Vitamine K en COVID-19, tien vragen aan longarts Rob Janssen

White Calcium Pills Pouring Out Of Glass Bottle. Calcium Supplem

Het was al in het nieuws aan het begin van de coronatijd: coronapatiënten met lage zuurstofconcentraties bleken een veel lager vitamine K-gehalte te hebben dan de controlegroep. Ook bleken patiënten die overleden aan COVID-19 of moesten worden beademend op de IC een veel ernstiger vitamine K-tekort te hebben dan degenen met mildere klachten. Is hier inmiddels meer over bekend? Rob Janssen, longarts in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis Nijmegen, beantwoordt tien vragen over vitamine K en COVID-19.

  1. Wat is de aanleiding geweest voor uw onderzoek?

'Het is heel opvallend dat de symptomen bij mensen die besmet zijn geraakt met het coronavirus zo verschillen. Het merendeel krijgt slechts milde klachten, maar sommige patiënten moeten worden opgenomen in het ziekenhuis door longfalen. Longontsteking en bloedtrombose zijn de belangrijkste uitingen van COVID-19. Wij kwamen op het idee specifiek naar vitamine K te kijken, doordat deze vitamine eiwitten activeert die betrokken zijn bij de bloedstolling en de bescherming van longen. Vitamine K activeert verschillende eiwitten. Dit zijn eiwitten die de stolling remmen (proteïne-C en proteïne-S) en stimuleren (factor II, VII, IX en X).' Rob-Janssen-200x300

 
  1. Wat doen vitamines K1 en K2 precies?

'Vitamine K activeert eiwitten die betrokken zijn bij de stimulatie en remming van bloedstollingen, maar ook eiwitten die organen tegen schade moeten beschermen. Vitamine K1 gaat bij voorkeur naar de lever om stollings-

eiwitten, maar ook de remmers van stolling op gang te brengen (bijvoorbeeld proteïne-C), terwijl vitamine K2 ook direct naar longen en bloedvaten gaat om beschermende eiwitten te activeren.'

  1. Is er een causaal verband tussen vitamine K en de ernst van klachten?

'Dat moeten we nog verder uitzoeken, maar wij hebben wel aanwijzingen dat dit zo is. Ons eerste onderzoek wees uit dat hoe lager de vitamine K-spiegels in het bloed, hoe groter de schade van de elastische vezels in de organen was tijdens de COVID-19-infectie. De volgende stap is een interventiestudie waarbij de helft van de COVID-19-patiënten die opgenomen worden in het ziekenhuis vitamine K2 krijgen en de andere helft een placebo. Deze studie moet uitwijzen of er inderdaad een causaal verband is.'

  1. Hoe zit het precies met patiënten die bloedverdunners gebruiken?

'Er zijn verschillende soorten bloedverdunners. Gebruik van vitamine K-supplementen gaat niet samen met bloedverdunners van de trombosedienst, zoals acenocoumarol en marcoumar. Deze middelen remmen namelijk vitamine K, waardoor er een vitamine K-tekort ontstaat. Hierdoor worden de stollingseiwitten in de lever niet meer actief gemaakt en wordt het bloed dunner.

Vitamine K-suppletie gaat de werking van deze middelen tegen. Maar, let op: vitamine K-supplementen verhogen het risico op trombose niet bij mensen die geen bloedverdunners van de trombosedienst gebruiken. Er zijn zelfs aanwijzingen dat het risico op trombose lager wordt door gebruik van vitamine K-supplementen (bij patiënten die geen trombosedienst tabletten gebruiken), maar dit moet verder uitgezocht worden.'

  1. Wat is de relatie tussen vitamine D en vitamine K?

'Calcium is belangrijk voor de botten, maar moet niet op de verkeerde plek terechtkomen. Hiermee bedoel ik de bloedvaten. Dit vormt een risicofactor voor hart- en vaatziekten.

Vitamine D stimuleert de opname van calcium in het lichaam, maar het is de vitamine K die de eiwitten activeert die ervoor zorgen dat calcium op de goede plek terechtkomt en weggehouden wordt uit de bloedvaten en longen. Inname van hoge doseringen vitamine D verhoogt de behoefte aan vitamine K.

Vitamine D-supplementen worden op grote schaal gebruikt, maar naar mijn mening zou dit moeten worden gecombineerd met vitamine K voor een optimale en veilige werking.'

  1. Hoe kijkt u aan tegen de relatie vitamine D en COVID-19?

'Vitamine D heeft ontstekingsremmende effecten en dit kan gunstig zijn bij COVID-19, waarbij we vaak een overdreven ontstekingsreactie in de longen zien. We hebben echter aangetoond dat patiënten met ernstige

COVID-19 al een tekort aan vitamine K hebben, wat waarschijnlijk verder vergroot wordt door vitamine D zonder vitamine K te geven. Daarom zou ik eerst het vitamine K-tekort aanvullen bij COVID-19-patiënten alvorens vitamine D te geven. Zonder K kan D zijn werk niet doen (zie boven). Wanneer vitamine D gebruikt wordt als profylaxe dan zou ik kiezen voor een combinatiepreparaat met vitamine K. Bij voorkeur met vitamine K2.'

  1. Hoe ziet het vervolgonderzoek er precies uit?

'We hebben nu drie artikelen over vitamine K bij COVID-19 gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften. We zijn bezig om te kijken naar vitamine K-afhankelijke eiwitten in de longen van COVID-19-patiënten, we kijken naar de interacties tussen vitamine D en K specifiek bij COVID-19, we onderzoeken genen bij COVID-19-patiënten die belangrijk zijn bij de vitamine K-stofwisseling en de belangrijkste studie die we gaan doen is een interventiestudie waarbij COVID-19-patiënten vitamine K2 of placebo krijgen toegediend.'

  1. Wat is uw hypothese?

'Dat vitamine K de ziekte-ernst van COVID-19 kan doen verminderen.'

  1. Wat kunnen voedingsexperts doen?

'Allereerst vind ik het belangrijk dat voedingsexperts zich verdiepen in de vitamine K-stofwisseling en begrijpen waarom vitamine K-suppletie het risico op trombose niet verhoogt bij patiënten die niet onder behandeling zijn bij de trombosedienst. Vitamine K-suppletie kan dus worden geadviseerd en vitamine K2 heeft de voorkeur boven vitamine K1.'

  1. Waar kunnen voedingsexperts terecht voor meer informatie over dit onderzoek?

'Op onze de website staat alle achtergrondinformatie over vitamine K en COVID-19: www.vitamink-covid19.com.'

 

Infectie en trombose

'Het menselijk lichaam is zo geprogrammeerd dat bij een tekort aan vitamine K de eiwitten die stolling remmen niet meer geactiveerd worden, maar de eiwitten die stolling stimuleren nog wel. Dit om te voorkomen dat je zou doodbloeden als je bijvoorbeeld een wond hebt. Het gevolg is wel dat het risico op bloedstolselvorming, ofwel trombose, verhoogd is. Dat zien wij bij COVID-19 gebeuren. Vanuit de literatuur is bekend dat ernstige infecties vaak samengaan met tromboses, bijvoorbeeld ook bij influenza A. Maar microtrombosen in de pulmonale vaten kwamen negen keer vaker voor bij COVID-19 dan bij influenza A.

Over de evolutionaire achtergrond hierover doen meerdere theorieën de ronde. Wij hebben een theorie over het pathogenetische mechanisme achter verhoogde stolling bij COVID-19 die we in onze review beschreven hebben en momenteel verder aan het onderzoeken zijn.

We hebben aanwijzingen dat het tekort aan vitamine K bij COVID-19-patiënten ontstaat in de longen, doordat het verbruik van deze vitamine verhoogd is tijdens een corona-infectie. De gedachte hierachter is dat er schade ontstaat aan het longweefsel en dat het lichaam dit probeert te beschermen door het eiwit MGP (Matrix Gla Proteïne) aan te maken. Dat eiwit heeft vitamine K nodig om actief te worden en trekt alle vitamine K naar zich toe. Hierdoor ontstaat een vitamine K-tekort.

Vitamine K wordt dus niet oneindig gerecycled. Daar zit een maximum aan afhankelijk van de zogeheten VKORC1-activiteit (die van persoon tot persoon kan verschillen). We zien in longbiopten van overleden COVID-19 wel een upregulatie van MGP en verhoogd verbruik van vitamine K conform onze hypothese.'

Referentie:

  1. Janssen R, Visser MPJ, Dofferhoff ASM, Vermeer C, Janssens W, Walk J. Vitamin K metabolism as the potential missing link between lung damage and thrombo embolism in Coronavirus disease 2019. Br J Nutr, 2020 Oct;7:1-8. doi: 10.1017/S0007114520003979
 
Lees ook
Column: Actieve herinneringen

Column: Actieve herinneringen

Uit Voeding Nu 3: Column van Michelle Vrij. Het zijn rare tijden! Al meer dan een jaar hebben we te maken met maatregelen die ons door het coronavirus worden opgelegd. Gelukkig worden we eens in de zoveel tijd bemoedigend toegesproken door demissionaire minister-president Mark Rutte. Helaas liet zijn geheugen hem in de steek en...

Ziekte van Alzheimer: Slechte voeding hoger risico

Ziekte van Alzheimer: Slechte voeding hoger risico

Uit Voeding Nu 3: Er zijn aanwijzingen dat voeding een rol kan spelen bij het krijgen van dementie. Uit onderzoek blijkt dat tot 40% van alle gevallen van dementie toe te schrijven is aan omgevingsfactoren, zoals een gezonde leefstijl, bestaande uit niet roken, voldoende fysieke en sociale activiteiten en een gezond voedingspatroon (1). Daarnaast weten...

Geen extra behoefte aan B-vitaminen

Geen extra behoefte aan B-vitaminen

Uit Voeding Nu 3: Hoewel vaak wordt gedacht dat de behoefte aan B-vitaminen, waaronder vitamine B12 en foliumzuur, verhoogd is bij een fysiek actieve leefstijl, laat onderzoek onder deelnemers aan de Nijmeegse Vierdaagse hiervoor geen aanwijzing zien.