Online begeleiding, corona zorgt voor toename

videobellen

Door de maatregelen tegen het coronavirus heeft de digitale zorgverlening een vlucht genomen. Tegelijkertijd staat de online zorg door diëtisten nog in de kinderschoenen, het is veelal learning on the job. Voeding Nu zette de huidige ontwikkelingen op een rijtje en sprak enkele diëtisten en andere professionals.

Zorgverleners, waaronder diëtisten, zetten momenteel hun afspraken met cliënten zoveel mogelijk om in een telefonisch of videoconsult. Het doel is eventuele besmettingen te voorkomen. Nu digitale zorg de norm is geworden, kunnen er vragen opkomen over dit onderwerp. In dit artikel vind je alle informatie rondom digitale zorg.

In dit artikel is nagegaan wat de stand van zaken is rondom online begeleiding. Ook sprak Voeding Nu vijf diëtisten over hun ervaringen met het geven van zorg op afstand. ‘Een voordeel is dat je wat sneller tot de kern komt. Live heb je toch een langere social social talk, je gaat wegen, et cetera.’

Allereerst zal er een beeld worden geschetst van de huidige situatie rondom digitale zorg. Daarna wordt er gekeken naar de richtlijnen en wetenschappelijke literatuur over het geven van online begeleiding. De veiligheid rondom een online consult wordt besproken. Vervolgens wordt de ontwikkeling van e-health-toepassingen uiteengezet. Daarna komen verschillende diëtisten aan het woord. Tot slot wordt er een blik geworpen op de toekomst en wordt afgesloten met een conclusie en een aantal aanbevelingen.

1. Samenvatting

E-health is ‘de toepassing van zowel digitale informatie als communicatie om de gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en/of te verbeteren’. Hieronder valt onder andere het online consult. De inzet van online begeleiding is door zorgverleners uit verschillende sectoren ten gevolge van de COVID-19 pandemie toegenomen. Uit een enquête onder leden van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten kwam ook een stijging naar voren in het gebruik van e-health onder diëtisten. 98% procent van de ondervraagden geeft aan meer e-health-toepassingen te zijn gaan gebruiken. Ten opzichte van 2019 is er in 2020 een stijging van 77% in het gebruik van beeldbellen. Annemieke van Ginkel -Res, onder andere directeur van Diëtheek / Vialente en president van EFAD (European Federation of the Associations of Dietitians), ziet ook een toename in de telefonische en videobel consulten bij haar diëtistenpraktijken. De vijf diëtisten waarmee Voeding Nu sprak, laten een vergelijkbare trend zien.

Officiële richtlijnen voor het houden van een online consult zijn er niet. Wel zijn er verschillende sites met tips en overzichten om verschillende beeldbel-toepassingen te vergelijken op bijvoorbeeld veiligheid en kosten.

Ondanks dat videobelconsulten veelal worden ingezet, is er nog relatief weinig bewijs voor de effectiviteit. Binnen de psychologie is de effectiviteit van blended care wel al bewezen voor het behandelen van depressie en angst. Met de term blended care wordt zorg bedoeld waarin face-to-face behandelingen worden gecombineerd met online hulpverlening.

Er komen steeds meer e-health-toepassingen voor voeding en gezondheid op de markt. Interventies gebaseerd op apps kunnen hulp bieden bij het veranderen van voedingsgedrag. Volgens Van Ginkel moet je altijd nagaan of een toepassing voor verbetering zorgt van de kwaliteit van je behandeling en van de efficiëntie in je praktijkvoering.

Diëtisten geïnterviewd door Voeding Nu geven aan online begeleiding (telefonisch en videobellen) als een goede oplossing te zien om cliënten toch te kunnen spreken. Cliënten moesten in het begin even wennen maar zijn er uiteindelijk toch erg over te spreken. De diëtisten zien verschillende voordelen, zoals het flexibeler en frequenter kunnen plannen van consulten. Echter, noemen zij ook nadelen. Zo vergt het ontbreken van face to face contact soms extra energie en is het niet altijd even makkelijk om non-verbale communicatie te signaleren en interpreteren.

De gesproken diëtisten en betrokkenen zien een blijvende rol voor e-health-toepassingen weggelegd, aanvullend op het reguliere consult. Zoals Van Oers, onderzoeker en docent bij de HAN zegt: ’Technologie wordt de fundering van het diëtistisch consult.’

2. De huidige situatie

De ontwikkeling van e-health binnen Nederland werd van 2013 tot 2019 in een jaarlijkse e-healthmonitor in kaart gebracht door de onzoeksinstituten Nictiz en Nivel. Door de jaren heen is e-health een onmisbaar onderdeel van de zorg geworden. Afgelopen december bracht het RIVM samen met het Nivel en NeLL een plan van aanpak naar buiten voor de e-healthmonitor 2.0. Dit betreft de vorm voor de e-healthmonitor 2021-2023.

Uit een rapport van Nivel, Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg, blijkt dat in verschillende zorgsectoren wordt gewerkt aan het voorbereiden en invoeren van nieuwe technologieën voor cliëntencontact. De komst van COVID-19 heeft dit proces versneld. Tijdens de COVID-19 pandemie hebben zorgverleners in de eerstelijn vaker e-health ingezet om face-to-face contact met patiënten en cliënten te vermijden. 64% van de huisartsenpraktijken is in het begin van de coronacrisis voor het eerst gaan beeldbellen met patiënten. Mensen die digitaal contact hadden gehad met hun zorgverlener, waren hier over het algemeen positief over. Van de mensen die tijdens de coronacrisis contact hadden gehad met de huisarts, fysiotherapeut of apotheek, hadden de meeste telefonisch contact en een klein gedeelte had een beeldbel gesprek.

Volgens de NVD, Nederlandse Vereniging van Diëtisten, is er ook onder diëtisten een stijging in het gebruik van e-health te zien. De NVD zette een online vragenlijst uit onder haar leden. In totaal hebben ruim 140 diëtisten hun ervaringen gedeeld. Bijna 98% van de ondervraagden geeft aan nieuwe of bestaande e-health-toepassingen meer te zijn gaan gebruiken. Beeldbellen en telefoonconsult zijn hierbij de favoriet met allebei ruim 90%. Daarna volgen email-consult (49%) en app’s (28%). Kijkend naar het verschil tussen 2019 en 2020 is het gebruik van beeldbellen met 77% sterk toegenomen. Dit is volgens de NVD het gevolg van de pandemie. Het meest gebruikt in 2020 is het telefonisch consult met ruim 95%. Diëtisten denken ook na de pandemie vooral het telefonisch consult in te blijven zetten (bijna 95%). App’s zijn het minst populair (36%).

Volgens Annemieke van Ginkel -Res, onder andere directeur van Diëtheek / Vialente en president van EFAD (European Federation of the Associations of Dietitians) is er nog weinig bekend over de aard en omvang van de inzet van online begeleiding door diëtisten, nationaal en internationaal. Maar ook zij ziet een toename in de telefonische en videobel consulten bij haar diëtistenpraktijken. Vanuit de EFAD ziet zij dat er grote verschillen bestaan tussen landen. Dat heeft te maken met de manier waarop de gezondheidszorg en diëtetiek is geregeld. ‘In sommige landen is een elektronische patiëntendossier nog niet eens gewoon.’ Nederland is een van de koplopers in de diëtetiek. Zij ziet dat er bij landen met een goed geregelde diëtetiek vragen ontstaan over zaken als e-health.

Er zijn vier typen online begeleiding te onderscheiden: telefoonbegeleiding, videobegeleiding, chatbegeleiding en e-mailbegeleiding. Videobegeleiding komt het meest overeen met face-to-face begeleiding en wordt steeds vaker ingezet door diëtisten en andere zorgverleners.

Het online consult, ook wel e-consult, is een vorm van e-health. Nictiz, het Nederlandse kenniscentrum voor landelijke toepassingen van ICT in de zorg, definieert e-health als: ‘de toepassing van zowel digitale informatie als communicatie om de gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en/of te verbeteren’. Voorbeelden van e-health-toepassingen zijn het elektronisch patiënten dossier (epd), het e-consult, apps en wearables.

3. Richtlijnen online consult

Er zijn geen officiële richtlijnen bekend die een zorgverlener kan gebruiken bij het houden van een online consult. Wel zijn er verschillende sites met tips voor het houden van een online consult. Hieronder een aantal op een rij:

  • NVD geeft een overzicht van videobelprogramma’s en tips voor een telefonisch consult, zoals:
  1. Gebruik een aparte telefoon, zodat je niet wordt gestoord door inkomende appjes of telefoontjes
  2. Zet nummerherkenning eventueel uit. Om eenmalig anoniem te zijn toets je #31# en daarna het telefoonnummer dat je wil bellen.
  1. Zorg voor een rustige achtergrond qua beeld, het liefst wit. Je kunt in veel applicaties ook je achtergrond vervagen.
  2. Gebruik humor om de eventuele spanning te verzachten.
  3. Het is handig voor jou en de cliënt oortjes of een koptelefoon te gebruiken om eventuele omgevingsruis te voorkomen.
  4. Zorg dat je niet tegen het licht in zit en voorkom rare schaduwen. Zit bij voorkeur met je gezicht naar het raam om het best zichtbaar te zijn.
  5. Realiseer je dat al het geluid dicht bij de microfoon hard in het oor van de ander komt; papieren die je beweegt, harde typbewegingen of schuivende koffiemokken.
  • Zorg van Nu bespreekt verschillende bronnen die betrouwbaar zijn wanneer je informatie zoekt over beeldbellen in de zorg. Ook geven ze algemene informatie. Volgens Zorg van Nu zijn er verschillende aanbieders van beveiligde beeldschermverbindingen om te beeldbellen in de zorg. De meeste leveranciers bieden beeldbellen als onderdeel van een uitgebreider communicatieplatform. Sommige bieden beeldbellen echter ook als direct inzetbaar aan, zoals Clickdoc van CompuGroupMedical en MDO Beeldbellen van Caresharing.
  • LHV geeft onder andere advies over de werkwijze van een videoconsult. Als er verbinding is:
  1. Verifieer indien nodig de identiteit van uw cliënt, bijvoorbeeld door te vragen naar naam en geboortedatum.
  2. Vraag of de cliënt vrijuit kan spreken, soms is iemand minder open wanneer er nog iemand anders in de ruimte aanwezig is.
  3. Naast de gebruikelijke dossiervoering, kan het handig zijn om vast te leggen met welke applicatie u heeft gecommuniceerd, hoe de kwaliteit van de verbinding was en welk apparaat de cliënt gebruikte.
  4. Beëindig na afloop van het consult de verbinding en let erop dat u de sessie afsluit.

Momenteel worden er nog geen officiële scholingen voor online begeleiding voor de diëtist gegeven.

4. Wetenschap over het online consult

Overheden en zorgverleners zijn op zoek naar innovatieve manieren om efficiënter zorg te verlenen. De belangstelling voor online consultatie is toegenomen, maar het bewijs van voordeel is onzeker. Er is daarom een systematische review gedaan naar e-consultatie in de eerstelijnszorg tussen zorgaanbieders en patiënten. Er zijn 57 onderzoeken uit verschillende landen geanalyseerd. Doel was het bewijs te beoordelen voor het leveren van e-consultatie in de vorm van e-mail, chat of videoverbindingen. Uit de analyse blijkt dat jonge werkende volwassenen het meest gebruik maken van online consultatie. Patiënten reageren gemengd op een e-consult. Ze zijn tevreden over een verbeterde zelfzorg, communicatie en betrokkenheid van clinici. Het bewijs voor de aanvaardbaarheid en het gebruiksgemak is sterk. Vooral onder mensen met langdurige aandoeningen en patiënten in afgelegen gebieden. Patiënten maakten zich echter zorgen over de privacy en veiligheid van hun gegevens. Voor personeel in de eerstelijnsgezondheidszorg levert e-consultatie uitdagingen op met betrekking tot:

  • Tijdmanagement
  • Het hebben van de juiste technologische infrastructuur
  • De vraag of het een vergelijkbare standaard van klinische kwaliteit biedt
  • De vraag of het gezondheidsresultaten verbetert

Volgens de studie kunnen e-consulten aspecten van de zorgverlening verbeteren, maar laat de kleinschaligheid van veel onderzoeken en de kleine mate van implementatie onbeantwoorde vragen achter over gebruik, kwaliteit, kosten en duurzaamheid.

Online consultatie neemt weliswaar in verschillende zorgsectoren toe, maar er is tot nu toe slechts beperkt wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de werking ervan. De effectiviteit van online begeleiding is binnen de psychologie al wel degelijk bewezen. Zo blijkt uit een studie dat blended care psychotherapie effectief en efficiënt kan zijn bij het behandelen van symptomen van depressie en angst. Aan het onderzoeken deden 385 deelnemers uit de VS mee met depressie en / of angstsymptomen. Zij kregen een blended behandeling bestaande uit face-to-face begeleiding gecombineerd met videobelbegeleiding en internetoefeningen. 73% van de deelnemers vertoonde een verbetering in symptomen en 83% herstelde.

5. Digitale veiligheid 

Het is altijd belangrijk om de privacy van cliënten te waarborgen. Ook wanneer de behandeling online plaatsvindt, is het belangrijk om dit op een veilige manier te doen. Toepassingen als Facetime, Skype en WhatsApp zijn handig, maar voldoen niet aan de wettelijke eisen van de zorg: Wgbo, AVG, NEN-7510 en ISO-27001. In de wetten Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo) worden eisen beschreven betreffende geheimhouding, de bewaartermijn van gegevens en privacy rechten van de cliënt. De NVD constateerde bij een steekproef dat lang niet alle praktijken hun AVG op orde hebben. Alle resultaten uit het onderzoek zijn te vinden in deze factsheet. NEN-7510 en ISO-27001 zijn de normen voor informatiebeveiliging. ISO-27001 is de internationale, wereldwijd erkende, norm op het gebied van informatiebeveiliging. De NEN 7510 is een nationale norm, specifiek toegespitst op organisaties die te maken hebben met persoonlijke gezondheidsinformatie.

Facetime, Skype, WhatsApp zijn niet technisch volkomen onveilig, want ze bieden bijvoorbeeld end-to-end encryptie, waarmee gegevens onderweg versleuteld worden. Meta-gegevens zoals telefoonnummer, tijdstip en duur van appen worden echter wel opgeslagen. Medische gegevens mogen niet gedeeld worden via deze mediums en niet worden opgeslagen. ‘Mocht je genoodzaakt zijn deze middelen te gebruiken, wees je dan bewust van de veiligheidsrisico’s. En wis je chat-historie in plaats van deze op te slaan’, aldus de website van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten.

De NVD adviseert om waar mogelijk gebruik te maken van een veilige digitale omgeving. Zorg er te allen tijde voor dat:

  • de ruimte waar je als diëtist het gesprek houdt voldoende privacy biedt.
  • je instemming vraagt van de patiënt voor de wijze waarop je het consult houdt.
  • je de patiënt wijst op de mogelijke consequenties indien je genoodzaakt bent gebruik te maken van een onvoldoende beveiligde omgeving.

Voorbeelden van toepassingen die beveiligd zijn, zijn Jitsi, MDO Beeldbellen, Clickdoc en WeSeeDo. Deze toepassingen hebben de benodigde certificering. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een overzicht gemaakt met de privacy-veiligheid van 13 beeldbelapplicaties. Specifiek voor beeldbellen in de zorg heeft SmartHealth heeft een overzicht gemaakt met de kenmerken per aanbieder op een rij, zoals informatiebeveiliging en kosten. Ook het NHG heeft een keuzetabel gemaakt met verschillende criteria.

6. E-health-toepassingen voeding en gezondheid

glucosemeter Foto: Freesyle Libre

Er komen steeds meer e-health-toepassingen op de markt. Zo zijn er glucosemeters met een sensor waarmee diabetici hun bloedsuikerspiegel kunnen meten zonder vingerprik. Een wateralarm helpt je genoeg te drinken. Een slimme weegschaal stuurt je lichaamssamenstelling naar je telefoon. Apps geven een seintje wanneer het tijd is om wat te drinken en slimme waterflessen houden bij of je genoeg hebt gedronken.

Ook zijn er verschillende apps om bijvoorbeeld je voeding en beweging bij te houden en persoonlijke doelen te bereiken. Uit onderzoek blijkt dat interventies gebaseerd op zulke apps effectief kunnen zijn in het veranderen van voedingsgedrag en voedingsgerelateerde gezondheidsuitkomsten. Echter, zijn onderzoekers voorzichtig met het doen van harde uitspraken omdat de vergeleken studies veel van elkaar verschillen in bijvoorbeeld de onderzoeksopzet, type app, steekproefkenmerken en interventiekenmerken.

Annemieke van Ginkel -Res, onder andere directeur van Diëtheek / Vialente en president van EFAD zegt: ‘Er is ontzettend veel op de markt. Maar het is tegelijkertijd ook een begraafplaats voor allerlei goede ideeën. Het wisselt bijna van maand tot maand wat mensen gebruiken om zichzelf te monitoren. Het gaat om de Quantified Self Movement. Daarmee worden mensen bedoeld die alles van zichzelf betreft gezondheid meten. Het grote aanbod maakt het moeilijk om het goed te volgen en te implementeren in je eigen praktijkvoering.’ Volgens Van Ginkel moet je e-health-toepassingen altijd toetsen aan twee dingen: verhoogt het de kwaliteit van je behandeling en verhoogt het de efficiëntie in de praktijkvoering?

Onderzoekers over e-health-toepassingen

Marise Kasteleyn is senior onderzoeker bij het NeLL, National eHealth Living Lab, en onder andere betrokken bij de Piekfit app voor mensen met een hoog risico op type 2 diabetes. Kasteleyn zegt: ‘Binnen NeLL krijgen we vaak de vraag wat een goede toepassing is voor een bepaalde groep mensen. We doen dan in opdracht een scoping review waarin we allerlei toepassingen scoren op bepaalde categorieën. Er wordt bijvoorbeeld gekeken of een toepassing betrouwbaar is en of het doet wat het beoogt te doen. Dit hebben we bijvoorbeeld gedaan voor COPD.’ Er zijn nog geen scoping reviews uitgevoerd voor toepassingen betreft voedingsgerelateerden ziekten.

Ook binnen de diëtetiek wordt er onderzoek gedaan rondom e-health. Zo doet Sonja van Oers, docent en onderzoeker aan de HAN, onderzoek naar technologieën die de voedingsinname bij mensen met overgewicht beter in beeld kunnen brengen. Het bleek dat cliënten meer behoefte hebben aan hulp bij problemen rondom voeding, registratie van voeding vinden ze lastig, confronterend en oordelend. Daarom zijn er prototypen gemaakt van meetinstrumenten waarmee contexten rondom voeding worden gemeten. Zo is er bijvoorbeeld een digitale kluis, een geheim dagboek en een fruitschaal waarmee cliënten hun gevoel en de situatie op dat moment kunnen registeren. De tools geven daarop positieve feedback door middel van geluid en licht. Het Foodsampler onderzoek bevindt zich momenteel in de laatste afrondende fase waarin er wordt gekeken wat diëtisten vinden van de concepten. Van Oers ziet dat diëtisten nieuwsgierig zijn naar nieuwe technologieën en dat ze van alles uitproberen. Maar ze merkt dat diëtisten het ook wel lastig vinden omdat ze de oude methode niet zo makkelijke loslaten. Op de HAN loopt ook een onderzoek naar de inzet van sociale robots bij ondervoede ouderen. ‘Er gebeurt ontzettend veel’, zegt van Oers.

7. Diëtisten over online begeleiding

Voeding Nu sprak met vijf diëtisten met allen een verschillende achtergrond: eerstelijns, tweedelijns en een online diëtist. Afgezien van de online diëtist, geven allen aan sinds de uitbraak van corona meer online te zijn gaan begeleiden. De mate waarin en de vorm verschilt. Zo wordt er naast videobellen ook nog veel telefonisch gedaan. Ze ervaren het online consult over het algemeen als een goede oplossing om toch cliënten te kunnen begeleiden. Voordelen die worden genoemd zijn onder andere:

  • Meer flexibiliteit
  • Kosten-efficiënt
  • Laagdrempelig voor de cliënt
  • Frequenter afspreken mogelijk
  • Leuke afwisseling van je werkdag

Sara van Grootel, eerstelijns diëtist, zegt: ‘Een voordeel is dat je wat sneller tot de kern komt. Live heb je toch een langere social social talk, je gaat wegen, et cetera.’

Toch zijn er ook een aantal lastigheden wanneer er telefonisch of via videobellen een consult wordt uitgevoerd. Nadelen die worden genoemd zijn:

  • Geen weegmoment mogelijk bij diëtist
  • Klinische blik mist
  • Voorlichtingsmateriaal lastig over te brengen
  • Sommige cliënten minder gemotiveerd
  • Vermoeiend, vooral telefonisch
  • Non-verbale communicatie soms lastig

Petra Kuipers, diëtist bij het IJsselland ziekenhuis, vindt het lastig om iemands lichaamstaal te interpreteren wanneer je bij videobellen slechts een gedeelte ziet. ‘Daar zullen we gewoon in moeten oefenen. Ik vind deze manier van begeleiden een leuke uitdaging, en zie er ook wel mogelijkheden in.'

Volgens diëtist Van Grootel moet je heel erg vertrouwen op wat iemand vertelt. ‘Een oudere dame gaf bijvoorbeeld een keer een verkeerd gewicht door. Hierdoor leek de dieetbehandeling een succes op basis van haar gewicht, maar dat bleek bij controle met de huisarts niet zo te zijn.’ Ze voegt toe: ‘En wanneer je samen het weegmoment op de praktijk doet, zie je wat dat met iemand doet en kun je daarop ingaan, nu kan dat niet.’

Diëtisten geven aan dat het voor hun cliënten vooral in het begin nog spannend was om een consult via videobellen te doen, maar dat ze inmiddels gewend zijn. Cliënten geven aan blij te zijn dat ze op deze manier toch in contact kunnen blijven.

Tips voor collega's

Wanneer de diëtisten gevraagd wordt welke tips ze collega’s zouden geven komt het veelal uit op: ‘Gewoon doen!’. Daphne Hieltjes is nu een jaar online diëtist en zegt: ‘Zie het als een mooie kans en zoek er je eigen weg in.’

Liesbeth Smit-Verbruggen, eerstelijns diëtist: ‘Als er diëtisten zijn die nog veel telefonisch doen en twijfelen over beeldbellen, zou ik zeggen: schroom niet om beeld te gaan bellen. Het geeft heel veel meerwaarde ten opzichte van een telefonisch consult. In het begin is het even lastig, maar als je eenmaal de handigheid te pakken hebt werkt het prima.’ Ze geeft ook als tip om met twee schermen te werken. ‘Ik zet mijn telefoon waarmee ik beeldbel naast de laptop waarmee ik werk. Dan zien mensen mij in beeld en dan kan ik op de laptop gewoon in mijn dossier werken, dat is heel fijn.’

Diëtist Van Grootel: ‘Ga videobellen en zet je een beetje over je eigen schroom heen. En laat je vooral niet afleiden door je eigen gezicht in de hoek van het scherm. Zet de ander altijd groot in beeld, dan zie je jezelf niet.’ Verder geeft ze mee om van tevoren goed na te denken wat je met de cliënt wilt gaan doen. ‘Moet je bijvoorbeeld van tevoren een oefening toesturen naar de cliënt of vraag je je cliënt om van tevoren pen en papier bij de hand te hebben.’

8.  Toekomstperspectief

digitale blik op de toekomst Blik op de toekomst door diëtisten

Alle gesproken diëtisten geven aan toekomst te zien in het online begeleiden van cliënten. Ze denken dat veel zorgverleners ook na de coronacrisis zullen blijven beeldbellen. Sommige zeggen echter wel dat het e-consult blijft als aanvulling op het fysieke consult.

Volgens diëtist Smit-Verbruggen zou je bepaalde doelgroepen en specialisaties heel goed online kunnen begeleiden. ‘Voor doelgroepen die bijvoorbeeld speciaal voor de weegschaal komen om hun lichaamssamenstelling te meten zie ik wel dat face to face belangrijker is. Kinderen wil je toch ook graag zelf meten. Dat zijn voorbeelden van groepen die niet snel uit je praktijk zullen verdwijnen.’

Diëtist Hieltjes hoopt dat meer diëtisten net als zij op online begeleiding over zullen gaan. ‘Het is een goede manier om je te profileren. Ik denk dat we uiteindelijk wel moeten.’

Blik op de toekomst door overheidsinstanties

Volgens de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) is de toename van het gebruik van digitale zorg niet per se blijvend wanneer fysiek contact weer mogelijk is. Om te zorgen dat digitale zorg zinvol door ontwikkelt, doet de RVS verschillende aanbevelingen aan het ministerie van VWS. Zo pleit de RVS ervoor dat digitale zorg moet worden bekostigd als normale zorg, zoals tijdens de coronacrisis. Ook adviseert de RVW te investeren in praktijkgericht onderzoek voor meer inzicht in de kwaliteit van digitale zorg.

Blik op de toekomst door zorgverzekeraars

Voeding Nu vroeg zorgverzekeraar Menzis naar hun blik op de toekomst wat betreft e-health en het digitale consult. Menzis verwacht dat het aantal digitale consulten verder zal toenemen. ‘Deze wens komt ook van patiënten, zo is de patiënten federatie ook een groot voorstander van recht op digitale zorg’, zegt Corine Rodenburg, woordvoeder Menzis. ‘Welke impact dit heeft op de vergoeding is iets wat we met elkaar moeten gaan bekijken. Op dit moment is er nog geen aparte betaaltitel omdat het digitale consult nu tijdens COVID-19 ook vooral gebruikt wordt als alternatief voor een regulier consult. Samen met de aanbieders moeten we gaan kijken hoe we dit verder ontwikkelen.’

Blik op de toekomst door onderzoekers

Onderzoeker Van Oers is van mening dat technologie de komende jaren de fundering wordt van het diëtitisch handelen. ‘Het is niet meer de vraag of we wel of geen e-health gaan inzetten, maar welke toepassing het best bij de patiënt past. En in je consult vraag je standaard uit wat voor tools iemand al gebruikt. Dat geldt niet alleen voor de diëtetiek maar ook voor andere paramedische beroepen.’

Bij onderzoeksinstituut NeLL wordt er ook positief gekeken naar de toekomst van e-health. Ze zijn echter ook kritisch. Kasteleyn: ‘E-health an sich is niet het doel. Het moet echt een tool zijn om de zorg in te richten. E-health is een oplossing voor de veroudering van de populatie en de tekorten in de zorg. We gaan uit van een blended care aanpak. De regulieren zorg zal niet geheel verdwijnen, maar e-health zal steeds meer en gewoner worden. Daarbij moet er goed in de gaten worden gehouden voor wie wel en wie niet. Dit is van tevoren soms lastig in te schatten. Er wordt vaak gezegd dat e-health niet iets voor ouderen is, maar soms zijn er tachtigers die het helemaal geweldig vinden en juist goed gebruiken. En daar is de logistieke winst het grootst als ze niet naar het ziekenhuis hoeven te komen door bijvoorbeeld monitoring op afstand. Het is heel interessant wat er gebeurt ten tijde van de COVID-pandemie, maar tegelijkertijd merkte je dat toen er een dip was in de besmettingen, de zorg op veel plekken weer terug ging naar de oude situatie met voornamelijk fysieke contacten. Het is echt de vraag hoe we de boost die COVID aan e-health heeft gegeven kunnen vasthouden.’

Uit de E-healthmonitor 2021 moet blijken of de toename in het gebruik van e-health doorzet.

9.  Conclusie

Op de vraag ‘Wat is de stand van zaken rondom online begeleiding en hoe denken diëtisten over het online diëtistisch consult ?’, kan gezegd worden dat de coronacrisis gezorgd heeft voor een toename in de online begeleiding door zorgverleners. Het gebrek aan kennis over de effectiviteit en aan richtlijnen laat echter zien dat het online consult nog in de kinderschoenen staat. Desondanks zijn diëtisten bezig zich het online begeleiden eigen te maken. Ze zijn over het algemeen tevreden, maar lopen soms nog tegen moeilijkheden aan. Ze zien toekomst in het online consult in de vorm van blended care, waarbij het om de combinatie gaat tussen het reguliere face-to-face consult en online begeleiding.

Al met al kunnen er de volgende adviezen worden gegeven:

  • Zorg voor een goede balans tussen face-to-face consulten en consulten via de telefoon of beeldbellen
  • Voer niet te veel online consulten achter elkaar, maar wissel deze regelmatig af met face-to-face consulten om concentratieverlies te voorkomen.
  • Ga bij voorkeur voor beeldbellen in plaats van telefoneren, zo kun je beter ingaan op non-verbale communicatie
  • Ga voor de meest veilige beeldbel-toepassing. Bespreek met de cliënt wanneer dit niet mogelijk is.
  • Deel ervaringen uit met collega’s

Bronvermelding

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2019). Werkgeversenquête zorg en welzijn. Auteur. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/ onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/werkgeversenquete

Lungu, A., Jun, J. J., Azarmanesh, O., Leykin, Y., & Chen, C. E.-J. (2020). Blended Care-Cognitive Behavioral Therapy for Depression and Anxiety in Real-World Settings: Pragmatic Retrospective Study. Journal of Medical Internet Research, 22(7), e18723. https://doi.org/10.2196/18723

Meurs, M., Keuper, J., Sankatsing, V., Batenburg, V., & Van Tuyl, L. (2020). De rol van e-health in de organisatie van zorg op afstand in coronatijd: Perspectieven van huisartsen, consumenten en patiënten. Nivel. Geraadpleegd van https://www.nivel.nl/nl/publicatie/de-rol-van-e-health-de-organisatie-van-zorg-op-afstand-coronatijd-perspectieven-van

Mold, F., Hendy, J., Lai, Y.-L., & de Lusignan, S. (2019). Electronic Consultation in Primary Care Between Providers and Patients: Systematic Review. JMIR Medical Informatics, 7(4), e13042. https://doi.org/10.2196/13042

Nederlandse Vereniging van Diëtisten. (z.d.). Overzicht videobelprogramma’s en tips voor telefonisch consult. Geraadpleegd op 29 december 2020, van https://www.nvdietist.nl/corona/2214-overzicht-videobelprogramma-s-en-tips-voor-telefonisch-consult

Nederlandse Vereniging van Diëtisten. (2020, 7 juli). Onderzoek e-health: helft ervaart meer efficiëntie. Geraadpleegd op 5 januari 2021, van https://www.nvdietist.nl/component/ content/article?id=2298:onderzoek-e-health-helft-ervaart-meer-efficientie&catid=216:nvd-nieuws-nr-13-7-juli-2020&highlight=WyJiZWVsZGJlbGxlbiJd

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2019). Werkgeversenquête zorg en welzijn. Auteur. Geraadpleegd van https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/werkgeversenquete

Van Lettow, B., Wouters, M., & Sinnige, J. (2019). E-Health, wat is dat? Nictiz. Geraadpleegd van https://www.nictiz.nl/wp-content/uploads/E-health-Wat-is-dat.pdf

Villinger, K., Wahl, D. R., Boeing, H., Schupp, H. T., & Renner, B. (2019). The effectiveness of app‐based mobile interventions on nutrition behaviours and nutrition‐related health outcomes: A systematic review and meta‐analysis. Obesity Reviews, 20(10), 1465–1484. https://doi.org/10.1111/obr.12903

Wouters, M., Rompelberg, C., Ossendorp, B., & Suijkerbuijk, A. (2020). De E-healthmonitor 2021-2023: Plan van aanpak op hoofdlijnen. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Geraadpleegd van https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/ 2020/12/11/kamerbrief-over-aanbieding-factsheet-en-plan-van-aanpak-e-healthmonitor

Zorg van Nu. (z.d.). Zorgoplossingen. Geraadpleegd op 12 november 2020, van https://   www.zorgvannu.nl/ oplossingen

Lees ook
Geen geld voor megaproject FoodSwitch Wageningen UR

Geen geld voor megaproject FoodSwitch Wageningen UR

Het FoodSwitch-voorstel van Wageningen UR zou zich gaan richten op persoonlijk uitgebalanceerde voeding, de hoogste efficiency bij het gebruik van eiwitten, circulariteit in voedselketens in combinatie met biotechnologie, kunstmatige intelligentie en robotica.

DSM lanceert platform voor gepersonaliseerde voeding

DSM lanceert platform voor gepersonaliseerde voeding

Koninklijke DSM steunt de lancering van Hologram Sciences met $100 miljoen (circa €850.000). Het Amerikaanse health tech-bedrijf biedt op de consument gerichte gepersonaliseerde oplossingen voor voedingvraagstukken.

De praktijk van: Cubaanse diëtiste Damaris Palacios Téllez

De praktijk van: Cubaanse diëtiste Damaris Palacios Téllez

Wie in Cuba in het ziekenhuis komt, krijgt binnen 72 uur een intake bij de diëtist. Ja, zelfs bij een gebroken been. Na ontslag uit het ziekenhuis verwijst de diëtist de patiënt door naar een collega in de wijk waar de cliënt woont. Damaris Palacios Téllez werkt in het provinciale ziekenhuis Saturnino in Santiago de Cuba. Hoe runt ze haar praktijk op...