artikel

Relatie tussen vitamine D en verrijkte voeding, overgewicht en oorontstekingen

Voeding & Ziekte

Een vitamine D-deficiëntie komt aan het eind van de winter voor bij 32 procent van de Nederlandse kinderen tussen de 6 maanden en 4 jaar. Bij 5 procent is zelfs sprake van een ernstige deficiëntie. Dat blijkt uit de kiDs-studie, waarin de vitamine D-status bij 150 kinderen is gemeten.

Relatie tussen vitamine D en verrijkte voeding, overgewicht en oorontstekingen

Tekorten komen vaker voor bij kinderen met een hoog gewicht. Ook wordt het advies voor vitamine D-suppletie onvoldoende opgevolgd. Daarnaast kan verrijkte voeding en verstandige zonexpositie een goede strategie zijn om de vitamine D-status van peuters te verhogen. Het is belangrijk dat zorgprofessionals vitamine D-tekorten bij jonge kinderen proberen te voorkomen door de ouders op het belang van voldoende vitamine D te attenderen.

KiDs-studie

Wat is de prevalentie van vitamine D-deficiëntie bij kinderen in de leeftijd tot 4 jaar in Nederland en wat zijn de determinanten daarvoor? Dat waren de onderzoeksvragen van de Nederlandse kiDs-studie, uitgevoerd bij kinderen die het consultatiebureau in de regio Utrecht bezochten. In dit crosssectionele onderzoek is de vitamine D-status bepaald in bloedmonsters verkregen met een vingerprik (en bloodspot-analyse via vloei-stofchromatografie/massaspectometrie) bij 98 kinderen aan het eind van de winter (februari-maart) en bij 52 kinderen aan het einde van de zomer (september-oktober).

Verder is er een lichamelijk onderzoek uitgevoerd, waarin onder meer lengte en gewicht zijn gemeten. Daarnaast is via een online vragenlijst gevraagd naar leeftijd, geslacht, etnische achtergrond, huidskleur, blootstelling aan zonlicht, voeding, vitamine D-suppletie en ziekten, met name van de bovenste en onderste luchtwegen.

Seizoen en leeftijd

Sufficient = Voldoende (> 75 nmol/L 25(OH)D) Marginally sufficient = Marginaal voldoende (50-75 nmol/L 25(OH)D) Deficient = Tekort (25-50 nmol/L 25(OH)D) Severely deficiënt = Ernstig tekort (< 25 nmol/L 25(OH)D)

In de zomer was het gemiddelde vitamine D-gehalte (25(OH)D) van de onderzoeksgroep 96,2 nmol/L; in de winter was dat een stuk lager: 62,2 nmol/|L.

’s Winters kwam een vitamine D-deficiëntie 16 keer vaker voor dan ’s zomers. Terwijl in de winter 32 procent van de onderzoeksgroep een tekort had, was dat in de zomer slechts bij 2 procent (zie afbeelding 1).

 

Wereldwijd zijn prevalenties van vitamine D-tekort beschreven bij kinderen tussen de 1 en 4 jaar variërend van 6-34 procent. In de kiDs-studie is niet alleen een verschil in vitamine D-status gevonden afhankelijk van de seizoenen, ook de leeftijd blijkt van invloed op het risico van een tekort (zie afbeelding 1). Deficiënties kwamen 3,5 keer vaker voor bij kinderen van 2-4 jaar dan bij kinderen jonger dan 2 jaar. Ook in eerder Duits onderzoek is een dergelijke daling van de vitamine D-status gevonden bij kinderen vanaf 2 jaar.

Een mogelijk verklaring hiervoor is dat deze kinderen minder vaak vitamine D-suppletie krijgen. Ook krijgen ze minder vaak met vitamine D-verrijkte voeding dan jongere kinderen. Uit onderzoek blijkt dat de vitamine D-inname verhoogd kan worden door het gebruik van vitamine D-supplementen en verrijkte voeding.

Determinanten

Belangrijkste determinanten voor vitamine D-tekorten bij kinderen tot 4 jaar:
• Seizoen:winter;
• Leeftijd:2-4 jaar;
• Geen vitamine D-suppletie;
• Geen verrijkte voeding.

Eerder op Voeding NU: Consumentenbond: ‘Te weinig vitamine D in multivitamines voor peuters’

Vitamine D-suppletie

Een andere determinant is het niet opvolgen van het suppletieadvies van de Gezondheidsraad voor kinderen tot 4 jaar. Slechts 33 procent van de onderzoeksgroep kreeg dagelijks de aanbevolen hoeveelheid van 10 mcg vitamine D, 36 procent kreeg geen enkele vorm van vitamine D-suppletie en de overige 31 procent kreeg niet het hele jaar door suppletie of een te lage dosering. Bij kinderen die geen vitamine D-supplementen

Definitie vitamine D-deficiëntie

Een internationale consensus over de definitie van een vitamine D-deficiëntie bij kinderen bestaat nog niet. Organisaties als de European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) en de American Academy of Pediatrics, hanteren als grens voor deficiëntie <50 nmol/L 25(OH)D.
In dit onderzoek zijn als definities gebruikt: ernstig deficiënt <25 nmol/L, deficiënt 25-<50 nmol/L, marginaal sufficiënt 50-<75 nmol/L en sufficiënt ≥ 75 nmol/L.

gebruikten, bleek een vitamine D-deficiëntie 3 keer vaker voor te komen dan bij deelnemers die wel een supplement kregen (ongeacht de dosering).

In deze kleine studie kwam een vitamine D-deficiëntie vaker voor bij kinderen die geen verrijkte melk dronken.

Relatie met overgewicht

Er is ook een significant verband gevonden tussen een hoger gewicht en vitamine D-deficiëntie. Bij kinderen met hoge Z-scores(>1) voor gewicht kwam een tekort 60 pro-cent vaker voor. Bij een hoog gewicht voor de lengte (Z-score >1) was dat 50 procent vaker. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat vitamine D wordt opgeslagen in vetweefsel, waardoor er minder vitamine D beschikbaar is in het lichaam.

Gevolgen vitamine D-deficiëntie

Hoewel rachitis nog maar zelden voorkomt, is er de afgelopen jaren hernieuwde aandacht voor vitamine D-deficiënties bij jonge kinderen. Tekorten kunnen onder meer leiden tot spierzwakte, een verminderde immuunrespons, een verhoogd risico op (luchtweg)infecties, oorontstekingen en algehele malaise en vermoeidheid.

Middenoorontsteking

Er is geen relatie gevonden tussen de vitamine D-status en het huidtype, het land van herkomst van het kind en herkomst van de ouders. Mogelijk komt dit doordat jonge kinderen door hun ouders weinig blootgesteld worden aan de zon. Het zou ook kunnen dat de onderzoeksgroep te klein is om verschillen hierin aan te tonen.
Wel is een verband gevonden met middenoorontsteking, die in de maand voorafgaand aan het onderzoek voorkwam bij 34 kinderen. Een middenoorontsteking kwam 2,7 keer vaker voor bij kinderen met een vitamine D-tekort. Andere luchtweginfecties als keelontsteking en ontsteking van de onderste luchtwegen hielden in dit onderzoek geen significant verband met een tekort aan vitamine D.

Referentie:

Hoevenaar-Blom MP, Wielders JPM, Groeneveld H, et al. Prevalence and determinants of vitamin D deficiency in infants and toddlers in the Netherlands, a pilot study. Ann Clin Biochem. 2019; Jun 1. doi: 10.1177/0004563219857772 [Epub ahead of print]

Auteurs:

*Paul Hogeman, Marieke Hoevenaar-Blom en Jos Wielders, ten tijde van onderzoek: Meander Medisch Centrum, Pieternel Pasker-de Jong, Meander Medisch Centrum

De kiDs-studie is uitgevoerd vanuit het Meander Medisch Centrum in samenwerking met GGD regio Utrecht en financieel mogelijk gemaakt door Nutricia Early Life Nutrition. Nutricia heeft geen invloed gehad op het ontwerp van de studie, het analyseren en opschrijven van de resultaten.

Reageer op dit artikel