artikel

‘Grotere rol wetenschap in voedingsvoorlichting nodig’ *

Voedingscommunicatie

‘Grotere rol wetenschap in voedingsvoorlichting nodig’ *

Consumenten gaan voor voedingsinfo steeds meer te rade op het internet of zoeken hun heil bij mensen zonder noemenswaardige voedingsachtergrond die zich als ‘voedingsexpert’ in de markt zetten. Dit soms tot frustratie van het Voedingscentrum en wetenschappers die eerlijke en op wetenschappelijke consensus beruste informatie over voeding voorstaan. ‘Er ligt hier zeker ook een taak voor de wetenschap.’

Voeding is soms net voetbal: iedereen heeft er een mening over. Dat er zestien miljoen ‘voedingsbondscoaches’ zijn gaat misschien net te ver, maar de hoeveelheid blogs, websites en publicaties over voedingsmiddelen rijzen de pan uit. Sommige van deze ‘experts’ staan te popelen om hun mening te verkondigen als daar aanleiding toe is. En die was er toen het Voedingscentrum een consumentenonderzoek presenteerde over superfoods: slechts één op de tien ondervraagde consumenten (van de duizend) vindt het noodzakelijk om naast de gewone voeding superfoods te eten. Woordvoerder Patricia Schutte zei destijds: ‘Er bestaan namelijk geen superfoods. De geclaimde gezondheidseffecten van superfoods zijn onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. Bovendien kan niet één voedingsmiddel alle belangrijke voedingstoffen leveren die het lichaam nodig heeft. Als je gezond wilt eten is variatie het toverwoord.’

Het internet ontplofte. Het Voedingscentrum (VC) kreeg een golf van kritiek over zich heen. Sommige critici twijfelen aan het nut van de Schijf van Vijf en anderen beschuldigen de semi-overheidsinstantie van belangverstrengeling. Ook Jesse van der Velde, onder andere auteur van het boek van ‘Voor altijd jong’, vindt dat het VC de plank misslaat. ‘Superfoods hebben wel degelijk voordelen en eigenschappen die andere voedingsmiddelen niet hebben. Die voordelen zijn de afgelopen eeuwen al bewezen, en veel ook in wetenschappelijke studies’, reageerde hij op zijn website.

Sinaasappelsap en cola
Al die verschillende op internet en in boeken circulerende opinies maken het er voor de consument niet gemakkelijker op. Wat is nu de juiste informatie? Het Voedingscentrum hield op vrijdag 13 juni het Symposium ‘Eerlijk over eten’ in Nijmegen om te discussiëren over dit dilemma. En die eerlijkheid is soms ver te zoeken, weet hoogleraar Food Innovation management Fred Brouns van de Universiteit van Maastricht. Op internet, in sociale media en op televisie circuleert veel onzin over voeding waarmee onwetende consumenten worden bestookt. Want wat weten zij nu eigenlijk over voeding? Een kleine test. De professor start een filmpje waarin op straat Nederlanders vragen krijgen voorgelegd over voeding. Is het eigenlijk wel verstandig om na 20 uur nog te eten? ‘Nee, want dan verteer je niets meer’, is het meest gegeven antwoord. Fout, lacht Brouns. ‘De vertering gaat natuurlijk altijd door.’ Dan volgt een strikvraag: zit in sinaasappelsap net zoveel suiker als in cola? Bijna iedere ondervraagde denkt dat er in het bruine drankje met prik meer suiker zit. Maar volgens de wetenschapper verschilt de hoeveelheid nauwelijks. Sinaasappelsap of cola: het is kiezen tussen twee kwaden als het om de energie gaat.

Tegenstrijdige informatie
Het valt de consument niet kwalijk te nemen dat ze de antwoorden op Brouns vragen over voeding niet precies wisten. Van verschillende kanten bereikt hem informatie die soms tegenstrijdig aan elkaar is, wat is nou waar? Over superfoods bijvoorbeeld. Een gevarieerd dieet heeft net zo veel effect als het eten van de bewierookte supervoeding. Zelfbenoemd gezondheidsexpert Van der Velde zegt hier in een door Brouns getoond filmpje over: ‘Het werkt als mensen het zo voelen. Niet alles hoeft wetenschappelijk bewezen te worden.’ De Maastrichtse hoogleraar vraagt zich na dit antwoord hardop af: ‘Wat wil je betalen voor je goede gevoel?’ Een ander controversieel onderwerp van de laatste tijd is de discussie over de gezondheid van gluten. De Amerikaanse arts William Davis schreef hier het boek ‘Broodbuik’ over waarin hij stelt dat het eten van gluten helemaal niet zo gezond is. Brouns meldt dat hier geen enkel wetenschappelijk bewijs voor bestaat. Ook over energiedrank is een hoop te doen. Volgens de GGD kan de cafeïne in de drankjes hersenbeschadigingen en hartkloppingen veroorzaken. Lariekoek, smaalt Brouns. Het cafeïnegehalte van één blikje energiedrank staat gelijk aan één kopje filterkoffie. ‘Wie drinkt hier meer dan één kopje koffie per dag? En heeft iemand een hersenbeschadiging? Nee, de kern van het probleem is dat sommige jongeren excessief drinken en drugs gebruiken. Als het dan mis gaat zeggen ze: ik heb alleen maar één Red Bulletje gedronken.’

Voedingsindustrie
Het gevolg van al  die tegengestelde meningen over voeding is dat de consument zo langzamerhand de weg kwijtraakt. Wie kan hij nog vertrouwen? De voedingsindustrie? Volgens de Consumentenbond is dit een partij die consumenten regelmatig op het verkeerde been zet. Met zijn campagne ‘Kletspraatjes’ vraagt de Consumentenbond hier aandacht voor. Een voorbeeld van misleiding zijn bijvoorbeeld producten met de zoetstof stevia. Dan staat er heel groot stevia op de verpakking terwijl er ook andere stoffen inzitten. Een ander voorbeeld is Healthy People Bosbes-Framboos, waar in overgrote meerderheid druivensap inzit. Christine Grit van de Federatie Levensmiddelen Industrie (FNLI) die ook aanwezig was in Nijmegen, stelt dat er niets onwettigs plaatsvindt. ‘Er staat niet dat het sap is en op de achterkant van de verpakking kan alles worden teruggelezen.’ Maar daar is niet iedereen in de zaal het mee eens. ‘Alles straalt bosbes uit. Mensen kunnen alles wel lezen op de achterkant, maar ze gaan uit van de voorkant.’

Momenteel staan er vijftig volgens consumenten misleidende producten op de website van de Consumentenbond. Ongeveer de helft van de fabrikanten gaf na kritiek van de bond aan hun verpakking aan te passen. Tot ergernis van klanten zat er tot voor kort 33% kippenseperatorvlees in de runderknakworsten van Albert Heijn. De supermarkt besloot de kip eruit te halen. ‘Bedenk als voedingsbedrijf van te voren goed hoe je wilt overkomen op consumenten. Anders kan dat je imago schaden’, zegt Nelleke Polderman van de Consumentenbond.

Twitteren over frikadellen
Ahold wil zeker goed overkomen bij haar klanten en streeft daarom optimale transparantie na, geeft Simone Hertzberger van het supermarktbedrijf aan. ‘De consument vertrouwt het etiket maar wantrouwt het verhaal erachter. We gaan dus actief met de consument discussiëren op Twitter en op Foodlog.’ Sinds driekwart jaar experimenteert Albert Heijn met Facebook en Twitter, waarbij de eerste fungeert als een soort klantenservice en de laatste is voor discussie. ‘Ik beheer zelf een Twitteraccount voor Albert Heijn. Je ziet dan mensen vooral reageren als dingen niet goed gaan.’ Zo maakte Hertzberger bijvoorbeeld bekend dat het zout in de frikadellen niet wordt verlaagd omdat de klant dat niet wil. ‘We geven echt inhoudelijke info over producten. Ook dus wat er niet goed gaat.’ Mensen waarderen dat, ervaart ze.

Actievere wetenschap
Ondanks alle inspanningen van bijvoorbeeld Consumentenbond en Ahold om meer transparantie te bieden, blijft het internet een vergaarbak van allerhande informatie. Iedereen kan er de voedingsinformatie vinden die in zijn of haar straatje past. Hier is een taak voor de wetenschap weggelegd, erkent Brouns. Ten eerste moet de beroepsgroep zelf transparanter worden over haar werkzaamheden. Verder kunnen wetenschappers voorzien in de behoefte naar gebalanceerde en onafhankelijke informatie over voeding. Op basis van internationale consensus kun je op televisie en YouTube publiek colleges van tien minuten over gezonde voeding uitzenden. Het Voedingscentrum en de Nederlandse Academie van Voedingswetenschappen zouden de inhoud van deze colleges moeten verzorgen, suggereert hoogleraar Brouns. Te denken valt aan een filmpje over E-nummers, de filmpjes zou je ook op scholen kunnen gebruiken, denkt de voedingsprofessor. ‘Als wetenschapper verlies je de discussie over gezonde voeding in de sociale media altijd (Brouns kreeg meerdere malen scheldkanonnades voor zijn kiezen, red.). De korte filmpjes vormen op internet dan een mooi tegenwicht.’

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 7/8 van juli/augustus 2014 op bladzijde 11

Reageer op dit artikel