Interview met Gert Schuitemaker: De R van coronavirus is in de maand, strijd met het Voedingscentum laait op

Healthy nutrition and Software guidance

Extra vitamines en mineralen of de Schijf van Vijf? Als de R in de maand is, krijgt doctor in de geneeskunde (farmacie) Gert Schuitemaker het steevast aan de stok met het Voedingscentrum. Nu het coronavirus rondwaart en Nederlanders zoeken naar harmonie en verbinding, lijkt de strijd tussen hem en de reguliere voedingsvoorlichters er niet minder om te worden.

Schuitemaker kan er de klok op gelijk zetten. Zodra het weer in het najaar verslechtert en Nederland verandert in een snotneuzenland, krijgt hij van officiële zijde toegeworpen dat extra vitamines en mineralen in de voeding niet nodig zijn. ‘Ik ben er ondertussen aan gewend’, zegt hij. Nu het corona-virus rondwaart, laait de richtingenstrijd tussen hem en de reguliere voedingsvoorlichters extra op. Daarbij draait het om de vraag of de inname van extra vitamines naast een normale, gezonde voeding nodig is.

Orthomoleculair wetenschapper

schuitemaker-portret-2-200x300 Schuitemaker rekent zichzelf tot de zogeheten orthomoleculaire wetenschappers. De Amerikaanse chemicus en tweevoudig Nobelprijswinnaar Linus Pauling legde de basis voor deze aanpak in de geneeskunde. Deze richt zich op een optimale moleculaire omgeving bij de behandeling van ziekte. Organen krijgen in optimale concentraties voedingsstoffen voor hun behoud of herstel. Vertaald naar de voedingspraktijk betekent dit dat gezocht wordt naar voeding, al dan niet met supplementen, die nauw aansluit bij de moleculaire behoefte. Al is het praktisch natuurlijk niet eenvoudig die behoefte te bepalen.

Schuitemaker studeerde af als farmaceut en promoveerde op een bevolkingsonderzoek naar risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw richt hij zich op de orthomoleculaire geneeskunde. Hij schreef er diverse boeken over en geeft er tijdschriften over uit en behartigt internationaal de belangen van de orthomoleculaire geneeskunde, onder andere via  de International Society for Orthomolecular Medicine (ISOM).

Onbegrijpelijke discussie

‘Ik begrijpt het niet’, zegt Schuitemaker andermaal in dit interview met Voeding Nu. ‘Hoe komt het dat ik steeds weer de discussie moet aangaan of moet uitleggen waarom extra vitamines en mineralen nodig zijn’, vraagt hij zich hardop af. ‘Het is evident, als je naar de uitkomsten van de voedselconsumptiepeilingen kijkt, als je nagaat wie zich in Nederland niet aan de Richtlijnen goede voeding of de voorschriften van het Voedingscentrum houden, dan kun je niet anders dan concluderen dat er tekorten zullen zijn in de voeding van veel mensen.’

Tekorten oplossen

Vitamine C, D, magnesium, selenium, omega 3, Schuitemaker noemt enkele voorbeelden waar hij tekorten signaleert. Aanvullen kan naar zijn mening met een multivitaminensupplement of met een gericht supplement op de behoefte van een persoon. Schuitemaker: ‘Er is ook altijd de vraag of het veilig is of niet als er te veel wordt ingenomen. Een tijdje terug is er discussie geweest over de veiligheid van vitamine B6 omdat in supplementen meer zat dan de aanvaardbare bovengrens. Het Voedingscentrum of de Consumentenbond waarschuwden daarvoor, maar in de praktijk is er vrijwel nooit sprake van toxiciteit of schade bij mensen.’

Extra vitamines?

Overzichtsstudies laten zien dat een algemeen gebruik van extra vitamines en mineralen niet per se voordelen oplevert voor de volksgezondheid. Ook de Nederlandse Gezondheidsraad geeft in de meest recente Richtlijnen goede voeding aan dat het gebruik van voedingsstoffensupplementen niet nodig is, behalve voor mensen die tot een specifieke groep behoren. Hiervoor geeft het Voedingscentrum wel een suppletieadvies, bijvoorbeeld over foliumzuur voor zwangeren of vitamine D voor vrouwen boven vijftig jaar of vitamine B12 voor veganisten.

supplement-300x200

Studies

‘Er worden steeds meer studies gedaan waarin het effect van vitamines en mineralen wordt onderzocht’, zegt Schuitemaker. Daar komt niet altijd uit dat vitamines een positief effect hebben erkent hij, maar hij wijst ook op een eenzijdige interpretatie van gegevens. ‘Een studie naar het effect van intraveneuze toediening van vitamine C op sepsis bij intensive care patiënten liet zien dat het geen effect had op de biomarkers. Het onderzoek liet wel zien dat de mortaliteit van de betrokken patiënten was verminderd, het vitamine C van de patiënten was significant lager dan in de controlegroep. Toch wordt steeds de conclusie herhaald dat het extra vitamine niet werkte. Waar gaat het nu om? De mortaliteit of de biomarker?’

‘Aan het eind van de jaren negentig werd er onderzoek gedaan naar vitamine C en kanker, ook daar was de conclusie, werkt niet. Nu, 25 jaar later, wordt dit soort onderzoek weer opgepakt en herhaald, want misschien werkt het toch wel.’ Het geeft volgens Schuitemaker mede het belang aan van voldoende inname.

Goedgekeurde vitamineclaims

Als het gaat om het verbeteren van de weerstand, wat in deze coronatijd veel aandacht krijgt, wijst Schuitemaker op de goedgekeurde gezondheidsclaims over vitamines van de European Food and Safety Authority. ‘Vitamine D draagt bij tot de normale werking van het immuunsysteem’, is zo’n claim. Op zijn website Ortho schrijft hij erover: ‘Deze claim, of een toegestane alternatieve voorbeeldbewoording (zoals: ‘Vitamine D zorgt mede voor een goede weerstand’) mag daarom worden ingezet bij de verkoop van een voedingsmiddel of voedingssupplement dat een voorgeschreven minimale hoeveelheid vitamine D bevat.’

Ook diverse andere voedingsstoffen mogen deze “weerstandsclaim” voeren zoals vitamine A, vitamine B6, vitamine B12, foliumzuur, vitamine C, koper, ijzer, selenium en zink. ‘Vitamines en mineralen zijn dus wel degelijk van betekenis voor de weerstand, ongeacht of ze in voeding zitten of in voedingssupplementen’, aldus Schuitemaker.

Corona advies Voedingscentrum

Op zijn website reageert Schuitemaker op het advies dat het Voedingscentrum in relatie tot het coronavirus in een nieuwsbrief naar buiten bracht. Het Voedingscentrum meldt: ‘Met een goede weerstand is je lichaam beter bestand tegen ziekmakende bacteriën en virussen en word je minder snel ziek. Mocht je toch ziek worden, dan herstel je sneller.’

Schuitemaker: ‘Maar volgens het Voedingscentrum is het niet nodig om daarvoor extra vitamines te slikken. Het schrijft: “Door meer vitamines te nemen krijg je geen hogere weerstand en ben je ook niet beter beschermd tegen ziekmakende bacteriën en virussen.” Daarmee ontkennen ze de EFSA-claims.’ Overigens geeft het Voedingscentrum mensen die door de coronacrisis gedwongen binnen moeten blijven en weinig zonlicht opvangen wel het advies extra vitamine D te nemen.

Ook verbaast het Schuitemaker hoe weinig aandacht er is voor het ophogen van de vitamine C-status in de media. ‘Er is welgeteld 1 publicatie die schreef over de extra inname van vitamine C rond het coronavirus. Misschien zijn het er inmiddels wat meer.’

Lege schappen

Het advies van de Gezondheidsraad om geen vitamine- en mineralensupplementen in te nemen, wordt door de Nederlanders over het algemeen goed opgevolgd, veel beter bijvoorbeeld dan het advies om voldoende groente en fruit in te nemen. Toch lijkt er met de opkomst van het coronavirus een kentering in te komen in de opvolging van de supplementenrichtlijn. Er is een run ontstaan op vitaminesupplementen, met lege drogisterijschappen als gevolg.

Niet aan te slepen

Volgens webshop vitamiminesperpost.nl is de vitamine C de laatste weken niet aan te slepen. ‘Klanten slaan online massaal vitamines in voor de weerstand’, zegt directeur Andy Dekker van het bedrijf. ‘Steeds meer Nederlanders hebben behoefte om de weerstand te ondersteunen. Naast vitamine C zijn ook vitamine D en zink populair. Wij zien de laatste dagen dat bij bijna elke bestelling Vitamine C wordt toegevoegd. De verkoop van Vitamine C is bijna vertienvoudigd.’ De totale omzet verdubbelde.

Nog grotere aanloop

De webshop verwacht de komende weken een nog grotere aanloop te krijgen. ‘Zeker als het openbare leven nog verder wordt beperkt. Mensen willen de deur niet meer uit en wij bezorgen per post. Dat geeft de consument rust,’ aldus Dekker. Dat de verkoop nu in een keer zo snel omhoog schiet heeft volgens hem ook een logistieke keerzijde, de voorraden nemen veel sneller af als normaal. ‘Omdat de grondstoffen voor de voedingssupplementen uit de gehele wereld moeten komen, is het een flinke uitdaging om het beschikbare assortiment voor onze klanten beschikbaar te houden de komende maanden. Daar gaan we natuurlijk wel ons uiterste best voor doen.’

Schuitemaker en vitamine C

Schuitemaker snapt het wel. Hij zelf is zelf dan ook een fervent voorstander van extra vitamine C in de voeding. Normaal neemt hij 2000 tot 3000 mg per dag, terwijl de aanbeveling van het Voedingscentrum op maximaal 100 mg per dag ligt voor zwangere vrouwen. Voor andere groepen is dat nog lager. ‘In mijn geval is het N=1’, benadrukt hij. ‘Maar zodra ik iets voel, een lichte keelpijn of opkomende verkoudheid, voer ik de hoeveelheid op, soms tot 6000 mg (6 gram, heel veel over de aanbeveling, red.). Dat is wat mijn darmen aankunnen. Daarna neem ik, zeg maar, elk uur nog een aantal gram. Normaal zou ik met die hoeveelheden diarree krijgen, maar blijkbaar bij ziekte neemt het lichaam meer op omdat het immuunsysteem voor een optimaal functioneren die extra vitamine C nodig heeft. Dat noem ik “C tot darmtolerantie”. Maar ja, grote doses kunnen tot darmirritatie leiden, hou daar rekening mee.’

Veilige darm

Is vitamine C in dergelijk grote hoeveelheden wel veilig voor een algemeen publiek dat wellicht niet zo bekend is met het innemen van supplementen en er nu met de coronacrisis massaal mee aan de haal gaat? ‘Vitamine C is een uitermate onschuldige vitamine, maar je moet wel individueel uitvinden wat je darmtolerantie is’, waarschuwt Schuitemaker. Ook benadrukt hij, net als het Voedingscentrum, te zorgen voor een gezonde basisvoeding. ‘Maar wie doet dat? Als je je weerstand wilt verhogen, moet je dat op tijd doen.’

schuitemaker-portret-1-300x205 © copyright Hans Roes
Fotgrafie

En wat te denken van de pro-oxidant-werking van vitamine C in hoge doses, Schuitemaker? Pro-oxidanten hebben immers de eigenschap aan te zetten tot oxidatieve stress (waardoor celschade kan optreden) of het kan toxisch zijn. De orthomoleculair geneeskundige reageert dat vitamine C bij een normaal algemeen gebruik daar niet toe leidt, laat staan dat het hierdoor carcinogeen zou zijn.

Tot slot corona

Voor wie geïnfecteerd is met een (corona)virus is het eigenlijk al te laat om nog aan de weerstand te werken om het in te dammen, denkt ook Schuitemaker, al wil hij ook dan een vitamine C-boost niet uitsluiten. Maar hij staat dan ook op het standpunt, baat het niet dan schaadt het niet. Het Voedingscentrum hanteert dat andere spreekwoord: baat het niet, dan schaadt het misschien toch wel. Het volgt de uitkomsten van onderzoeken waarover consensus is over het veilig toepassen van extra vitamines en mineralen in de voeding, overeenkomstig de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad. Wat daarbuiten gebeurt, staat niet in de adviezen. Tot spijt van Schuitemaker.

Reactie Voedingscentrum

In een reactie op dit artikel geeft het Voedingscentrum aan: 'Ook wij zien dat een deel van de bevolking nog niet voldoet aan onze aanbevelingen, maar dat is geen reden om daarom vitaminepillen te adviseren. Voornamelijk omdat de positieve gezondheidseffecten die de Gezondheidsraad heeft gevonden, betrekking hebben op het eten van het hele product, zoals  stukken groente en fruit, en die effecten kunnen we niet 1-op-1 vertalen naar pillen of poeders.'

Als het om vitamine C gaat, zegt het Voedingscentrum: 'Het is onnodig om meer dan 100% ADH vitamine C te consumeren, en kan zelfs klachten opleveren. Meer dan 2 gram vitamine C per dag kan leiden tot darmklachten of diarree en een verhoogde uitscheiding van oxaalzuur met de urine. Ook voor enkele andere vitamines en mineralen kan het schadelijk zijn om te veel in te nemen. Er zijn maar een paar groepen die extra vitamines nodig hebben.' 

 

Lees ook hoe de voorzitter van de Diëtisten Coöperatie Nederland, Willy Gilbert, over vitamine C en corona denkt. 

 
Lees ook
Voedingscentrum reageert op Schijf for Life

Voedingscentrum reageert op Schijf for Life

Gisteren lanceerde een groep diëtisten de Schijf for Life, een plantaardig alternatief voor de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Marije Seves, expert duurzaam eten bij het Voedingscentrum, reageert op de Schijf for Life.

Diëtisten presenteren plantaardige variant op Schijf van Vijf

Diëtisten presenteren plantaardige variant op Schijf van Vijf

Een groep van zeven diëtisten introduceert vandaag de Schijf for Life, een plantaardig en duurzaam alternatief voor de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Bijna 200 diëtistenpraktijken gaan de voedingsschijf gebruiken.

PlantLab verviervoudigt oppervlakte productielocatie

PlantLab verviervoudigt oppervlakte productielocatie

Vanaf november 2021 breidt scale-up PlantLab uit met 11.000 vierkante meter indoor farm in Amsterdam. Op de locatie worden groenten en kruiden geteeld onder gecontroleerde, ideale omstandigheden.