artikel

‘Huidige Vinkje past niet meer in deze tijdsgeest’

Voedingsbeleid

‘Huidige Vinkje past niet meer in deze tijdsgeest’

Het nationale voedselkeuzelogo het Vinkje staat aan de vooravond van een grondige renovatie. Gesprekken met stakeholders deed Stichting Ik Kies Bewust (IKB), de partij achter het logo, inzien dat verandering noodzakelijk is. Is dit een knieval voor critici als de Consumentenbond die de afgelopen jaren bakken kritiek uitstortte? ‘Het Vinkje sloot niet meer aan bij de consumentenbeleving.’

Waarom geen doodskoppen plaatsen op voedingsmiddelen met veel verzadigd vet, suiker en zout? Deze suggestie kreeg Diana Monissen tijdens gesprekken met belanghebbenden. Ze vindt dit idee om potentiële kopers af te schrikken, zoals bij roken wel gebeurt, wat te ver gaan. Nee, dan de ontwapende tip van een aantal kinderen om met smilies te werken. Daar is de voorzitter van de Stichting IKB wel van gecharmeerd: een blije emoticon voor gezondere producten en een sippe versie voor een minder gezonde. 

Vinkje achterhaald

Diana Monissen volgde ruim een jaar geleden Clémence Ross op als preses van Stichting IKB. Ze kreeg als belangrijkste opdracht om een strategische analyse te maken van het Vinkje. Na rondetafelgesprekken met stakeholders en bedrijven, een publiek debat, een workshop met de Raad van Kinderen en diverse onderzoeken ligt er inmiddels een strategische evaluatie van het Vinkje. De Stichting heeft een advies op basis van deze evaluatie naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) gestuurd dat dit advies zal beoordelen. ‘De grote lijnen liggen er, maar hoe deze precies in te vullen? Daar is nog veel overleg en discussie voor nodig.’

De conclusie van de Stichting IKB is dat het Vinkje niet meer past bij deze tijdsgeest en niet inclusief genoeg is: veel partijen voelen zich niet vertegenwoordigd. Het moet dus allemaal radicaal anders.

Monissen: ‘We zijn tien jaar verder (het IKB-logo, de voorloper van het Vinkje, werd in 2006 geïntroduceerd, red.) en dan moet je je afvragen of datgene wat je doet, nog wel helemaal past bij deze tijd. Want wat willen consumenten? Jij en ik willen straks langs winkelschappen kunnen lopen en met onze smartphone snel kunnen scannen dat het allemaal oké is. Er zullen dus allerlei apps ontwikkeld moeten worden om dat goed voor consumenten neer te zetten. En wat voor logo we dan ook kiezen, alleen een logo dat voor een bepaalde groep producten wordt gebruikt is niet goed genoeg.’

Blauwe Vinkje

Monissen doelt op het blauwe Vinkje dat gaat verdwijnen, waarna er nog één logo overblijft. De kritiek van de Consumentenbond is dat consumenten het huidige Vinkje niet begrijpen. Zeker niet een blauwe en een groene versie ervan. Zijn hierin fouten gemaakt door Stichting IKB? Monissen schiet bijna uit haar stoel. ‘Nou, hoho, een fout, een fout. In een bepaalde tijd is een keuze gemaakt om het op een bepaalde wijze te doen. Achteraf kun je een koe altijd in de kont kijken. Het is een herbezinning, wat we hebben gedaan.’

 95% van de consumenten herkent het Vinkje, maar volgens de Consumentenbond is vooral het blauwe Vinkje lastig te begrijpen. Had Stichting IKB niet meer moeite moeten doen om dit begrijpelijker te maken? ‘Het probleem is dat niet alle producten meedoen aan het Vinkje, en dat zou wel zo moeten zijn’, zegt Monissen. Ze benadrukt dat het bovendien ontbreekt aan een toereikend communicatiebudget om vol in te zetten op de begrijpbaarheid van het blauwe Vinkje.

Joop Ehrhardt, secretaris van de Stichting IKB, vult aan: ‘We hebben gecommuniceerd dat groen staat voor gezond en blauw voor verbetering, de betere keuze in een productgroep. De consument weet dat een Vinkje op een product staat voor gezondheid, maar het verschil tussen blauw en groen is ondanks de voorlichting niet duidelijk. Als je dat constateert dan moet je kijken hoe je dat beter kunt doen. Eigenlijk is dat wat we nu voorstellen: zorg dat je het op een betere manier organiseert, meer eigentijds.’

Voedingscentrum

De stichting wil daarom gedragswetenschappers betrekken bij de ontwikkeling van het Vinkje om te kunnen werken aan die begrijpbaarheid. ‘De conclusie is eigenlijk dat het communiceren over gezonde en verbeterde producten lastig is. Daar kun je veel geld tegenaan gooien maar dat verandert niets. Daarom zeggen wij: zorg nou dat de communicatie over gezonde producten bij onafhankelijke partijen, zoals het Voedingscentrum, wordt neergelegd. En zorg dat je een compleet nieuw initiatief neerzet op het gebied van productverbetering en communicatie daarover. Dat nieuwe initiatief komt er, want zo blijft de innovatieprikkel voor de voedingsindustrie behouden.’

Een keurmerk moet zich dus of op gezonde producten richten, of op producten met een gezondere samenstelling, verduidelijkt Monissen. ‘Maar als je dan toch kiest voor twee logo’s moeten ze goed van elkaar te onderscheiden zijn.’ Het Voedingscentrum vindt het goed dat er gekeken wordt naar het functioneren van het Vinkje. Het instituut wil nog niet ingaan op zijn eigen mogelijke rol bij het nationale voedselkeuzelogo. ‘We wachten eerst de reactie van de minister (Edith Schippers, red) af.’ Wel wil de woordvoerster nog wat kwijt over de verschijningsvorm. ‘We vinden het belangrijk dat in het voorstel de nadruk wordt gelegd op echt gezonde producten.’

Maatschappelijk draagvlak

Niet alleen moet het Vinkje begrijpelijk zijn voor de consument, het is ook essentieel dat het initiatief steunt op een breed maatschappelijk draagvlak. Dat is nu niet het geval. Monissen: ‘Er moet een governancestructuur komen die stoelt op een brede consensus en niet alleen op het bedrijfsleven. Het feit dat we met het groene Vinkje richting de Schijf van Vijf gaan en we met het blauwe gaan stoppen, dat zijn eigenlijk voorafjes. Uiteindelijk gaat het om een nieuw, krachtiger initiatief dat breder gedragen wordt.’ Dat betekent dat partijen als de Hartstichting, Consumentenbond, maar ook de Nederlandse Vereniging voor Diëtisten (NVD) betrokken worden bij de herformulering. ‘We vinden het belangrijk dat herformulering breder wordt aangezet en dat er dus zoveel mogelijk partijen meedoen. Dat krijgt dan vorm in een andere structuur en dan wil je dus maatschappelijke organisaties in de raad van advies. 

Welke kant het op moet met het Vinkje nieuwe stijl komt duidelijk naar voren in het strategisch document dat Stichting IKB naar het ministerie van VWS stuurde: het wordt een positief logo, zoveel mogelijk ingebed in een internationaal systeem. ‘We hebben VWS aanbevolen dat het Vinkje moet aansluiten bij een internationaal voedselkeuzesysteem’, vertelt Monissen. ‘Dat is ook in het belang van voedingsbedrijven’, stelt Ehrhardt. ‘Voor internationaal opererende bedrijven is het goed dat je aansluit op de best functionerende standaarden, zodat je daarmee een zo groot mogelijke impact hebt, ook internationaal. Het ministerie wil dit ook onderzoeken.’

Wat volgens Monissen niet zal veranderen aan het Vinkje is dat het een positief logo blijft en dat de wetenschappelijke criteria intact blijven. ‘Het benadrukken van de slechte keuze werkt niet goed. Zoals het stoplichtensysteem? Ja, ja.’ Dat zal de Consumentenbond niet leuk vinden? ‘Nee, maar we willen wel kijken hoe we met kleuren kunnen werken en daar betrekken we de Consumentenbond ook bij. Je kunt dan denken aan het werken met kleurige animaties, zoals ook de kinderen hebben aanbevolen: het werken met smilies.’

Alternatief blauwe vinkje

De belangrijkste aanbeveling van Stichting IKB is dat er een alternatief komt voor het blauwe Vinkje. ‘Want anders verdwijnt iedere inspanning en ook de mogelijkheid om producten te verbeteren. We zijn opgericht om innovatie op het gebied van gezondere producten te promoten en dat doen we nog steeds.’ Om tot één logo te komen voor productverbetering ziet Diana Monissen mogelijkheden voor een samenwerking tussen Stichting IKB en het Akkoord Verbetering Productsamenstelling. ‘Wij (IKB, red) zijn de best in class, het Akkoord Verbetering Productsamenstelling gaat veel meer over het totaal. Als je de ontwikkeling van het nieuwe logo integraal aanpakt, de krachten bundelt, dan kan je veel beter scoren.’

 Maar om maximale impact te hebben, is het nodig meer bedrijven ertoe te bewegen zich te verbinden aan het Vinkje. Bijna alle retailers zijn al bij het initiatief aangesloten, maar ‘slechts’ 20% van de voedingsbedrijven. Dat aantal is al jaren stabiel. ‘Maar we hebben wel de koplopers te pakken. Om het hele veld te coveren, zijn meer inspanningen nodig. Sommige internationaal opererende bedrijven willen zich niet conformeren aan een logo en bij het MKB spelen kosten een rol, hoewel we toch werken met een getrapte contributie.’

Meer bedrijven

Monissen ziet graag dat deelname aan het Vinkje een soort must moet zijn voor bedrijven. ‘Maar dat kunnen wij als IKB niet afdwingen. Dat kan alleen bewerkstelligd worden door de overheid.’ Moet het ministerie hiervoor regels gaan opleggen? ‘Een algemene verbindendverklaring dus. Ik kan me wel voorstellen dat daar iets voor komt. Of er echt regels komen voor wat betreft productsamenstelling? Dat is dan het vervolg, ja.’ Hiervoor is wel actieve steun van het ministerie van VWS nodig. Die steun zal ook helpen om het nieuwe Vinkje goed van de grond te krijgen. Het gaat immers om het nationale voedselkeuzelogo. 

Voor het einde van het jaar hoopt Monissen een reactie te krijgen van het ministerie op de strategische evaluatie. In de tussentijd gaat het bestuur van Stichting IKB om de tafel met belanghebbenden, om een aantal zaken verder uit te werken. ‘En uiteindelijk worden daaruit keuzes gemaakt’, aldus Monissen.

Hoofdpunten strategische evaluatie Vinkje

Het groene Vinkje wordt in overeenstemming gebracht met de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum.

Het blauwe Vinkje verdwijnt vanwege een gebrek aan maatschappelijk draagvlak.

Een nieuw initiatief met een breder maatschappelijk draagvlak vervangt het Vinkje. Ook consumenten zullen hier een belangrijke rol in spelen.

De Wetenschappelijke Commissie van de Stichting IKB gaat samenwerken met de Wetenschappelijke Advies Commissie (WAC) van het Akkoord Verbetering Productsamenstelling. 

Consumentenbond: ‘Stichting IKB heeft vage ideeën over hoe het verder moet’ 

De Consumentenbond is blij dat Stichting IKB ‘nu ruiterlijk toegeeft dat het blauwe Vinkje een slecht idee was.’ Maar tegelijkertijd ontbreekt een duidelijke toekomstvisie. ‘Stichting IKB heeft nogal vage ideeën over hoe het nu verder moet. Het lijkt alsof er binnen het bestuur van de stichting geen overeenstemming over is. Dat geeft niet, want het consumentenbelang moet voorop staan, en niet de deelbelangen van verschillende partijen in de voedselketen’, reageert de consumentenorganisatie.

Verder hoopt de bond op een eerlijke kans voor het stoplichtensysteem. ‘Tegenstanders hebben hun argumenten vast al klaar, maar die zijn allemaal te weerleggen. Wij werken gewoon door aan het vergroten van het draagvlak voor dat systeem.’

Reageer op dit artikel