artikel

Nieuwe Schijf van Vijf: in kleine stappen naar het ideaal

Voedingsbeleid

Nieuwe Schijf van Vijf: in kleine stappen naar het ideaal

De nieuwe Schijf van Vijf is een feit. Het Voedingscentrum heeft zijn voedingsadvies samengesteld op basis van de adviezen van de Gezondheidsraad, berekeningen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en consultatie van diverse experts. Hoe ging dit in zijn werk en waar staat de nieuwe Schijf van Vijf voor? Het team Richtlijnen Schijf van Vijf licht toe.

In november 2015 publiceerde de Gezondheidsraad het document ‘Richtlijnen Goede Voeding 2015’ (RGV 2015). Deze adviezen zijn leidend voor de advisering van het Voedingscentrum. Ze zijn bedoeld om het risico op chronische ziekten voor de algemene volwassen bevolking in Nederland te verlagen.

Om de consument gerichtere adviezen te kunnen geven, heeft het Voedingscentrum de richtlijnen vertaald naar adviezen voor verschillende doelgroepen. En omdat de RGV 2015 niet voorzien in de hoeveelheid energie en voedingsstoffen die een individu nodig heeft, heeft het Voedingscentrum hiervoor nog aanvullende berekeningen gedaan. Voor een volledige voeding moeten daarom, naast de adviezen van de Gezondheidsraad, nog meer voedingsmiddelen worden gebruikt. Dit alles komt samen in de Schijf van Vijf.

 

Productgroepen

De Richtlijnen Schijf van Vijf geven weer dat alleen de gezondere voedingsmiddelen in de Schijf van Vijf passen. Dat zijn de voedingsmiddelengroepen waaraan de Gezondheidsraad gezondheidsvoordelen toeschrijft en voedingsmiddelen die essentiële voedingsstoffen leveren. Voedingsmiddelen uit deze groepen die (te veel) voedingsstoffen met een mogelijk ongunstig effect op de gezondheid bevatten, namelijk zout, suiker, transvet of verzadigd vet, of te weinig vezel, horen niet in de Schijf van Vijf. Hiervoor zijn criteria opgesteld. Bijvoorbeeld bij groente: die staan in de Schijf van Vijf, inclusief diepvriesgroente en blikgroente, maar dan zonder toevoeging van suiker of zout. Productgroepen waarover de Gezondheidsraad adviseert er zo min mogelijk van te consumeren, zijn in hun geheel buiten de Schijf van Vijf geplaatst. Dat geldt voor suikerhoudende dranken, inclusief sappen, en bewerkt vlees. Voedingsmiddelen waarover de Gezondheidsraad adviseert ze te vervangen door voedingsmiddelen met een gunstigere samenstelling vallen ook buiten de schijf. Zoals bij brood: volkoren- en bruinbrood passen in de Schijf van Vijf, witbrood niet. Productgroepen die niet bijdragen aan een gezond voedingspatroon, zoals koek en snoep, staan buiten de Schijf van Vijf.

Doelgroepen

De dagelijkse hoeveelheden van Schijf van Vijf-producten waarmee een volledige voeding kan worden samengesteld, zijn berekend voor verschillende doelgroepen. Deze zijn vastgesteld op basis van de behoefte aan energie en voedingsstoffen naar geslacht, leeftijd, zwangerschap, lactatie en mate van lichamelijke activiteit. Om te komen tot de juiste hoeveelheden heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) berekeningen uitgevoerd. Hierbij is rekening gehouden met:

• De richtlijn per voedingsmiddelengroep uit de RGV 2015 van de Gezondheidsraad;

• De aanbevolen hoeveelheden voedingsstoffen, uit de voedingsnormen van de Gezondheidsraad;

• De energiebehoefte uit voedingsnormen van de Gezondheidsraad 2001 en het rapport ‘Overgewicht en obesitas’ van de Gezondheidsraad, rekening houdend met meer recente gegevens over lichaamsgewicht, uit Nederland de Maat genomen (Blokhuis et al. 2011);

• De samenstelling van voedingsmiddelen, uit het voedingsmiddelenbestand NEVO van het RIVM;

• De in Nederland gebruikelijke voedingspatronen, zoals vastgesteld met de Voedselconsumptiepeilingen (VCP), niet-westerse voedingspatronen, en andere voedingspatronen, zoals bijvoorbeeld ‘zonder vlees’.

 

Overwegingen

Omdat we de voorziening in energie- en nutriëntenbehoefte hebben meegenomen, zijn de aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen bij de Schijf van Vijf hoger dan sommige adviezen van de Gezondheidsraad. De Gezondheidsraad adviseert bijvoorbeeld om ten minste 15 gram noten per dag te eten, het Voedingscentrum komt voor verschillende leeftijdsgroepen uit op 25 gram. Niet alle berekende oplossingen bleken even goed toepasbaar. Het rekenmodel gaf soms oplossingen die ver van het huidige eetpatroon staan, of waarbij er drastische verschillen waren tussen de leeftijdsgroepen. Door middel van verschillende optimalisatiestappen zijn we steeds dichter bij een passende oplossing gekomen. Ook duurzaamheid en veiligheid hebben we meegewogen in het komen tot het uiteindelijke advies. Het resultaat is een eetpatroon dat de optimale combinatie biedt van voedingsmiddelengroepen die gezondheidswinst opleveren én voorzien in de energie- en nutriëntenbehoefte, met voor de consument herkenbare combinaties van voedingsmiddelen. Zonder de grenzen van verzadigd vet, transvet, zout en kilocalorieën te overschrijden. Vanuit wetenschappelijke onderbouwing is de Schijf van Vijf het beste dat we kunnen bieden.

Toepassing in de praktijk

In de Schijf van Vijf staan alle voedingsmiddelen die zorgen voor gezondheidswinst, genoeg voedingsstoffen en energie. Eten volgens de Schijf van Vijf betekent dat het grootste deel van het dagmenu bestaat uit deze producten. De schijf is wederom opgedeeld in vakken waarbinnen verschillende groepen voedingsmiddelen staan. Het advies is om elke dag uit elk vak een bepaalde hoeveelheid te eten. Dit verschilt per leeftijd en geslacht. Deze hoeveelheden zijn bedoeld als houvast. Zo weten mensen ongeveer hoeveel ze van alles moeten eten om te profiteren van alle gezondheidsvoordelen en te voorzien in voldoende voedingsstoffen.

Kort gezegd betekent gezond eten volgens de Schijf van Vijf:

• Eet vooral uit de Schijf van Vijf

• Neem elke dag uit elk vak de juiste hoeveelheden

• Varieer binnen de verschillende groepen voedingsmiddelen

•Beperk de consumptie van voedingsmiddelen buiten de Schijf van Vijf.

 

Variëren

Om de productgroepen waarbij een specifieke dagelijkse hoeveelheid wordt geadviseerd te benadrukken, zijn binnen de vijf vakken verschillende groepen te onderscheiden. Dat zie je terug in de vakken Groente en fruit en Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel. Noten hebben hun eigen plek gezien de dagelijkse aanbeveling. Groenten zijn niet uitwisselbaar met fruit en hebben hun eigen aanbevolen hoeveelheid. Verder maken we onderscheid tussen de groep Zuivel en de groep Vis, peulvruchten, vlees en ei vanwege hun eigen rol in een gezonde voeding met specifieke adviezen. Bij de groep Vis, peulvruchten, vlees, ei adviseren we mensen om een meer flexitarische invulling te geven aan hun weekmenu door te variëren met plantaardige en dierlijke eiwitbronnen. Hiermee is een stap naar een meer duurzame voedselkeuze te maken.Sommige voedingsmiddelen binnen een productgroep brengen meer gezondheidsvoordelen of juist -nadelen met zich mee dan andere voedingsmiddelen binnen dezelfde groep. Variatie is daarom de norm.

Minder buiten de schijf eten

Sommige producten bevatten te veel zout, suiker of verzadigd vet, of hebben maar weinig vezels, zoals snoep en snacks, witbrood of vette vleessoorten. Ook zijn er producten die de Gezondheidsraad afraadt, zoals alcohol, suikerhoudende dranken en bewerkt vlees. Deze producten staan niet in de Schijf van Vijf. Bij een gezond voedingspatroon kunnen ze er wel bij. Maar niet te veel en niet te vaak. Om dat wat concreter te make zijn ze ingedeeld in producten die er dagelijks of wekelijks bij kunnen. Op basis van de hoeveelheid energie, verzadigd vet of zout die zij per portie leveren, worden niet-Schijf-van-Vijf-producten ingedeeld een ‘dagkeuze’ of een ‘weekkeuze’. Daarbij hoort een vuistregel om de frequentie aan te duiden: ‘kies elke dag niet vaker dan 3 tot 5 keer iets kleins buiten de Schijf van Vijf en daarnaast hooguit 3 keer per week wat groters’. Een dagkeuze is iets kleins: een klein koekje, een waterijsje, een stukje chocolade, honing voor in de thee of een eetlepel tomatenketchup. Grote eters, zoals tieners in de groei, kunnen er wat meer bij nemen dan mensen met een lagere energiebehoefte. Ook buiten de schijf let je op de juiste hoeveelheden. Een weekkeuze is wat groter: een croissant, stuk taart, zakje chips, glas frisdrank, stuk pizza of een bakje gezoete ontbijtgranen. Deze keuzes passen er elke week bij, maar in totaal niet meer dan drie porties per week. We geven hierbij het advies ‘Houd het klein en eet niet te vaak hetzelfde’.

Stappen maken telt

Met de Schijf van Vijf als referentiekader kan een individu een beeld vormen over hoe gezond zijn eigen voedingspatroon eruit ziet en op welke punten er verbeterstappen mogelijk zijn. Hoever consumenten op diverse aspecten afzitten van het ideale voedingspatroon, is per persoon verschillend. Consumenten bepalen zelf hóe zij hun voeding vormgeven, en óf en wélke verbeterstappen zij daarin maken. Elke stap in de goede richting telt. Op zijn website biedt het Voedingscentrum informatie en hulpmiddelen waarmee de consument aan de slag kan.

De ‘Schijf van Vijf voor jou’ is een tool die consumenten laat zien wat de dagelijks aanbevolen hoeveelheden voedingsmiddelen zijn uit de Schijf van Vijf, passend bij de leeftijd en het geslacht van de consument. Hoewel er voor elke productgroep uit de Schijf van Vijf een vaste hoeveelheid wordt geadviseerd, zijn de keuzes die daarbinnen te maken zijn veelzijdig, aan te passen aan persoonlijke voorkeuren en op diverse manieren bij elkaar te brengen in een dagmenu. Diverse dagmenu’s laten zien hoe op verschillende manieren het lijstje hoeveelheden uit de ‘Schijf van Vijf voor jou’-tool kan worden toegepast. De bijbehorende recepten zijn beschikbaar op de website.

De tool ‘Mijn-Eet-update’ is bedoeld voor consumenten die met een kleine stap een positieve verandering willen aanbrengen in hun voedingspatroon. De tool geeft feedback op vijf aspecten in het huidige voedingspatroon: groente eten, fruit eten, volkoren eten, suikerhoudende dranken drinken en tussendoor eten en geeft een suggestie voor een verbeterdoel. Met behulp van reminders die gedurende twee weken per mail worden aangeboden, wordt de consument met praktische tips gestimuleerd zijn doel te bereiken.

 

Samenwerking

Met de onderbouwing en promotie van de Schijf van Vijf richting consumenten en professionals, levert het Voedingscentrum een wezenlijke bijdrage aan het informeren over en het stimuleren tot een gezondere en meer duurzame voedselkeuze in Nederland. Dat kan het Voedingscentrum niet alleen: met duizenden diëtisten, voedingswetenschappers en andere gezondheidsprofessionals streven we zo naar een gezonder Nederland. De inzet van de voedingsmiddelenindustrie, detailhandel en horeca is daarbij essentieel, door gezondere producten te maken. Hiermee wordt uiteindelijk de keuze voor een gezonde voeding de makkelijke keuze.

 

 

 

Reageer op dit artikel