nieuws

Deel 2: Kwetsbare, zwangere vrouwen slaan aangeboden hulp af

Voeding en gedrag

Deel 2: Kwetsbare, zwangere vrouwen slaan aangeboden hulp af

In deel één van dit tweeluik ging het over adaptieve preferenties bij kwetsbare, zwangere vrouwen. Dat zijn vrouwen met een lage sociaal economische status met een wens om zwanger te worden. Daarin komt naar voren hoe de groep de intentie heeft om preconceptie-adviezen te volgen, zoals die rond gezonde voeding. Tegelijkertijd blijkt dat zwangere vrouwen toch vaak het idee hebben dat ze hier geen volledige invloed op kunnen uitoefenen. In dit laatste deel worden de barrières die in de studie van onderzoeker Hafez Ismaili M’hamdi naar voren kwamen besproken.

In het promotieonderzoek van M’hamdi komt naar voren dat vooral eigen effectiviteit een struikelblok is bij de kwetsbare, zwangere vrouwen. De vaardigheid om een intentie om te zetten naar concreet gedrag ontbreekt veelal.

Kennisniveau essentieel voor eigen effectiviteit

Het onderzoek van M’hamdi laat zien dat het kennisniveau van kwetsbare, zwangere vrouwen niet altijd voldoende is. Dit heeft invloed op de attitude en eigen effectiviteit en kan ervoor zorgen dat de intentie verwatert. Dat uit zich dan in het niet opvolgen van adviezen die gegeven worden door zorgprofessionals.

M’hamdi vindt dan ook dat het de verantwoordelijkheid van de zorgprofessional is om ervoor te zorgen dat vrouwen een beter zelfbeeld krijgen in of hun kennisniveau voldoende is voor een gezonde zwangerschap en indien bijgestuurd wordt. Dit kan door wetenschappelijke inzichten op een begrijpbare manier te vertalen, maar ook door hulpmiddelen te bieden. Dit resulteert uiteindelijk in een betere eigen effectiviteit.

Kennisniveau van kwetsbare, zwangere vrouwen

Kwetsbare, zwangere vrouwen vinden volgens het onderzoek van M’hamdi dat ze voldoende kennis hebben om een goede zwangerschap te hebben. Dat terwijl de realiteit een ander beeld schetst. Dit gevoel komt volgens M’hamdi door verschillende factoren: eerdere zwangerschapservaringen; ervaring van relaties en vrienden met zwangerschap; en de beschikbaarheid van correcte zwangerschapsinformatie.

Zo kan bijvoorbeeld een eerdere zwangerschap met alcoholgebruik zonder complicaties verlopen zijn. De vrouw ziet dan niet direct het nut van het advies: geen alcohol voor en tijdens de zwangerschap.

Niet voldoende correcte kennis hebben, omgevingservaringen die hun huidige niet adequate kennis bevestigen en de onbekendheid met het al vroeg starten met voorbereidingen voor een gezonde zwangerschap in de preconceptiefase zorgen ervoor dat aanstaande moeders in deze groep de risicofactoren voor een slechte zwangerschapsuitkomst onderschatten.

Kwetsbare, zwangere vrouwen zijn extra kwetsbaar voor sociale invloeden

Het zijn niet alleen de ervaringen van familie en vrienden met zwangerschap die invloed uitoefenen op het kennisniveau van kwetsbare, zwangerevrouwen. Ook het algemene kennisniveau en de gewoontes van de sociale kringen waar deze vrouwen zich in bevinden spelen hierbij een rol.

Subjectieve normen kunnen ervoor zorgen dat er bij zwangere verwachtingen ontstaan over hoe iemand in een bepaalde sociale context moet leven. Omgevingen met een lage SES hebben een ander soort leefpatroon dan een groep hoogopgeleiden. Een behandelaar zal zich moeten afvragen of er sociale steun aanwezig is voor voedingsaanpassingen in de fase van preconceptie bij deze groep.

Leefomgeving en support zijn een Barrière

Kwetsbare, zwangere vrouwen geven in het onderzoek van M’hamdi aan dat de onbekendheid rond de duur om zwanger te worden een van de grootste barrières is waardoor zij positief gedrag niet volhouden. Hier heeft niemand specifiek invloed op. Volgens de onderzoeker is het belangrijk om de voorwaarden die de cliënt eraan koppelt af te tasten en te laten inzien dat gezonde voeding de kans op zwangerschap kan vergroten.

Zoals eerder besproken heeft de leefomgeving invloed op het trouw blijven aan adviezen die in de preconceptietijd worden gegeven. Een lage SES en het wonen in achterstallige wijken is geen ideale omstandigheid om gedragsverandering in uit te voeren.

Beschikbaarheidsheuristiek

Naast een gebrek aan correcte kennis en een gezonde (sociale) omgeving om gedragsverandering in uit te voeren speelt ook bij zwangere vrouwen de zogeheten beschikbaarheidsheuristiek ook rol. Heuristiek is als het ware  een mentale snelkoppeling, een soort automatische piloot. Hierdoor komen herinneringen, die eerder gevormd zijn door kennis en sociale omgeving, weer makkelijk en direct op. Deze herinneringen worden dan onbewust als belangrijk en betrouwbaar beschouwd. Een voorbeeld van zulke heuristiek is bijvoorbeeld de ervaring van mensen die gewend zijn aan een fastfood-dieet. Ze zien dit dan als een vanzelfsprekende keuze.

Er kan dan ook met grote waarschijnlijkheid gezegd worden dat de groep kwetsbare, zwangere vrouwen zich er helemaal niet van bewust is dat de keuze voor fastfood geen bewuste keuze is en voortkomt vanuit vanzelfsprekendheid.

Het is geen weloverwogen keuze, maar een makkelijke en simpele manier om het dilemma van ‘wat moet ik eten’ op te lossen.

Gedrag op de automatische piloot

Gedrag gebeurt in de meeste omstandigheden niet rationeel of bewust. Mensen worden continue geconfronteerd met keuzes. Om ervoor te zorgen dat het leven met al deze keuzes ons niet overweldigt, zorgen mensen onbewust ervoor dat ze eerder naar keuzes neigen die snel en zonder moeilijke gedachtegangen gemaakt kunnen worden. ‘Als mens blijven we al snel bij onze voorgeprogrammeerde bias’, aldus M’hamdi.

M’hamdi vindt het dan ook belangrijk dat zorgprofessionals realiseren wat er van deze groep vrouwen verwacht wordt als zij zwanger willen worden. Opeens moeten zij aan een gezonder dieet gaan en wordt er aan hun gevraagd hun heuristieken aanpak te vervangen met:

  • Reflectie en cognitieve investering (bewust nadenken over koken en keuzes maken);
  • Extra tijd (om naar de supermarkt te gaan en gezonde producten te kopen);
  • Fastfood verleidingen op te geven.

‘Realiseer dat heuristiek en nudging zaken zijn die ervoor zorgen dat gezonde voeding bemoeilijkt kan worden’.

 

Reageer op dit artikel