nieuws

Recensie: Vegetariër zijn was niet moeilijk tijdens de Tweede Wereldoorlog

Algemeen

Wil je alles weten over de geschiedenis en ontwikkelingen rond vegetariërs en veganisten in Nederland? Dirk Jan Verdonk schreef er het boek Dierloos Een geschiedenis van vegetariërs en veganisten in Nederland over dat hij presenteerde tijdens het jubileumdiner van de vegetariërsbond. De Vegetariërsbond bestaat in 2019 125 jaar.

Recensie: Vegetariër zijn was niet moeilijk tijdens de Tweede Wereldoorlog

Verdonk vertelt in zijn boek dat rond 1880 de eerste vegetariërs in Nederland door de pers werden gesignaleerd. Vanaf dat moment tot op heden zijn er grote ontwikkelen geweest rond het vegetarisme en veganisme. Het boek Dierloos laat de geschiedenis van het vegetarisme en veganisme zien en de ontwikkeling van deze leefwijzen. Dit wordt onder andere gedaan aan de hand van cijfers, mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld en grote gebeurtenissen.

Sociale media

Een onderdeel daarvan is bijvoorbeeld de opkomst van vleesvervangers aan het eind van de negentiende eeuw, wanneer deze voor het eerst (in 1990) in de winkels van Albert Heijn verschijnen. Sociale media, waaronder blogs, hebben vooral in de recente jaren een belangrijke rol gespeeld. Vroeger hadden kranten, bladen en tijdschriften een belangrijk aandeel in de ontwikkeling van plantaardig eten.

Daarnaast wordt ook weergegeven hoe organisaties/actiegroepen als ‘Lekker Dier’ en de ‘Vegetariërsbond’ zijn ontstaan en zich hebben ontwikkeld. Lekker Dier zou eerst ‘Aktiegroep Bloemkool’ gaan heten, maar omdat de groep onnodige dierenmoord, -marteling en uitbuiting van dieren tegen wilde gaan, paste de naam Lekker Dier daar beter bij. De eerste protestactie vond plaats in 1972 op tweede paasdag. Later werd Lekker Dier overgenomen door Wakker Dier. In plaats van het publiek aan te sporen vegetariër te worden, ging de nieuwe groep verder met het promoten van vleesvermindering.

Schijf van Vijf

Ook wijdt het boek een stukje aan de Schijf van Vijf, geïntroduceerd in 1953 door Het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, de voorloper van het Voedingscentrum. In het begin van het vegetarisme en veganisme vroeg het voorlichtingsbureau zich af of vegetarisme/veganisme en gezond wel een combinatie was die voedingskundig verstandig was. Momenteel informeert het Voedingscentrum hoe je gezond vegetarisch of veganistisch kan eten. Deze transitie is weergegeven in het boek.

Trends

Er worden verschillende trends die in de loop der jaren zijn langsgekomen beschreven. De auteur verhaalt over een trend rond 1930 rond het eten van rauwkost. Deze ontstond doordat vegetariërs begonnen met het eten van rauwkost. Zij zagen koken als het beginpunt van de menselijke beschaving en daarmee ook de wortel van al het kwaad, want koken had het eten van vlees mogelijk gemaakt. Hierdoor werd het eten van rauwkost ook populair onder grotere lagen van de bevolking omdat het kon bijdragen aan een slank en sportief lichaam door een dieet. De waardering voor rauwkost steeg ook onder deze bevolking toen bekend werd dat het ook goede voedingsstoffen bevatte. Er werd ook aandacht aan rauwkost gegeven op de huishoudscholen.

Ook worden in het boek bijzondere momenten binnen het vegetarisme weergegeven zoals het eerste vegetarische restaurant dat in Nederland opende, ‘Pomona’. Dit gebeurde op 11 februari 1899 in een bovenhuis in Den Haag. Opvallend is dat het bovenhuis werd gehuurd van een vleeshouwer die ernaast zijn zaak had.

Het restaurant begon met zeven tafeltjes, maar na een tijdje bleek het te klein. Na een verhuizing naar een groter pand waar plaats was voor honderd mensen bleek deze locatie ook al snel te klein. Uiteindelijk konden de oprichters een pand bouwen met een eetzaal voor 250 mensen en een hotelgedeelte met 95 kamers.

Tweede Wereldoorlog

Ook de invloed van de Tweede Wereldoorlog op het vegetarisme komt aan bod in het boek. Er wordt gezegd dat een vegetarische leefwijze tijdens deze jaren niet moeilijk vol te houden was; vegetariërs konden hun voedingsprincipes redelijk eenvoudig hooghouden. Doordat er bijna geen (dierlijke) voedingsmiddelen meer werden geïmporteerd leidde dit tot een toename van de plantaardige productie door en verandering van de Nederlandse landbouw. Vlees en eieren waren in de oorlogsjaren schaars. Hun plaats werd ingenomen door een groter aandeel aardappels, groenten, fruit en volkorenbrood in de voeding.

Vanaf 1941 werd het voor horecagelegenheden verboden om vlees te serveren op dinsdag en vrijdag. Ook konden vleesbonnen in die tijd worden omgeruild voor boter- of kaasbonnen. Deze mogelijkheden maakte het de vegetariër niet moeilijk om zijn of haar leefwijze vol te houden. Verdonk stelt zelfs dat vegetariërs het in dit geval makkelijker hadden dan mensen die voorheen wel vlees aten, omdat zij al aan een vegetarisch voedingspatroon waren gewend. Voor veganisten was het echter moeilijker hun voedingswijze vast te houden, er is geconstateerd dat veganisten aan het eind van de oorlogsjaren weer melk zijn gaan consumeren door gebrek aan een volledige voeding.

De pers

In het boek gaat de auteur ook in op het beeld van het vegetarisme dat in Nederland is geschapen door de overheid en de pers. Hoe werd erover gedacht en hoe bepaalde dat de ontwikkeling in de afgelopen bijna 140 jaar.

Het werk staat vol met plaatjes, citaten en stukjes uit boeken, tijdschriften, kranten, onderzoeken en zelfs liedjes uit zowel Nederland als buitenland. Hiermee wordt het beeld verduidelijkt dat er in de loop der jaren was en is het een aangename afwisseling van de tekst.

Dirk Jan Verdonk promoveerde op zijn boek en won daarmee de dissertatieprijs Praemium Erasmianum. Eerder heeft Dirk-Jan Verdonk ‘Het dierloze gerecht’ en ‘Dierenrechten’ geschreven.

 

Verdonk, D. (2019). Dierloos; Een geschiedenis van vegetariërs en veganisten in Nederland. Athenaeum.

ISBN: 9789025310363

Aantal pagina’s: 240

Reageer op dit artikel