Moeten we het koolhydraatarme dieet omarmen?

koolhydraararm

Koolhydraatarme diëten worden vaak ingezet om af te vallen, maar ook met het doel de gezondheid te verbeteren, bijvoorbeeld bij patiënten met diabetes type 2. Is het koolhydraatarme dieet breed inzetbaar, of moeten we er voorzichtig mee zijn? Het Voedingscentrum pleit voor het laatste.

Bij een koolhydraatarm dieet komt relatief veel energie uit eiwitten en vet en weinig uit koolhydraten. Afhankelijk van de hoeveelheid koolhydraten, valt het dieet onder koolhydraatarm of ketogeen. Er bestaat echter geen eenduidige definitie. Het Scientific Advisory Committee on Nutrition (SACN) definieert in zijn conceptrapport over koolhydraatarme diëten en diabetes type 2 een dieet laag in koolhydraten als een dieet met 50 tot 130 gram koolhydraten per dag. Bij een ketogeen dieet is dit maximaal 50 gram per dag [1].

Gewichtsverlies

Net als alle andere diëten leiden koolhydraatarme diëten tot gewichtsverlies wanneer iemand meer energie verbruikt dan uit voeding haalt. Ze zorgen op de lange termijn niet voor meer gewichtsverlies dan diëten hoger in koolhydraten [1-3]. Een koolhydraatarm dieet kan vanwege het relatief hoge gehalte aan eiwitten langer een gevoel van verzadiging geven. Daarnaast kan een dieet hoog in eiwitten mogelijk zorgen voor een minder groot verlies van spiermassa tijdens het afvallen, al zijn onderzoeken hier niet eenduidig over [3-5].

Effect op bloedsuikerwaarden

Een koolhydraatarm dieet lijkt op de korte termijn een positief effect te hebben op de bloedsuikerwaarden van patiënten met diabetes type 2. Wanneer met een koolhydraatarm dieet gewichtsverlies optreedt, heeft dit ook gunstige effecten op de gevoeligheid van het lichaam voor insuline en daarmee op de bloedsuikerspiegel. Vooral voor diabetici met overgewicht is gewichtsverlies positief. Naar de langetermijneffecten van een koolhydraatarm dieet op de gezondheid van mensen met diabetes type 2 is meer onderzoek nodig [1, 6].

Nadelige effecten

Er kleven ook nadelen aan koolhydraatarme diëten. Zo zijn ze meestal rijk aan (verzadigde) vetten. De Gezondheidsraad adviseert producten met verzadigd vet zo veel mogelijk te vervangen door producten met onverzadigd vet. Een koolhydraatarm dieet vergroot de kans op tekorten van sommige voedingsstoffen, met name vanbepaalde B-vitamines, voedingsvezel en jodium. Daarnaast mist men de positieve effecten van sommige koolhydraatrijke producten. Zo verlagen volkorenproducten de kans op hartziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Ook houden veel mensen een streng, eenzijdig of onpraktisch afvaldieet niet lang vol. Het ketogeen dieet is bijvoorbeeld erg lastig vol te houden. Bovendien is het gewichtsverlies meestal niet blijvend, omdat er geen gezond eetpatroon is aangeleerd.

Onder begeleiding

Net als andere diëten kunnen koolhydraatarme diëten op de korte termijn helpen met afvallen en een positief effect hebben op de bloedsuikerwaarden van diabetespatiënten. De langetermijneffecten op gewicht, bloedwaarden en ziekterisico zijn nog onbekend of niet eenduidig. Nadat gewichtsverlies is bereikt of bloedsuikerwaarden zijn gestabiliseerd, kan de patiënt deze positieve veranderingen behouden met een gezond en gevarieerd eetpatroon, waarbij koolhydraten vooral komen uit volkoren graanproducten, peulvruchten, fruit en melk. Wij raden aan om een koolhydraatarm of ketogeen dieet alleen te volgen onder begeleiding van een arts of diëtist en na een zorgvuldige inschatting of dit het meest passende dieet is. Daarbij is specifieke aandacht nodig voor de volwaardigheid van de voeding en blijvende gedragsverandering.

Bronvermelding

  1. Scientific Advisory Committee on Nutrition, Lower carbohydrate diets for adults with type 2 diabetes. Draft report for consultation, 2020.
  2. Ge L, et al. Comparison of dietary macronutrient patterns of 14 popular named dietary programmes for weight and cardiovascular risk factor reduction in adults: systematic review and network meta-analysis of randomised trials. BMJ, 2020. 369: p. m696.
  3. Yannakoulia M, et al. Dietary modifications for weight loss and weight loss maintenance. Metabolism, 2019. 92: p. 153-162.
  4. Clifton PM, Condo D, & Keogh JB. Long term weight maintenance after advice to consume low carbohydrate, higher protein diets - a systematic review and meta analysis. Nutr Metab Cardiovasc Dis, 2014. 24(3): p. 224-35.
  5. Hudson JL, et al. Protein Intake Greater than the RDA Differentially Influences Whole-Body Lean Mass Responses to Purposeful Catabolic and Anabolic Stressors: A Systematic Review and Meta-analysis. Adv Nutr, 2019.
  6. Sainsbury E, et al. Effect of dietary carbohydrate restriction on glycemic control in adults with diabetes: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract, 2018. 139: p. 239-252.
Lees ook
Dit zegt het regeerakkoord over voeding

Dit zegt het regeerakkoord over voeding

271 dagen na de landelijke verkiezingen was er op 13 december eindelijk een coaliteakkoord. De belangrijkste peilers wat betreft voeding: 'op termijn' een suikertaks en een streep door de btw op groenten en fruit.

Standpunt Voedingscentrum | Goede data essentieel voor beleid, voorlichting en onderzoek

Standpunt Voedingscentrum | Goede data essentieel voor beleid, voorlichting en onderzoek

Tekst: ir. Wieke van der Vossen, dr. ir Annette Stafleu en ir. Pascal de Brabander Mensen gezonder laten eten en het terugdringen van overgewicht zijn speerpunten van het preventiebeleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (1). Het moet voor mensen makkelijker zijn om gezond te kiezen. En dat overal waar je komt. Denk aan...

Richtlijnen Gezondheidsraad | Koolhydraatarm niet nodig bij diabetes type 2

Richtlijnen Gezondheidsraad | Koolhydraatarm niet nodig bij diabetes type 2

Ook voor mensen met diabetes type 2 vormen de Richtlijnen goede voeding uit 2015 de basis voor een gezond en gevarieerd voedingspatroon. Een koolhydraatbeperkt dieet volgen, wat een trend lijkt te zijn, is niet nodig. Dit schrijft de Gezondheidsraad aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, op basis van een inventarisatie van wetenschappelijk...