artikel

Met een spel leren eten: de Reis van 5

Voeding en gedrag

Met een spel leren eten: de Reis van 5

Als piraat reis je over de wereld en voer je opdrachten uit. Ondertussen eet en drink je je buik rond aan coole kikkers, zeeslangen en toverwater. Het nieuwe spel De Reis van 5 motiveert kinderen spelenderwijs gevarieerder en gezonder te eten.

In Papoea-Nieuw-Guinea wordt toverwater gedronken, in Japan een supervis van kiwi en sinaasappel gemaakt en in Nieuw-Zeeland wordt gezocht naar groene zeeslangen. Dit klinkt raadselachtig, maar als je het spel De Reis van 5 een keer hebt gespeeld, weet je precies waar het over gaat.

Het spel, bedoeld voor kinderen van vier tot tien jaar, voert je in een piratenschip over de wereld: je bent piraat en, samen met het hele piratengezin, beland je in allerlei avonturen. Voer je alle opdrachten goed uit, dan krijg je goudstukken. De opdrachten hebben stuk voor stuk te maken met eten. En dat is niet toevallig: met De Reis van 5 worden kinderen spelenderwijs aangemoedigd gevarieerder en gezonder te eten.

Het spel is sinds kort verkrijgbaar. In het spel vormen de werelddelen de bekende Schijf van Vijf. Zo vind je in Afrika opdrachten die te maken hebben met granen, staat Azië voor groente en fruit en vind je in Europa de vetten.

Experimenteren met eten

Brenda Janssen (24) en Merel Vingerhoets (23) bedachten het concept voor De Reis van 5 in het kader van de minor Co-design die zij volgden aan de Hogeschool Utrecht. Zij vertellen: ‘Om dit spel goed te kunnen spelen, moet je als ouder niet tegen je kind zeggen: “Met dit spel ga je leren eten.” Je zegt: “Je wordt met dit spel een piraat en samen gaan we de wereld veroveren.” Zo verleid je ze op een leuke manier te experimenteren met eten.’

Strijd aan tafel

Hoe voorkom je strijd en spanning aan de eettafel als een kind niet wil eten? Met die vraag startte een paar jaar geleden de onderzoeksgroep Co-design aan de Hogeschool Utrecht. Daarbij was de inzet specifiek onderzoek te doen naar kinderen met kanker. Als een kind ernstig ziek is, maken ouders zich vanzelfsprekend nog meer zorgen als hun kind ook nog eens niet wil eten.

De opdracht aan de groepen studenten was te onderzoeken op welke manieren deze specifieke doelgroep op een leuke manier kennis kan maken met verschillende soorten voedingsmiddelen.

Al in een vrij vroeg stadium was er contact met de afdeling diëtetiek van het Universitair Medisch Centrum Groningen over wat wel en niet werkt bij zieke kinderen. Diëtisten Manon Groenewold en Eva van der Kolk (UMCG) waren betrokken tijdens het ontwerpproces van het spel. Ze zijn ontzettend blij met het resultaat: ‘Wij kunnen ouders talloze adviezen geven, tips en trucjes, maar er zit een einde aan. Dit spel benadert het probleem vanuit een heel andere invalshoek, het is echt out of the box gedacht, dat maakt het zo goed.

Uitkomst voor ouders

Soms zie je dat ouders wanhopig worden als het niet lukt. Hebben ze een uur in de keuken gestaan, neemt het kind drie hapjes en dat is het. Ouders kunnen daardoor gefrustreerd raken en hun kind dwingen om maar iets te eten.’ Dat werkt slechts averechts, stellen de twee diëtisten. ‘Het is begrijpelijk. We eten zo’n drie tot zes keer per dag. Op den duur is je creativiteit wel op. Dat is ook het moment dat samen eten niet meer leuk is.’ De Reis van 5 helpt om het plezier aan tafel weer terug te krijgen. ‘Dit spel is dan ook zeker een middel voor ouders om te leren hoe je ontspannen met eten kunt omgaan.’

Maaltijdmomenten

Als gezin kruip je met het spel in de huid van een piratenbemanning: in Mali maak je ‘Scherpe schatgravers’ – krabben gemaakt van volkorenbrood, met ham, kaas en tomaat -, in Argentinië is de opdracht ‘Onderwaterbloemen’ te creëren van schijfjes paprika met ei erin. In Noorwegen lopen beren die je vervolgens namaakt van beschuit, pindakaas en banaan. Er zitten opdrachten voor bij het ontbijt in, maar ook opdrachten die juist gaan over lunch, diner of tussendoortjes.

Ouders kunnen van tevoren bedenken wanneer het spel gespeeld wordt en de boodschappen in huis halen die nodig zijn. Brenda en Merel vertellen: ‘Je speelt het niet iedere dag, maar drie keer in de week als vervanging van een maaltijdmoment. Alleen de ouder weet welke opdracht eraan komt, voor het kind is het een verrassing.’

Ontwikkeling van De Reis van 5

Na een periode van intensieve ontwikkeling zijn de twee studenten blij dat het spel helemaal af is. Bovendien werd besloten dat De Reis van 5 zich ontzettend goed leent om breder te worden ingezet dan alleen voor kinderen met kanker: alle kinderen met eetproblemen kunnen baat bij het spel hebben. Voor de ontwikkeling van het spel hebben Brenda en Merel uitvoerig onderzoek gedaan en een groot aantal gezinnen en professionals ondervraagd. Om tot de perfecte uitvoering te komen, zijn er zeven prototypes gemaakt. Na afronding van hun minor hebben ze het project doorgezet en een bedrijf opgericht.

Het ontwerp van het spel is met een heel divers team tot stand gekomen: er waren zowel voedingsexperts, kinderartsen als pedagogen bij betrokken. Er is samengewerkt met het Wilhelmina Kinderziekenhuis, het Voedingscentrum en het UMCG. Deze partners bieden het spel inmiddels al aan in de dagelijkse praktijk. Het bedrijf U CREATE, centre of expertise Future Health Design, dat innovatie en samenwerking tussen de creatieve industrie en zorg en welzijn ondersteunt, was een andere belangrijke partner.

Met de medewerkers van dit bedrijf is een marktteam samengesteld van adviseurs, die gekeken hebben naar het businessplan, financiering, ondernemerschap en persoonlijke groei.

Eetgedrag veranderen

Wat kan je als ouder nu precies doen om een kind goed te laten eten? ‘Je moet een gedragsverandering in gang zetten’, vertelt Reint Jan Renes. Hij is lector binnen de onderzoeksgroep Crossmediale Communicatie in het Publieke Domein aan de Hogeschool Utrecht en als adviseur betrokken bij De Reis van 5. Samen met zijn team ontwikkelde hij vijf pijlers die belangrijk zijn bij het teweegbrengen van een gedragsverandering.

Voor het spel ziet hij grote kansen: ‘Kinderen ontdekken spelenderwijs zelf. Dat werkt veel beter dan dat je ze belerend toespreekt. Ook wordt door het spelen van het spel een ingesleten patroon doorbroken. Daardoor kan een positieve associatie ontstaan en dat kan een wezenlijke verandering betekenen.’

De recepten die in het spel aangeboden worden, zijn uitgebreid bekeken door het Voedingscentrum en voorzien van extra tips. Astrid Postma-Smeets, adviseur bij het Voedingscentrum, benadrukt dat het spel gedurende een langere periode gespeeld moet worden: ‘Het is een proces dat even duurt. Het kind moet wennen en het is belangrijk om de tijd te nemen. Er komt dan een moment dat hij of zij zal vragen wanneer die lekkere octopuspasta weer een keer gemaakt wordt.’ De diëtisten van het UMCG bevestigen dit en voegen eraan toe dat kinderen een voedingsmiddel toch zeker tussen de tien en vijftien keer moeten proeven, voordat ze echt kunnen zeggen of ze het al dan niet lusten.

Aantrekkelijke recepten

Over hoe aantrekkelijk de recepten van De Reis van 5 zijn, maken Brenda en Merel zich geen zorgen: coole kikkers van doperwten, een geheime verstopplaats gemaakt van crackers en edelstenen van gekookte aardappels en wortels beloven veel goeds.

De eerste reacties op het spel zijn al binnen, vertellen ze: ‘Ouders vertellen ons soms opgelucht dat hun kind eindelijk iets groens heeft gegeten. Alleen al een hapje van een komkommer kan in sommige gevallen veel betekenen. En ook de kinderen zijn enthousiast. Het komt voor dat ze het piratenthema zelfs na het spelen van het spel doorvoeren. Zo hoorden we dat een moeder haar kind terugvond in de woonkamer op een handdoekje. Zij beeldde zich in dat ze een piraat was in Nigeria.’

Reageer op dit artikel