Bewegen en op tijd eten belangrijk voor ouderen

Eline Slagboom

Aan de Leiden Lang Leven Studie doen 420 families mee waarvan de ouders, kinderen, oom en tantes, neven en nichten opvallend oud worden. Hoe komt dat? “Ze boffen met hun genen”, zegt professor Eline Slagboom, hoogleraar en hoofd van de afdeling Moleculaire Epidemiologie van het Leids Universitair Medisch Centrum.

Zo'n twintig jaar geleden was professor Eline Slagboom een van de initiatiefnemers (met hoogleraar Rudi Westendorp) van de Leiden Lang Leven Studie.Ze doet onderzoek, doceert en bekleedt een aantal bestuursfuncties.
Nog altijd, na al die jaren, doen veel van de oorspronkelijke langlevenden mee aan de Leiden Lang Leven Studie. Ze worden immers heel oud. Slagboom en haar collega’s koesteren al twee decennia met onverminderde liefde en wetenschappelijke passie hun trouwe groep hoogbejaarde proefpersonen.
Studies in het kader van het project hebben veel nieuwe inzichten opgeleverd over de wisselwerking tussen hoe mensen in elkaar zitten en wat ze in hun leven aan invloeden op hun gezondheid ervaren. In de woorden van de website van de Leiden Lang Leven Studie: ‘De studie is ontworpen om genetische en biologische mechanismen van gezond oud worden en langlevendheid te achterhalen en de interactie met de omgeving te bestuderen.’

Huib Stam: U bent hoogleraar in de moleculaire epidemiologie. Wat is dat?
Eline Slagboom: De epidemiologie is onder meer het vakgebied van het kunnen herkennen en voorspellen van risico’s. De klassieke epidemioloog werkt met gegevens van bijvoorbeeld bloeddruk en cholesterol en stelt dan vast wat je risico op een hartinfarct is. Mijn vakgebied bestudeert allerlei moleculaire profielen. Je kan in je bloed ontzettend veel stofjes meten. Ik probeer uit dat soort informatie te halen welke mensen kwetsbaar zijn, sneller of langzamer verouderen en een probleem hebben waar je wat aan moet doen. Mensen zijn erg verschillend en ouderen zijn zo mogelijk nog verschillender dan jonge mensen. Met name in de risico’s die ze lopen op een of meerdere ziektes.

Dit is het werkterrein van de zogenaamde metabolomics.
Metabolomics is een techniek die een heleboel stofwisselingsproducten, metabolieten, tegelijkertijd meet. Vroeger stond je een hele buis bloed af om alleen je cholesterol te bepalen, nu kan je met een klein beetje bloed wel 500 moleculen van die metabolieten bepalen.
Als je eet en ademt gebeurt er zoveel, je zou wel 4000 stofjes kunnen meten in je bloed, maar zover is de techniek nog niet. Wel kunnen we nu van honderden of duizenden mensen tegelijk het bloed analyseren. Ik meet met de techniek die wij gebruiken 220 stoffen tegelijk. Dan vergelijk je de verschillen in uitkomsten van verschillende groepen. Ik heb in de Leiden Lang Leven-studie sommige mensen wel twintig jaar gevolgd. In die tijd wordt een deel van de mensen ziek, of overlijden ze, en dan kan je kijken in de profielen van twintig jaar geleden wat voorspelde of ze gezond oud zullen worden of waardoor ze meerdere ziektes ontwikkelen.

Heeft voeding een grote invloed op het proces van ouder worden?
Ik kijk naar een combinatie van voeding en fysieke activiteit. Als we een studie doen met ouderen, is dat vaak een programma van betere voeding en meer beweging. Als je alleen maar wat aan de voeding sleutelt, dan gebeurt er niet zo veel, tenzij de mensen een nutriëntentekort hebben.
Ik denk dat we wel weten wat goede voeding is. Ik ben best wel onder de indruk van het mediterrane dieet. Maar ik denk dat de timing van voeding net zo belangrijk is als wat je eet. De beste afwisseling is een maaltijd tot je nemen en daarna iets van bewegen doen.
Als ik een beeld moet schetsen, dan denk ik aan ouderen die eenzaam zijn en daarom te weinig bewegen, die de hele dag thuiszitten. Doe dan mee met een van de sociale programma’s voor ouderen, als die tenminste bij je in de buurt bestaat. Ga geen koffiedrinken met taart erbij, maar spreek af in het park en ga wandelen. Voor de televisie zitten en snaaien is heel menselijk, dat moet je toch zien te doorbreken.
Mensen die veel thuiszitten hebben ook vaak slaapproblemen omdat ze overdag veel slapen. Die slaapproblemen kunnen ook verbeteren door een gezonder leefpatroon. Als je meer beweegt, word je moe. We onderzoeken ook wat die beweging dan moet zijn. Dat is niet alleen een beetje wandelen, maar ook aan krachttraining doen, aangepast op je leeftijd. Het kan best zijn dat tien minuten kracht trainen per dag al voldoende is, naast wandelen, om gezondheidseffecten te meten.

Is er een wisselwerking tussen voeding en je genetische opmaak?
Als we ervan uitgaan dat we allemaal een beetje gemiddelde genen hebben, dan hebben sommigen heel goede genen. Die worden generatie na generatie superoud en ook heel gezond oud. Aan de andere kant van het spectrum staan mensen die pech hebben met hun genen. Die hebben hele moeizame genen wat hun stofwisseling betreft. Ze hebben aanleg voor diabetes, overgewicht en metabool syndroom. Al die dingen hangen samen. Als je stofwisseling niet optimaal is, dan hoopt je vet ook sneller op dan bij een ander. Dat vet in je lichaam geeft weer ontstekingen, je aderen slibben dicht. Voor alle mensen is goede voeding heel belangrijk, maar vooral voor mensen met een erfelijke aanleg voor stofwisselingsziekten.

pexels_ouderen_beweging

Als je weet dat er veel diabetes in je familie zit, dan is het wel duidelijk. Maar er zijn veel mensen met aanleg voor een ongezonde stofwisseling, die dat nog niet weten. Dan zie je vanaf hun veertigste, vijftigste de problemen ontstaan. Voor die mensen is de samenstelling van hun voeding heel belangrijk.
De mensen in mijn langlevenstudie eten van nature vrij gezond, maar niet extreem gezond. Zij hebben nu juist weer genen die hen beschermen als ze niet zo gezond eten. Dat is best oneerlijk. Als er nou generatie na generatie, dwars door epidemieën, oorlogen en hongersnoden heen, steeds maar in elke generatie familieleden zijn die zo oud worden, dan hebben we met iets heel bijzonders te maken. Zij hebben van binnenuit een hele gezonde stofwisseling.

Je lichaam bestaat uit zo’n veertien miljard cellen en elke dag ben je die cellen iets aan het geven, of je geeft het ze niet. Cellen moeten kunnen recyclen. Als je de hele dag eet en stilzit, dan ruimen ze de beschadigde bouwstoffen niet goed op. Je hoeft je niet uit te hongeren om dat te bereiken. Ik ben helemaal niet voor vasten voor mensen van boven de zestig. Als je drie maaltijden per dag eet, dan is in die tijd daartussen het voedsel verteerd. Daarna krijgen je cellen even niets, waardoor ze zich kunnen schoonmaken en nieuwe bouwstoffen kunnen aanmaken.

Aan je genen kan je niets veranderen, maar wel hoe die tot expressie komen. Hoe kan je het beste eten volgens je genen?
Als je mij dat als wetenschapper vraagt, dan zeg ik dat je dan toch eerst moet weten wat het genetische profiel van iemand is. Welke risico’s loopt die persoon? Kan je je genen voelen? Nee, maar je kan er wel achter komen waar je goed op gaat. Wanneer voel je je het lekkerst? Het meest fit? Dat is toch als je veel beweegt en goed eet. Ook als je op je zestigste pas gezond gaat leven is het toch nog een goed idee, we zien dat je daar nog baat bij hebt.
De timing van je eten is belangrijk. Mensen voelen zich ‘s ochtends vaak niet supergoed als ze ‘s avonds nog flink hebben zitten eten. Als je drie keer over een dag verspreid een gezonde maaltijd eet en geregeld wat beweging hebt, dan voel je het wel als je een balans bereikt. Ik geloof er niet zo in dat iedereen een heel specifiek patroontje nodig heeft, dat je precies dàt moet doen en dìt moet eten. Het ritme dat je moet zien te vinden is heel persoonlijk. De een heeft een flink ontbijt nodig en weinig lunch en een ander moet juist goed lunchen. ‘s Avonds aan de chips en kaasblokjes is helaas voor niemand een goed idee.

pexels_ontbijt

Bewegen doe je voor je spieren. Waarom is die spiermassa zo belangrijk?
Eén van de belangrijkste problemen van ouder worden is het verlies van spiermassa. Doordat je te weinig beweegt, gaan er meer dingen niet goed. Dan gaan je stofwisseling en je immuunsysteem achteruit, je krijgt dan een cascade van kwalen.
Je wilt dat de weefsels goed blijven luisteren naar de hormonen. Je kan zeggen dat je spierweefsel belangrijker is dan je stofwisseling, want dat reguleert ook die hormoonhuishouding. Als je te veel stilzit, dan gaat alles achteruit. We doen nu een studie met ouderen van boven de zeventig, de VOILA-studie. We trainen drie keer per week met ze, krachtraining die ze aankunnen. In de voeding moet dan meer eiwit zitten om spieren op te bouwen. Je moet ook ‘s avonds eiwitten eten, omdat je spieren ‘s nachts aanwassen. We doen dat samen met de experts van Maastricht en Wageningen om langs de weg van de spieren de mensen gezonder te krijgen.
Verouderen gaat niet zonder problemen. Je kan het behoorlijk afremmen, maar de problemen komen op een gegeven moment toch. Probeer zolang je kan, heldhaftig te zijn. Ouderen op hoge leeftijd hebben bijna altijd wel iets van ongemak of pijn waar ze doorheen moeten om toch gemotiveerd te blijven en niet bij de pakken neer te gaan zitten. Probeer één of twee keer per week met iemand te eten, en ga dan lekker koken. Iets doen met voeding en beweging samen met anderen. Dat is de crux.

Lees ook
Brede maatschappelijke aanpak richting de eiwittransitie is nodig

Brede maatschappelijke aanpak richting de eiwittransitie is nodig

Inmiddels is breed bekend dat het belangrijk is om minder dierlijk eiwit te consumeren. “De verantwoordelijkheid daarvoor ligt niet alleen bij de individuele consument en de oplossing niet alleen bij innovatieve voedingsproducten, zoals vleesvervangers,” benadrukt WUR hoogleraar Consumptie en Gezonde Leefstijl Emely de Vet. Dit artikel beargumenteert...

Gezondheidsrisico’s voor Vlaamse 65-plussers vanwege alcoholinname

Gezondheidsrisico’s voor Vlaamse 65-plussers vanwege alcoholinname

Een op de vier 65-plussers in Vlaanderen loopt gezondheidsrisico’s omdat ze te veel alcohol drinken. Dat blijkt uit het doctoraatsonderzoek van klinisch psychologe Yannic van Gils. Ze onderzocht waarom thuiswonende 65-plussers veel en risicovol drinken.

Voeding in de media - week 45

Voeding in de media - week 45

Deze week nieuws over vleesreclames, het effect van ‘lokaal’ op het milieu, en voeding en gezondheid bij de opgroeiende generatie.

Niets meer missen over voeding?

 

Abonneer
 

of

Meld je aan voor de nieuwsbrief