Microplastics in voeding groeiend probleem: ‘We eten jaarlijks een creditcard op’

21282786668_79dbd26f13_o

Steeds vaker duiken studies op over de risico’s van microplastics die ons lichaam binnendringen via lucht, water of voeding. Wat hun effect precies is, is nog onduidelijk. Maar toch is enige ongerustheid op zijn plek, zo blijkt uit de ‘Kennisagenda Microplastics en Gezondheid: Wat doen microplastics in ons lichaam?’

Eco-toxicoloog Dick Vethaak schetste bij de overhandiging van de Kennisagenda aan staatssecretaris Van Veldhoven (IenW) hoe complex de problemen rond microplastics zijn. ‘Microplastics vormen een groeiend probleem voor het milieu en de volksgezondheid. Het is een verzamelnaam voor microscopisch kleine plasticdeeltjes van enkele millimeters groot maar vooral veel kleiner, zelfs kleiner dan een virusdeeltje. Ook de vorm en samenstelling van microplastics varieert.

Additieven

bacteria-359956_1920 Plastic bestaat uit bepaalde synthetische polymeren en bevat chemische additieven. Die additieven, waaronder potentieel schadelijke stoffen, kunnen uit het plastic lekken. De plastic deeltjes kunnen in het milieu ook chemische stoffen opnemen en concentreren. Verder vormt zich rond het deeltje een laagje, de corona, waarin ook weer bepaalde bacteriën, schimmels en virussen in kunnen gedijen. Microplastics vormen, met andere woorden, een bijzonder complexe groep.’

Creditcard

De bronnen van microplastics zijn ook divers, aldus Vethaak. ‘Neem de plastic soep, de plastic deeltjes uit cosmetica en schoonmaakmiddelen, of denk aan slijtage van autobanden, kleding en verflagen. Ook als je uit een plastic beker of flesje drinkt, word je waarschijnlijk blootgesteld aan microplastics.’

Opstapelen in voedselketen

attachment-Plastic-bekers Het gevaar schuilt hem erin dat ze niet worden afgebroken, maar accumuleren in de voedselketen. Recent onderzoek laat zien dat ze overal wel te vinden zijn: drinkwater, lucht, in voedingsmiddelen en huisstof. We eten, drinken, ademen continu plastic deeltjes. In totaal, zo luidt een schatting, eten we per persoon jaarlijks een creditcard aan plastic deeltjes. De vraag is dus ‘zijn microplastics schadelijk voor onze gezondheid?’.

Vethaak: ‘Het antwoord is tot dusver dat we het niet weten. Microplastics zijn bijzonder moeilijk te meten. We kunnen weliswaar grotere deeltjes wel zien, maar vooral de kleinere, moeilijk zichtbare deeltjes kunnen mogelijk bijzonder gevaarlijk zijn. Maar waar die precies in zitten en in welke hoeveelheden, weten we nog niet. En die lancune in kennis leidt tot onrust in de maatschappij. Mensen vragen zich bijvoorbeeld af of ze bepaalde dingen niet moeten eten. Verder onderzoek is dus nodig, vandaar dat ik ook blij ben dat de ‘Kennisagenda Microplastics en Gezondheid: Wat doen microplastics in ons lichaam? ’ daar een goede aanzet toe is.’

Schuilplaats onbekend

Er is dus nog weinig bekend over microplastics en voedsel. Hun aanwezigheid is gemeten in diverse voedingsmiddelen, zo blijkt uit onderzoek (o.a. Van Raamsdonk 2020). Omdat in het onderzoek naar microplastics tot nu toe de nadruk heeft gelegen op ecologische studies, zijn de meeste data verzameld in producten uit de zee; in vis, garnalen en met name in schelpdieren zijn microplastics aangetroffen.

Over de accumulatie van microplastics in de voedselketen is nog relatief weinig bekend. Ook in uiteenlopende producten, zoals suiker, zout, fruit, groenten, honing en bier zijn microplastics gemeten. Daarbij moet wel de kanttekening worden geplaatst dat er in sommige van deze studies matige kwaliteitsborging is.

attachment-Waterflesjes Een andere bekende bron van microplastics zijn plastic waterflesjes; in water uit deze flesjes bevinden zich vele duizenden microplasticdeeltjes. Metingen van de deeltjesgrootte laten zien dat veel deeltjes kleiner zijn dan 25 µm, zodat de mogelijkheid bestaat dat zij via de darm in het lichaam worden opgenomen. Voor veel voedingsmiddelen ontbreken echter nog gegevens. Een kennishiaat ligt ook op het terrein van de praktische omgang met plastics. Zo is bijvoorbeeld nog niet veel bekend over hoeveel microplastics vrijkomen bij het openen van verpakkingen, of als gevolg van de interactie tussen voedingsmiddelen en verpakkingen.

Meten en risico inschatten zijn lastig

Er is nog geen bewijs voor ernstige schadelijke effecten van microplastics. Toch is dat geen geruststellende mededeling; er is namelijk nog zeer weinig bekend over de gezondheidseffecten van de diverse microplastic deeltjes. Het is zelfs nog (vrijwel) niet mogelijk om microplastics in het menselijk lichaam te meten. Er bestaan nog geen meetmethoden voor de allerkleinste deeltjes, waarvan verwacht mag worden dat zij gemakkelijk in het lichaam doordringen en zelfs in cellen worden opgenomen.

Nadelige effecten

heather-leslie Heather Leslie, wetenschapper van de afdeling milieu en gezondheid van de Vrije Universiteit (VU) Amsterdam, geeft aan dat meten met de methodes die tot dusver beschikbaar zijn, bovenaan de agenda staat. ‘Nu dat micro- en nanoplastics de voedselketen bereikt hebben, moeten wij met onze bestaande en nieuwe methodes uitgebreid gaan meten om de twee kernvragen over het risico in kaart te brengen: Aan hoeveel en aan welke plastic deeltjes wordt de mens blootgesteld via het voedsel, en vervolgens, zijn er nadelige gezondheidseffecten te verwachten bij de waargenomen blootstellingsniveaus?’

Advies voedingsmiddelenindustrie

Lab-Photo-TPB-A1200x800 Voor de voedingsmiddelenindustrie is dan ook het advies om te achterhalen hoeveel en welke microplastics in hun producten zitten. ‘Meten is weten. Weinig labs ter wereld kunnen dit tot nu toe. Daarom pleit ik voor gericht wetenschappelijk onderzoek. In Nederland zijn we aan het pionieren op dit gebied. Zonder de werkelijke blootstelling te kennen, kan er géén geldige uitspraak over gezondheidsrisico’s gemaakt worden.’

Bij het inschatten van een risico gebruikt men namelijk een formule waarin de mate van giftigheid (hazard) vermenigvuldigd wordt met de blootstelling. Voor microplastics is nog veel te weinig kennis over zowel de hazard als de blootstelling. Er zijn wel studies gedaan naar de aanwezigheid van microplastics in oppervlaktewater en drinkwater, maar binnenmilieu en voeding zijn bijvoorbeeld nog nauwelijks onderzocht.

Op grond van kennis over vergelijkbare deeltjes is het wel aannemelijk dat de deeltjes zelf al schadelijke effecten hebben (deeltjestoxiciteit). Daarbij is nog onbekend hoe microplastics zich door het lichaam bewegen en in hoeverre er ophoping optreedt in specifieke cellen of organen. Naast de genoemde deeltjestoxiciteit kunnen de deeltjes wellicht chemische stoffen of ziektekiemen het lichaam binnenbrengen. Plasticdeeltjes zijn omgeven met een laagje, de corona, die mogelijk bijdraagt aan hun chemische en biologische eigenschappen en risico’s. Hierover is nog maar weinig bekend.

Blik vooruit

Verder onderzoek is dus nodig, zo adviseert de Kennisagenda. De komende vijf jaren zal de wetenschap zich inzetten om vanuit verschillende disciplines het onderwerp microplastics te bekijken en uit te diepen.

Wat gaat er gebeuren?

Over microplastics is nog niet veel met zekerheid bekend. De Kennisagenda Microplastics adviseert daarom verder onderzoek te doen.

  • Er komt vanuit verschillende disciplines meer onderzoek naar de precieze gezondheidseffecten van microplastics.
  • De Kennisagenda adviseert in te zetten op verbetering van meetmethoden en meten van blootstelling. Alleen als het complete spectrum aan deeltjesgroottes en -vormen gemeten kan worden, zijn zinnige uitspraken te doen over gezondheidsrisico’s en het effect van innovaties en maatregelen. Dat geldt zowel voor metingen in water en lucht als voor metingen in voeding en in het lichaam. Aan de VU gaan hier diverse projecten voor starten.
Lees ook
Minder voedselverspilling tijdens de derde Verspillingsvrije Week

Minder voedselverspilling tijdens de derde Verspillingsvrije Week

Van 7 tot en met 13 september 2021 is het tijd voor de derde editie van de Verspillingsvrije Week. Organisator Samen Tegen Voedselverspilling inspireert deze week Nederlanders om thuis minder voedsel te verspillen. Meer dan 60 bedrijven en organisaties, van gemeente tot supermarkt, hebben zich hiervoor aangemeld.

‘3D-geprint voedsel helpt mensen met kauw- en slikproblemen’

‘3D-geprint voedsel helpt mensen met kauw- en slikproblemen’

Voeding die gepureerd wordt en vervolgens met een 3D-voedselprinter weer in originele vorm wordt geprint, kan mensen met kauw- en slikproblemen hun eetlust teruggeven.

Ziekte van Alzheimer: Slechte voeding hoger risico

Ziekte van Alzheimer: Slechte voeding hoger risico

Uit Voeding Nu 3: Er zijn aanwijzingen dat voeding een rol kan spelen bij het krijgen van dementie. Uit onderzoek blijkt dat tot 40% van alle gevallen van dementie toe te schrijven is aan omgevingsfactoren, zoals een gezonde leefstijl, bestaande uit niet roken, voldoende fysieke en sociale activiteiten en een gezond voedingspatroon (1). Daarnaast weten...