artikel

Wetenschappelijk informeren in begrijpelijke taal *

Voedingscommunicatie

Wetenschappelijk informeren in begrijpelijke taal *

Mag je als diabeet eigenlijk producten met suiker eten? En zijn extra visvetzuren goed voor het hart? Het Diabetes Fonds en de Hartstichting helpen patiënten en professionals in hun zoektocht naar objectieve en op wetenschappelijke feiten gestoelde informatie. Ze zetten nog maar beperkt sociale media in. Op 2 oktober was het weer zover.

Op 2 oktober was het weer zover. Op die datum begon de door het Diabetes Fonds jaarlijks georganiseerde Nationale Traploopweek. Al jaren moedigt het fonds werknemers van bedrijven en overheden aan om de trap te nemen in plaats van de lift. Zo’n actie acht het Diabetes Fonds nodig, want de helft van de werkende Nederlanders beweegt te weinig. Dertig minuten per dag volstaat al. ‘Diabetes type 2 is vaak te voorkomen door meer te bewegen, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Dit leidde tot de Traploopweek’, vertelt algemeen directeur van het Diabetes Fonds Hanneke Dessing.

Begrijpelijke informatie
Het Diabetes Fonds probeert wetenschappelijke informatie over diabetes zo begrijpelijk en concreet mogelijk te vertalen naar de doelgroep. Het onderzoek waarop het fonds zijn activiteiten baseert is op de website terug te vinden. Met behulp van de wetenschap ontkracht het Diabetes Fonds fabels die de ronde doen over de chronische aandoening. De bekendste is wel dat patiënten helemaal geen suiker mogen nuttigen. ‘Dat is natuurlijk onzin’, weet Dessing, ‘het lichaam maakt ook bloedsuiker van ander eten. Dus daarvoor maakt het niet uit.’ Of een andere: van kaneel daalt het bloedsuiker. ‘Dat gebeurt alleen als je hier onmenselijk veel van eet.’

Het Diabetes Fonds gebruikt de richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. ‘We hebben hier eigenlijk een afgeleide van ontwikkeld voor diëtisten en artsen; de voedingsrichtlijn voor mensen met diabetes. Maar ook één voor het publiek.’ Om de interactie te vergroten heeft het Diabetes Fonds een receptenrubriek op de website met gerechten en voedingsadviezen voor diabetici. Websitebezoekers kunnen ook zelf recepten insturen waarvan de voedingswaarden door diëtisten berekend worden en die zo nodig geschikt worden gemaakt voor mensen met diabetes.

Voorlichten in de regio
De Richtlijnen Goede Voeding en de wetenschap vormen net als bij het Diabetes Fonds de pijlers onder de voorlichting van de Hartstichting. De stichting richt zich op drie aspecten: de voorlichting zelf, het verbeteren van de leefomgeving (zoals aanbod in supermarkten en kantines) en wet- en regelgeving. Acht voorlichters (onder wie diëtisten) werken in een eigen regio om informatiebijeenkomsten te organiseren. Partijen als scholen en bedrijven kunnen een bijeenkomst aanvragen. Ook kan de Hartstichting een gezondheidsdag verzorgen waarbij bijvoorbeeld een diëtist adviezen geeft hoe het voedingsaanbod in het bedrijf te verbeteren. ‘Dit valt dan onder onze pijler ‘het verbeteren van de leefomgeving’, zegt beleidsadviseur Ineke van Dis. Naast gezonde voeding is er aandacht voor meer bewegen en niet-roken. Het instrument wet- en regelgeving hanteert de Hartstichting om de voedingsindustrie scherp te houden. ‘Wij nemen deel aan het Netwerk Herformulering Productaanbod. We moeten de voedingsindustrie scherp houden. Ze aanjagen om zout en verzadigd vet te verlagen. We houden de vorderingen in de gaten en zijn die niet groot genoeg dan zijn wij voorstander van wet- en regelgeving.’

Een andere lijn die de Hartstichting  nadrukkelijk volgt, is die van de jeugd. Al meer dan duizend basisscholen werken tot nu toe met de lesmethode ‘Lekker Fit!’ (zie ook:  www.lekkerfitopschool.nl). Leerlingen leren hiermee over een gezonde leefstijl. ‘Bij de lespakketten zit een handleiding voor docenten. De kern hiervan is: vanuit een positieve insteek onderwerpen bespreekbaar maken, zodat kinderen zelf hun keuzes kunnen maken’, legt Van Dis uit. Binnen het Convenant Gezond Gewicht trekt de Hartstichting het deelconvenant ‘School’.

Wetenschappelijk onderzoek
De informatie waarop de voorlichting van de Hartstichting en het Diabetes Fonds stoelt, komt uit bestaand onderzoek of de organisaties laten studies uitvoeren bij bijvoorbeeld universiteiten. Zo deed Wageningen UR op verzoek van de Hartstichting onderzoek naar het effect van voeding verrijkt met visvetzuren bij hartpatiënten. Het effect bleek minimaal, blikt Van Dis terug. ‘Dit komt omdat hartpatiënten tegenwoordig maximaal behandeld worden met medicatie. Bij diabetici was het effect wel significant op enkele uitkomstmaten.’ Het Diabetes Fonds en de Hartstichting hebben beide mensen in dienst die eigen en bestaand onderzoek zorgvuldig screenen. Ook worden experts van buiten ingeschakeld. ‘Jaarlijks kunnen er onderzoeksubsidies bij het Diabetes Fonds worden aangevraagd. Wetenschappers dienen onderzoeksvoorstellen bij ons in. Die laten wij  beoordelen door internationale onderzoekers en een adviesraad van Nederlandse experts op het gebied van diabetesonderzoek’, zegt directeur Dessing van het Diabetes Fonds.

De Hartstichting en het Diabetes Fonds kunnen in hun voorlichting niet meer om online heen. “Wij drukken steeds minder folders en doen zo veel mogelijk digitaal’, vertelt Dessing. Samen met de Nierstichting  en de artsenorganisaties LHV, NHG en NVAB zijn beide organisaties een groot project begonnen naar de vroege opsporing van mensen met een verhoogd risico op hart- en nierziekten en diabetes. Als onderdeel van het project werd  in 2012 de website testuwleefstijl.nl gelanceerd. Van Dis: ‘We werken continu aan verbetering van de website. Wageningen UR ontwikkelde recentelijk een korte voedingsvragenlijst.’

Resultaten voorlichting
Aan de hand van statistieken en met behulp van nulmetingen tijdens onderzoeken bekijken de gezondheidsorganisaties of hun inspanningen effect sorteren. Van Dis: ‘We kijken naar de statistieken en zien dat het aantal mensen dat sterft door hartziekten daalt. Samen met onder meer het Universitair Medisch Centrum Utrecht onderzoeken we waardoor de daling wordt veroorzaakt: door een gezondere leefstijl, betere medicatie of betere operatietechnieken. Aan het eind van het jaar weten we het.’ Bij de scholen die met het ‘Lekker Fit!’- lespakket werken, liet de Hartstichting een implementatieonderzoek uitvoeren. ‘Het bleek dat leerlingen en leerkrachten enthousiast waren over de lesmethode.’

Bij de Hartstichting gebeurt de inzet van sociale media om bijvoorbeeld de jeugd tot een gezonde gedragsverandering aan te zetten nog weinig. Sociale media heeft het probleem dat  je een van de vele afzenders bent, benadrukt Van Dis. Zeker voor basisschoolleerlingen is het effectiever gezondheidsvoorlichting samen met rekenen en taal gewoon in de les mee te nemen.

Fondsen werven
De Hartstichting en het Diabetes Fonds werken in economisch lastige tijden. De recessie spaart ook hen niet. ‘Vooralsnog gaat het goed met de inkomsten’, zegt Van Dis. Wel merkt ze dat steeds meer partijen een beroep doen op de fondsen van de Hartstichting. ‘We moeten hier zorgvuldig mee omgaan.’ Dat houdt in: een strengere selectie. Het gevolg is dat de Hartstichting meer onderzoek financiert van consortia van partijen in plaats van aan individuele partijen. ‘Die consortia doen onderzoek in de hele keten, van basaal tot toegepast. En wij zijn op zoek naar het grotere verband.’

De voorlichtingsactiviteiten zullen verschuiven van preventie naar de patiënt. ‘De algemene voorlichting past meer bij het Voedingscentrum’, verklaart Van Dis. De preventieve aandacht voor de jeugd, want “jong geleerd is oud gedaan”, blijft speerpunt bij de Hartstichting.

Het Diabetes Fonds voelt dat zijn inkomstenstroom onder druk staat. ‘We kunnen maar een beperkt deel van alle onderzoeksaanvragen betalen. Een gemiste kans, want onderzoek is nodig om te kunnen werken aan oplossingen voor diabetes, zegt directeur Dessing.

Hartstichting
De Hartstichting geeft voorlichting aan hart- en vaatpatiënten over de verschillende hart- en vaatziekten. Zo leren zij beter omgaan met hun ziekte. Ook geeft de organisatie informatie over een gezonde leefstijl om te voorkomen dat mensen (opnieuw) een hart- of vaatziekte krijgen.

Diabetes Fonds
Het Diabetes Fonds geeft algemene voorlichting over diabetes. De organisatie maakt voorlichtingsmateriaal en houdt campagnes. Voor mensen met diabetes is het doel: hoe de kans op het krijgen van complicaties te verkleinen. Voor mensen zonder diabetes ligt de nadruk op het verkleinen van de kans op diabetes type 2 door gezond te leven.

Zowel de Hartstichting als het Diabetes Fonds investeren in wetenschappelijk onderzoek in hun veld.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 5/6 van mei/juni 2013 op bladzijde 24

Reageer op dit artikel