Column Duwtje: Jij hamstert, dus ik hamster

attachment-hamster-with-food1

Het coronavirus en de getroffen maatregelen daartegen leiden tot opvallend gedrag. Enerzijds willen mensen er alles aan doen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Anderzijds zie je irrationele keuzes, die deze intenties weer tegenwerken. Voer voor psychologen dus

Een voorbeeld van zo’n onlogische keuze is hamstergedrag. President Rutte raadde het ons al snel af: het is zowel onnodig als een beetje egoïstisch. Op den duur kunnen anderen hun broodnodige pakje paracetamol hierdoor namelijk echt niet meer verkrijgen. Waarom doen we het dan toch?

Irrationeel

Op dit gedrag zijn enorm veel psychologische theorieën van toepassing. Een daarvan is dat we ons soms irrationeel gedragen omdat we anderen van hetzelfde verdenken (1). Zelf denken we heus niet dat er een tekort komt aan wc-papier, maar we vrezen wel dat anderen in onze omgeving dat denken. De neiging om te veronderstellen dat anderen meer denkfouten maken dan wijzelf, heet in de psychologie de bias blind spot (2). Om te voorkomen dat al onze “minder rationele buren” de boel leegroven, nemen wij daarom ook maar een rolletje extra mee. Daarnaast is er het principe van schaarste: wanneer iets minder beschikbaar is, gaan we het automatisch meer waarderen.

Cognitieve dissonantie

Onbewust denken we dat iets wel heel waardevol moet zijn als al veel mensen het hebben gekocht. Daarbij houden we niet van het gevoel geen keuze te hebben. Door een extra pak wc-papier in te slaan, houden we zelf de keuze of we het gebruiken of niet (3).

Ook al ben je je bewust van deze mechanismen, toch maken ze dat pak pasta ook voor jou aantrekkelijker. Volgens de bekende theorie van de cognitieve dissonantie heb je nu een probleem: je behoefte om een extra pak pasta in te slaan, strookt niet met het denkbeeld ‘Ik ben geen asociale hamsteraar’. Deze dissonantie proberen we zo snel mogelijk op te lossen (4). Dat kun je natuurlijk doen door dat pak pasta te laten staan. Maar je kunt ook een derde denkbeeld toevoegen: ‘Eén extra pak pasta telt niet als hamsteren.’

Zowel dat pak pasta laten staan, als het toevoegen van zo’n extra denkbeeld, lossen het probleem dus voor je op. Zeg eens eerlijk: welke keuze maakte jij?

Over Duwtje

Waarom eten we vaak meer in gezelschap en zorgt het eten van dat ene verboden koekje ervoor dat we meteen maar stoppen met ons VN6-K-Column-Duwtje-afbeelding-1-Eva-1-300x226  hele dieet? De gedragspsychologen van bureau Duwtje houden zich dagelijks bezig met situaties waarin we (net) niet doen wat verstandig is. De verklaringen zoeken zij in het eigenwijze brein, dat op een niet altijd rationele manier aan de haal gaat met wat er om ons heen gebeurt. Duwtje werkt aan sociale vraagstukken voor uiteenlopende organisaties en is opgericht vanuit de overtuiging dat er met het benutten van kennis over gedrag zoveel meer kan worden bereikt.

Lees ook
Leestip: Salt, sugar, fat door Michael Moss

Leestip: Salt, sugar, fat door Michael Moss

Elke vrijdag deelt de redactie van Voeding Nu een kijk-, luister- of leestip. Vandaag tippen we het boek Salt, sugar, fat van Michael Moss.

Eetgedrag Nederlanders veranderd door COVID-19

Eetgedrag Nederlanders veranderd door COVID-19

22% van de Nederlanders eten sinds de coronacrisis gezonder en 12% juist minder gezond. Dit kwam uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) naar het effect van de pandemie op ons eetgedrag.

Column: Het belang van dubbel inleven

Column: Het belang van dubbel inleven

‘Gewoon wat gezonder eten’, een regelmatig terugkerend, goedbedoeld advies. Voor mensen die dat met gemak doen, is het soms lastig te begrijpen dat een chocoladereep minder of juist een sinaasappel extra een hele opgave kan zijn. Dat vergt inlevingsvermogen.