artikel

‘Nederland minder conservatief in de voorlichting dan Engeland en de VS’

Voedingsbeleid

‘Nederland minder conservatief in de voorlichting dan Engeland en de VS’

‘Toch nog groot hoor, dat koolhydratenvak.’ Zo was te beluisteren tijdens de perspresentatie van de nieuwe Schijf van Vijf in de Westergasfabriek in Amsterdam. Maar ook: ‘Je hoeft niet meer die zes boterhammen per dag weg te werken’.

Tientallen mediavertegenwoordigers waren 22 maart bij de presentatie van de nieuwe Schijf van Vijf. Een feestje dat opgeschrikt werd door de bomaanslagen in Brussel op dezelfde dag. Uiteraard leidt dat de aandacht af, maar voeding houdt de gemoederen sterk bezig, zeker als de herziene aanbevelingen vanuit het Voedingscentrum na jaren nieuw licht zien.

Vastgehouden aan merk

Directeur Gerda Feunekes noemde de nieuwe Schijf van Vijf in haar presentatie ‘hét voorlichtingsmodel dat aangeeft wat gezonde voeding is’. Ruim 92 procent van de Nederlanders kent de schijf die staat voor gezonde voeding. ‘Tijdens de introductie van de Schijf van Vijf in 1953 was er een tijd van schaarste, nu van overvloed, maar ook van veel verwarring over ons eten, juist daarom is het goed met een schijf te komen. Deze biedt mensen houvast volgens de laatste stand van de wetenschap.’ Feunekes gaf aan dat ook andere modellen zijn overwogen, zoals piramides of regenbogen. ‘Die ook kunnen werken, maar we hebben vastgehouden aan ons sterke merk.’ De nieuwe schijf is gebaseerd op de nieuwe Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad (zie pag. 8-11), waarvan de kern is ‘Eet meer plantaardig en minder dierlijk voedsel, gericht op gezondheid en duurzaamheid’.

 

Het hoeft niet perfect

Feunekes lichtte kort toe wie er aan de schijf meewerkten; dat waren diverse adviesgroepen op het vlak van voeding, communicatie, gedrag en duurzaamheid, evenals een klankbordgroep van diëtisten die in de praktijk veel werken met de Schijf van Vijf. ‘De focus van de campagne rond de nieuwe schijf benadrukt dat deze er voor iedereen is, en uit consumentenonderzoek blijkt dat er makkelijk mee te werken is. Welke culturele achtergrond je ook hebt, Nederlands, Turks, Marokkaans, Surinaams of welke smaak je ook hebt, of je vegetarisch bent of low carb wilt eten, het kan allemaal met de schijf. En iedere stap in de goede richting telt.’ Expert voeding & gezondheid van het Voedingscentrum, Astrid Postma- Smeets, lichtte de inhoudelijke kant van de Schijf van Vijf toe. Eten volgens de schijf zorgt volgens haar voor meer gezondheidswinst en dat betekent in de praktijk elke dag genoeg kiezen uit elk vak: groente en fruit; brood, aardappelen en graanproducten; zuivel, noten, peulvruchten, vlees vis en ei; smeer- en bereidingsvetten en dranken.

‘Ieder vak heeft zijn eigen aanbevolen hoeveelheden, specifiek voor geslacht en leeftijd. Dat betekent volop groente en fruit eten, vooral volkoren kiezen, minder vlees en meer plantaardig eten, genoeg zuivel nemen, een handje noten elke dag, zachte smeer- en bereidingsvetten, en voldoende vocht uit de goede dranken.’ De producten buiten de Schijf van Vijf met veel zout, suiker, trans- of verzadigd vet zijn op rantsoen. Zo zijn bewerkte vleeswaren en vruchtensappen buiten de schijf geplaatst.

‘We willen laten zien dat gezond en lekker hand in hand gaan en met onze nieuwe tools willen we mensen daarbij helpen’, vervolgde Postma-Smeets. ‘We vragen bijvoorbeeld wat mensen eten en geven ze vervolgens een uitdaging om ermee aan de slag te gaan. We realiseren dat voor veel mensen eten volgens de Schijf van Vijf een stip is op de horizon, daarom stimuleren we in kleine stapjes het voedingspatroon gezonder te maken. Het hoeft niet meteen perfect.’

 

Veel vragen

Na de introductie en onthulling van het nieuwe beeldmerk, brandden de vragen van de aanwezige journalisten los, zoals wat de belangrijkste verschillen zijn met de vorige schijf. Feunekes: ‘Meer groente, 250 gram in plaats van 200 gram, peulvruchten, noten, 1 keer in plaats van 2 keer per week (vette) vis, maximaal 500 gram vlees per week, water in plaats van frisdrank en een volkoren update. We hebben de Gezondheidsraad gevolgd en onze expertgroepen hebben zich gebogen over de producten waarover de Gezondheidsraad niets heeft gezegd.’ Zo is er ook een hogere aanbeveling over noten gedaan.

Ook was er de vraag of al het bewerkte vlees en vleeswaren nu helemaal niet meer mogen, terwijl veel mensen dat eten. ‘Het advies van de Gezondheidsraad is om de inname van bewerkt vlees te beperken’, vertelde Postma-Smeets. ‘We hebben dat vertaald door het niet in de schijf op te nemen. We hebben het in een categorie gezet waaruit je wel dagelijks kunt kiezen, wat betekent dat je ham of kipfilet of rosbief nog steeds op je brood kunt doen, maar we willen mensen in de richting bewegen dat ze dat nog maar één keer per dag doen.’ Ze lichtte verder toe waarom van de driedeling bij voorkeur, middenweg en bij uitzondering is afgestapt. ‘Deze termen waren toch nog vrij vaag, we hebben geprobeerd het concreter te maken, dat betekent dat “gezonde” producten in de schijf horen, met strenge criteria, want het moet zeker goed zijn. En we willen duidelijker zijn over wat er buiten de schijf staat. Op dit moment zijn de uitgangspunten van de Schijf van Vijf en die van het Vinkje (dat werkt volgens de driedeling, red.) niet meer hetzelfde. Het Vinkje laat zien wat de beste keuze is in een productgroep, ons uitgangspunt is nu anders.’

Ook ging het weer over de koolhydraten. Opgemerkt werd dat het vak nog wel groot is, maar de aanbeveling voor granen is niet meer geworden. ‘We hebben het advies mede gedaan op basis van de Voedselconsumptiepeiling’, aldus Postma-Smeets. ‘We hebben daarin ook meegenomen dat veel mensen de oude aanbeveling voor zes sneden brood wat veel vonden, de aanbevelingen zijn ietsje naar beneden bijgesteld, maar wel afhankelijk van leeftijd en geslacht. Het gaat om een richting die we aangeven, geen must die je moet halen.’ En dat geldt bijvoorbeeld ook voor zuivel, waarvan de aanbeveling iets naar beneden is bijgesteld.

Tot slot werd gevraagd waarom de vijf boodschappen die nog met de oude schijf verbonden waren zijn verdwenen. ‘Dat werd te druk met alle plaatjes, maar we hebben het op andere manieren in onze materialen verwerkt’, reageerde Feunekes. ‘Variatie is nog steeds belangrijk.’

 

Progressief

Tijdens de bijeenkomst was ook hoogleraar Voeding en Gezondheid, Jaap Seidell, van de Vrije Universiteit Amsterdam aanwezig. ‘Ik was ook betrokken bij de totstandkoming van de nieuwe schijf; ik zat in de werkgroep en heb daardoor een beetje een conflict of interest’, zei hij vooraf. ‘Maar ik vind de nieuwe schijf heel goed. Alles wat de Gezondheidsraad graag wilde plus het feit wat ik zelf vind, dat je de voedselkeuze meer divers moet maken, is er nu in verwerkt. Het is niet meer zo star. Dat zit in de tools, maar ook in de voedingsmiddelen die worden gepresenteerd. De vorige schijf was wel heel Hollands, de symbolen geven nu veel meer interpretatiemogelijkheden, bijvoorbeeld als je vegetarisch bent, van Afrikaanse komaf of als je laagkoolhydraat wil eten. Dat kan nu, er worden alternatieven gegeven. Als je iets niet wilt, kun je andere keuzes maken. Het is in ieder geval niet fout en dat was het vroeger altijd wel. Als je vroeger geen zuivel of vlees wilde eten, was het mis, nu kun je het vegetarisch invullen en kun je toch een goed advies krijgen.’ Seidell denkt dat meer mensen zich in de schijf kunnen herkennen en ze zo stapsgewijs geleid kunnen worden naar gedragsverandering. Ook ziet hij kansen voor de industrie en supermarkten. ‘Om met alleen een avondmaaltijd aan 250 gram groente te komen, zal moeilijk worden. Hier liggen kansen om meer producten aan te bieden op verschillende eetmomenten: groentesoep, salades, groente- of notensnacks, dat is allemaal te bedenken in plaats van energiedranken of snickers. En dat is wel nodig, anders gaan we de aanbevelingen nooit halen.’

Opvallend is dat de Amerikaanse en Engelse richtlijnen voor gezondheid vasthouden aan de energiepercentages voor (verzadigd) vet. Hoe verhoudt zich dat tot de Nederlandse situatie? ‘De Engelse adviezen zijn behoudender dan vroeger en dan die bij ons nu: vet is “slecht”, het vakje vet op hun schijf zie je eigenlijk niet, en ze stimuleren daarnaast om meer zetmeelrijke producten eten. Dat is niet heel verstandig, want ik denk dat dat wetenschappelijk gezien niet goed onderbouwd is. De Nederlandse schijf heeft meer beweging gemaakt en ik denk dat deze veel minder conservatief is dan de Amerikaanse en de Engelse voorlichtingsmodellen.’

 

Meer mensen binden

Ook hoogleraar Gezondheidspsychologie Denise de Ridder van de Rijksuniversiteit Utrecht was aanwezig tijdens de presentatie in Amsterdam. Zij bracht in de werkgroep voor de nieuwe Schijf van Vijf vooral gedragsaspecten in: ‘De schijf op zich zal niet tot gedragsverandering leiden. Voeding is complex, dat hebben we kunnen zien aan de reacties op het advies over de Richtlijnen van de Gezondheidsraad, waar veel mensen al hoteldebotel of cynisch van werden. De Schijf van Vijf is een heel simpel ding, een soort vuistregel, om je eraan te herinneren hoe het zit. Om je gedrag te veranderen moet je er wel meer mee doen. Vroeger was het Voedingscentrum belerender. Nu is er een stapje teruggedaan. Zo zullen meer mensen gebonden kunnen worden aan de schijf. Als mensen meer ruimte krijgen om zelf invulling te geven aan hun gedrag is dat positief. De voorlichters kunnen het beste inspelen op wat mensen nu aan de schijf hebben, bijvoorbeeld dat gezonde voeding lekker smaakt of dat je er een goed en fit gevoel bij krijgt. Wat het over dertig jaar met ze doet, dat kan het menselijk brein niet zo goed handelen.’

Reageer op dit artikel