Moeten we het koolhydraatarme dieet omarmen?

koolhydraararm

Koolhydraatarme diëten worden vaak ingezet om af te vallen, maar ook met het doel de gezondheid te verbeteren, bijvoorbeeld bij patiënten met diabetes type 2. Is het koolhydraatarme dieet breed inzetbaar, of moeten we er voorzichtig mee zijn? Het Voedingscentrum pleit voor het laatste.

Bij een koolhydraatarm dieet komt relatief veel energie uit eiwitten en vet en weinig uit koolhydraten. Afhankelijk van de hoeveelheid koolhydraten, valt het dieet onder koolhydraatarm of ketogeen. Er bestaat echter geen eenduidige definitie. Het Scientific Advisory Committee on Nutrition (SACN) definieert in zijn conceptrapport over koolhydraatarme diëten en diabetes type 2 een dieet laag in koolhydraten als een dieet met 50 tot 130 gram koolhydraten per dag. Bij een ketogeen dieet is dit maximaal 50 gram per dag [1].

Gewichtsverlies

Net als alle andere diëten leiden koolhydraatarme diëten tot gewichtsverlies wanneer iemand meer energie verbruikt dan uit voeding haalt. Ze zorgen op de lange termijn niet voor meer gewichtsverlies dan diëten hoger in koolhydraten [1-3]. Een koolhydraatarm dieet kan vanwege het relatief hoge gehalte aan eiwitten langer een gevoel van verzadiging geven. Daarnaast kan een dieet hoog in eiwitten mogelijk zorgen voor een minder groot verlies van spiermassa tijdens het afvallen, al zijn onderzoeken hier niet eenduidig over [3-5].

Effect op bloedsuikerwaarden

Een koolhydraatarm dieet lijkt op de korte termijn een positief effect te hebben op de bloedsuikerwaarden van patiënten met diabetes type 2. Wanneer met een koolhydraatarm dieet gewichtsverlies optreedt, heeft dit ook gunstige effecten op de gevoeligheid van het lichaam voor insuline en daarmee op de bloedsuikerspiegel. Vooral voor diabetici met overgewicht is gewichtsverlies positief. Naar de langetermijneffecten van een koolhydraatarm dieet op de gezondheid van mensen met diabetes type 2 is meer onderzoek nodig [1, 6].

Nadelige effecten

Er kleven ook nadelen aan koolhydraatarme diëten. Zo zijn ze meestal rijk aan (verzadigde) vetten. De Gezondheidsraad adviseert producten met verzadigd vet zo veel mogelijk te vervangen door producten met onverzadigd vet. Een koolhydraatarm dieet vergroot de kans op tekorten van sommige voedingsstoffen, met name vanbepaalde B-vitamines, voedingsvezel en jodium. Daarnaast mist men de positieve effecten van sommige koolhydraatrijke producten. Zo verlagen volkorenproducten de kans op hartziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Ook houden veel mensen een streng, eenzijdig of onpraktisch afvaldieet niet lang vol. Het ketogeen dieet is bijvoorbeeld erg lastig vol te houden. Bovendien is het gewichtsverlies meestal niet blijvend, omdat er geen gezond eetpatroon is aangeleerd.

Onder begeleiding

Net als andere diëten kunnen koolhydraatarme diëten op de korte termijn helpen met afvallen en een positief effect hebben op de bloedsuikerwaarden van diabetespatiënten. De langetermijneffecten op gewicht, bloedwaarden en ziekterisico zijn nog onbekend of niet eenduidig. Nadat gewichtsverlies is bereikt of bloedsuikerwaarden zijn gestabiliseerd, kan de patiënt deze positieve veranderingen behouden met een gezond en gevarieerd eetpatroon, waarbij koolhydraten vooral komen uit volkoren graanproducten, peulvruchten, fruit en melk. Wij raden aan om een koolhydraatarm of ketogeen dieet alleen te volgen onder begeleiding van een arts of diëtist en na een zorgvuldige inschatting of dit het meest passende dieet is. Daarbij is specifieke aandacht nodig voor de volwaardigheid van de voeding en blijvende gedragsverandering.

Bronvermelding

  1. Scientific Advisory Committee on Nutrition, Lower carbohydrate diets for adults with type 2 diabetes. Draft report for consultation, 2020.
  2. Ge L, et al. Comparison of dietary macronutrient patterns of 14 popular named dietary programmes for weight and cardiovascular risk factor reduction in adults: systematic review and network meta-analysis of randomised trials. BMJ, 2020. 369: p. m696.
  3. Yannakoulia M, et al. Dietary modifications for weight loss and weight loss maintenance. Metabolism, 2019. 92: p. 153-162.
  4. Clifton PM, Condo D, & Keogh JB. Long term weight maintenance after advice to consume low carbohydrate, higher protein diets - a systematic review and meta analysis. Nutr Metab Cardiovasc Dis, 2014. 24(3): p. 224-35.
  5. Hudson JL, et al. Protein Intake Greater than the RDA Differentially Influences Whole-Body Lean Mass Responses to Purposeful Catabolic and Anabolic Stressors: A Systematic Review and Meta-analysis. Adv Nutr, 2019.
  6. Sainsbury E, et al. Effect of dietary carbohydrate restriction on glycemic control in adults with diabetes: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract, 2018. 139: p. 239-252.
Lees ook
Nationale Suiker Challenge van het Diabetes Fonds van start

Nationale Suiker Challenge van het Diabetes Fonds van start

Vandaag gaat de Nationale Suiker Challenge van start. Dat is een initiatief van het Diabetes Fonds om Nederlanders bewust te maken van de hoeveelheid toegevoegde suikers in producten en hun dagelijkse suikerinname. 70.000 Nederlanders gaan deze vijfde editie de uitdaging aan en eten en drinken een week lang geen toegevoegde suikers. De challenge duurt...

In 80 jaar van voorlichtingsbureau naar voedingscentrum

In 80 jaar van voorlichtingsbureau naar voedingscentrum

Van schaarste, via overvloed, naar een duurzame toekomst. Met een symposium onder die titel viert het Voedingscentrum haar 80e verjaardag. Een korte terugblik en vooral - wat verder - vooruitkijken. Het streven: een gezonder en duurzamer Nederland.

Standpunt Voedingscentrum | Factsheet: invloed van opvoeding op eetgedrag van kinderen

Standpunt Voedingscentrum | Factsheet: invloed van opvoeding op eetgedrag van kinderen

Al van jongs af aan krijgen kinderen allerlei eetgewoonten aangeleerd, zoals samen aan tafel en de televisie uit tijdens het eten. Vaak nemen kinderen deze gewoonten mee als ze volwassen worden. Opvoeders spelen dus een cruciale rol in het aanleren van gezonde of juist ongezonde eetgewoonten. Het Voedingscentrum presenteert daarom een herziene factsheet...