artikel

Gedragsverandering via de computer *

Voeding en gedrag

Gedragsverandering via de computer *

Tijdens de jaarlijkse conferentie van de ISBNPA was er volop aandacht voor de gedragsaspecten van voeding en lichamelijke activiteit. Vooral onderzoek bij kinderen en adolescenten was goed vertegenwoordigd. Een korte impressie van twee symposia over ‘computer-tailored’ interventies, ofwel (gedrags)advies op maat via de computer. Deze methode lijkt veelbelovend, maar het aantal mensen dat (blijvend) meedoet om gewicht te verliezen, valt nog tegen.

Van 17 tot 20 juni 2009 vond de jaarlijkse conferentie plaats van de International Society of Behavioral Nutrition and Physical Activity (ISBNPA) in Lissabon. Het programma bestond uit een groot aantal parallelle presentaties en symposia over gedragsaspecten van voeding en lichamelijke activiteit. Hierbij werd onderzoek naar de determinanten van voedingsgewoonten en lichamelijke (in)activiteit gepresenteerd, evenals het meten van voedingsgedrag en lichamelijke activiteit (onder andere met versnellingsmeters en GPS). Ook omgevingsaspecten en gedragsinterventies kwamen aan bod. Veel aandacht ging uit naar onderzoek bij kinderen en adolescenten.

Computerprogramma’s
De afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan persoonlijke gedragsveranderingsprogramma’s via de computer (computer-tailored interventions). Tijdens de ISBNPA-conferentie waren twee symposia specifiek gericht op dit onderwerp. Het eerste was gewijd aan de samenwerking tussen de academische setting en de praktijk. Vier web-based programma’s, gericht op gewichtsbeheersing in het Nederlandse taalgebied, werden belicht:
– Weightco@ch: beschikbaar op het intranet van het Ministerie van Defensie en ontwikkeld door TNO;
– Nationale Gezondheidscheck (TNO), de bezoekersaantallen en herhaalde bezoeken;
– Gezond Gewicht Assistent (Voedingscentrum), een web-based programma gericht op gezond gewicht, gezonde leefstijl en de rol van emoties;
– de Happy Body Coach, een publiek-privaat initiatief uit België.

Het andere symposium was speciaal gericht op het verspreiden en implementeren van computer-tailored interventies gericht op voeding en lichamelijke activiteit.

Discussie
Na de presentaties was er volop discussie. Uit beide symposia kwam naar voren dat het ontwikkelen van een computer-tailored interventie veel inspanning kost, waarmee echter potentieel een groot aantal mensen wordt bereikt. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat computer-tailoring tot veranderingen in lichamelijke activiteit of voeding kan leiden. Er is een groeiend aantal programma’s op internet te vinden dat gericht is op het handhaven van een gezond gewicht of op afvallen. Sommige van deze programma’s zijn in onderzoek effectief gebleken, naar andere is geen onderzoek naar het effect gedaan.

De binnen de academische setting zorgvuldig ontwikkelde en uitgeteste programma’s blijken soms niet tot de gewenste grote bezoekersaantallen te leiden. Het kan dan frustrerend zijn om te merken dat programma’s die niet evidence-based zijn soms wel veel bezoekers trekken. Een belangrijk discussiepunt tijdens beide symposia was dan ook hoe evidence-based programma’s tot een succesvolle toepassing kunnen leiden met een hoog bezoekersaantal.

Marketing
Om de programma’s tot een succes te maken is ten eerste een goede marketing noodzakelijk. Dit kost geld. In hoeverre kan het bedrijfsleven hierbij betrokken worden, zonder dat de site geassocieerd wordt met betreffende bedrijven? Naast deze marketingkosten werd ook een ander kostenaspect onder de aandacht gebracht, namelijk de eventuele kosten voor rekening van de gebruiker. Veel van dit soort websites zijn gratis, maar kan een abonnement gebruikers ertoe aanzetten om de site vaker te bezoeken?

Een ander discussiepunt was hoe op een juiste wijze het gedrag gemeten moet worden. Immers, om advies te geven dat op de persoonlijke situatie is toegespitst, is het noodzakelijk gebruik te maken van (gevalideerde) instrumenten die een goede inschatting van het betreffende gedrag geven. Dit leidt echter vaak tot lange vragenlijsten die mensen in moeten vullen voordat ze een advies krijgen. Hierdoor gaat de motivatie omlaag en dit kan tot voortijdig afhaken leiden of herhalingsbezoek ontmoedigen. Maar korte vragenlijsten geven over het algemeen een slechtere of beperktere inschatting van het gedrag op individueel niveau.

Aantrekkelijk houden
Bij gedragsverandering en gewichtsbeheersing in het bijzonder gaat het om een langetermijnproces. Dit betekent dat naast een eerste bezoek van de website ook herhalingsbezoek moet worden gestimuleerd. De site moet daarom regelmatig nieuwe elementen bevatten, zodat het aantrekkelijk blijft om deze te bezoeken. Te denken valt hierbij aan de mogelijkheden die er zijn om interactieve onderdelen in de sites te bouwen. Andere manieren om mensen aan te moedigen tot herhalingsbezoek zijn het versturen van (herinnerings)e-mails, persoonlijk contact en het inzetten van intermediairen. Tot slot werd aangegeven dat het nodig is om te onderzoeken om welke redenen mensen afzien van een herhalingsbezoek.

Kortom, hoewel inmiddels is gebleken uit vele onderzoeken dat advies op maat via de computer op het gebied van voeding en beweging veelbelovend is, is er nog belangrijk werk te doen om tot een succesvolle verspreiding en implementatie te komen. De samenwerking – van meet af aan – tussen praktijk en onderzoek bij het ontwerpen en verspreiden van dergelijke tools lijkt hierbij onontbeerlijk.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 10 van oktober 2009 op bladzijde 16

Reageer op dit artikel