijf aan om harde smeer- en bereidingsvetten, zoals roomboter, te vervangen voor zachte vetten zoals olie en margarine. De voedingsadviezen bij de Schijf van Vijf helpen zo om het risico op diverse chronische ziekten te verminderen. Daarnaast zorgt eten volgens de Schijf van Vijf ervoor dat je voldoende gezonde nutriënten binnenkrijgt en niet te veel ongunstige. Hierbij worden de voedingsnormen van de Gezondheidsraad in Nederland gevolgd.

Koolhydraten vervangen door vet: ja of nee?

Het is een misverstand dat koolhydraten de boosdoener zijn en verzadigd vet juist gezond is. Dit is ingegeven door studies waarbij onvoldoende is gekeken naar hoe macronutriënten worden vervangen. Wanneer verzadigd vet wordt vervangen door geraffineerde koolhydraten is er geen (positief dan wel negatief) effect op parameters voor hart- en vaatziekten. In dat opzicht hebben verzadigd vet en geraffineerde koolhydraten dus een even slecht (of even goed) effect op de ontwikkeling van hart- en vaatziekten.(3)

Het heeft dus geen zin om vet vlees en boter in te ruilen voor witbrood, koekjes en suiker. Gunstige verbanden worden echter wel gezien wanneer verzadigd vet wordt ingeruild voor onverzadigd vet en verzadigd vet voor ongeraffineerde koolhydraatbronnen. Met andere woorden: minder de hoeveelheid producten met veel verzadigd vet en geraffineerde koolhydraten en ruil ze in voor producten met onverzadigde vetten en volkoren graanproducten. Studies waarbij vergelijkbare richtlijnen als in de Schijf van Vijf zijn opgenomen in leefstijlinterventies, laten zien dat hiermee onder andere positieve resultaten zijn te bereiken in preventie van diabetes type 2 en gewichtsverlies. (4,5,6)

Al met al zien wij geen enkele reden om gezonde producten als volkorenbrood te schrappen uit de voeding en ook niet om vaak te kiezen voor dierlijke producten en producten met veel verzadigd vet, zoals roomboter. Dat dit gezond zou zijn, is niet onderbouwd.
Bovendien is een dergelijk voedingspatroon vanwege de impact op het milieu niet aan te raden. En een belangrijke vraag is: is het ook goed voor je lichaam op de lange termijn?

Waarom een dieet wel of niet werkt

Ook met betrekking tot overgewicht is er geen bewijs dat een koolhydraatarm dieet beter werkt. Grootschalige evaluaties laten zien dat, om overgewicht kwijt te raken, energierestrictie cruciaal is en niet de samenstelling van een dieet. (7,8) Allerlei diëten kunnen succesvol zijn op de korte termijn. En afvallen, op welke manier ook, leidt tot verbetering van het metabole profiel. Het weer aankomen in gewicht is helaas iets wat vaak na gewichtsverlies aan de orde is, meestal omdat mensen een nieuw eetpatroon moeilijk kunnen volhouden. Wat dat betreft liggen de voorlopige resultaten van GezondDorp in de lijn der verwachting.

Randomised Controlled Trials

De vraagtekens die de initiatiefnemers van GezondDorp stellen bij RCT’s vinden wij zorgelijk. Voorlopige resultaten in het Leendeexperiment schreeuwen juist om een gecontroleerde studie. Een interventie als in Leende moet gepaard gaan met een controlegroep en een goede voor- en nameting. Zonder een controlegroep of -dorp waarin een reguliere aanpak plaatsvindt, zeggen de resultaten van Leende niets. Nu worden eventuele effecten toegeschreven aan koolhydraatrestrictie, zonder dat is aangetoond dat dit werkt.

GezondDorp roept vragen op

De eerste resultaten in Leende roepen vragen op. Zijn de individuele successen toe te schrijven aan calorierestrictie, koolhydraatbeperking, meer bewegen, het beter kunnen volhouden, en/of stressmanagement? Speelt het mee dat mensen in het dorp zich gesteund voelen door elkaar omdat ze met hetzelfde bezig zijn? Of werkt een “reguliere aanpak” ook, wanneer die net zo veel aandacht krijgt in de gemeenschap?

Alleen goed gecontroleerde gerandomiseerde interventies kunnen hier duidelijkheid over scheppen. Het Voedingscentrum juicht het toe dat er nieuwe hypotheses worden ontwikkeld. Maar alleen wanneer deze worden getoetst in kwalitatief goede studies helpen zij de voedingswetenschap vooruit. Tot slot: het kunnen volhouden van een gezond voedingspatroon is belangrijk. Voor sommige mensen is dit een voeding lager in koolhydraten, voor anderen een mediterraan of vegetarisch eetpatroon.

De Schijf van Vijf biedt ruimte voor meerdere voedingspatronen. De basis: volop groente en fruit, voldoende volkoren producten, zachte smeer- en bereidingsvetten en vlees afwisselen met of vervangen door vis, peulvruchten, ei en noten. Door te eten volgens de adviezen van de Schijf van Vijf wordt de kans verkleind op chronische ziektes en wordt de kans groter dat mensen langer gezond blijven.

Lees hier het complete artikel over GezondDorp Leende.

Referenties

1. Gezondheidsraad. Richtlijnen Goede Voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad

2. Richtlijnen Schijf van Vijf.
3. Sacks FM, et al. Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2017;136(3):e1-e23.

4. Tuomiletho et al. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. N Engl J Med. 2001;344(18):1343-50.

5. Den Boer AT, et al. Prevention of the metabolic syndrome in IGT subjects in a lifestyle intervention: results from the SLIM study. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2013;23(11): 1147- 53.

6. Penn L, et al . Prevention of type 2 diabetes in adults with impaired glucose tolerance: the European Diabetes Prevention RCT in Newcastle upon Tyne, UK. BMC Public Health. 2009,16;9:342.

7. Snorgaard O, et al. Systematic review and meta-analysis of dietary carbohydrate restriction in patients with type 2 diabetes. BMJ Open Diabetes Res Care. 2017;5(1):000354.

8 . Brouns F. Overweight and diabetes prevention: is a low-carbohydrate-high-fat diet recommendable? Eur J Nutr. 2018.

Reageer op dit artikel