artikel

Slimmer Zwanger-app werkt ook in achterstandswijk

Voedingscommunicatie

Een ongezonde voeding en leefstijl is geassocieerd met een hogere kans op zwangerschapscomplicaties. Inwoners van achterstandswijken hebben vaker een ongezondere leefstijl. De voeding- en leefstijlinterventie-app Slimmer Zwanger, ontwikkeld en getest door het Erasmus MC, bereikt ook deze doelgroep en zorgt voor verbeteringen.

Slimmer Zwanger-app werkt ook in achterstandswijk

Wereldwijd bestaan er substantiële verschillen in ongunstige zwangerschapsuitkomsten tussen landen. Verschillende factoren liggen hieraan ten grondslag. Sommigen zijn ‘moederspecifi ek’, zoals de leeftijd, BMI en het aantal kinderen dat een vrouw al heeft gekregen. Ook milieugerelateerde factoren (zoals luchtvervuiling, hoeveelheid groen in de omgeving en extreme temperaturen) en omgevingsgebonden factoren (woonomstandigheden, armoede) hebben invloed op deze verschillen. Er kunnen echter ook in landen zelf grote variaties in gezondheidsuitkomsten van moeder en kind tijdens en na de zwangerschap bestaan. In Nederland hebben de vier grootste steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) de slechtste uitkomsten. Dit wordt voornamelijk verklaard doordat in deze steden het aandeel achterstandswijken groter is dan in andere steden.

Achterstandswijk

Het leven in een achterstandswijk is een erkende risicofactor voor de gezondheid en dit lijkt diverse oorzaken te hebben. Ten eerste zijn de voorzieningen vaker minder aanwezig en/of slechter bereikbaar. Zowel voorzieningen gerelateerd aan gezondheidszorg, zoals ziekenhuizen, verloskundigen en apothekers, maar ook sportfaciliteiten en winkels met gezonde en verse producten zijn minder goed vertegenwoordigd. Ten tweede kan het leven in een achterstandswijk als een stressor worden beschouwd. Een slechtere kwaliteit van de woning, geluidsoverlast en geweld in de omgeving veroorzaken een stressreactie waarbij cortisol vrijkomt. Frequente of langdurig verhoogde blootstelling aan cortisol is nadelig voor de gezondheid. Ten derde is er vaak sprake van een stapeling van risicofactoren voor slechte zwangerschapsuitkomsten, zoals roken en alcoholgebruik.

Voeding, leefstijl en zwangerschap

Er is steeds meer bekend over de relatie tussen voeding en leefstijl en zwangerschapsbeloop- en uitkomsten. Zo heeft roken tijdens de zwangerschap een zeer schadelijk effect: het verdubbelt de kans op een laag geboortegewicht, verhoogt de kans op vroeggeboorte en zelfs doodgeboorte. Alcoholgebruik tijdens de zwangerschap verhoogt de kans op het foetaal alcoholsyndroom. Recentere studies laten zien dat inname van voldoende groente- en fruit ook van groot belang is bij de instandhouding en uitkomst van een gezonde zwangerschap. Zelfs de inbreng van de man blijkt substantieel: het gebruik van foliumzuur door de man heeft een positief effect op de groei van het kindje in de eerste maanden van de zwangerschap. Behalve de directe effecten van voeding en leefstijl op de gezondheid, hebben slechte zwangerschapsuitkomsten ook een nadelig effect op de gezondheid van kinderen op latere leeftijd.

Slimmer Zwanger

Het is dus essentieel om aanstaande ouders te informeren over het belang van een gezonde voeding en leefstijl vóór en tijdens de zwangerschap. Daarom is in 2011 het online platform Slimmer Zwanger gelanceerd, met als doel aanstaande ouders te informeren, stimuleren en langdurig te motiveren om een gezonde(re) leefstijl aan te nemen. Het platform is gebaseerd op meer dan dertig jaar onderzoek naar de impact van voeding en leefstijlfactoren op de zwangerschap(skans) en focust op vijf factoren die het sterkst zijn geassocieerd met zwangerschap(suitkomsten): de inname van groente, fruit, foliumzuursupplement, alcoholgebruik en roken.
Mobiel Slimmer Zwanger kan worden gebruikt op een mobiel apparaat (mobiele telefoon, iPad) en pc. Deelname start met een korte vragenlijst, waarna op basis van de antwoorden een gepersonaliseerde coaching wordt gegeven gedurende 26 weken. Eerder eigen onderzoek naar Slimmer Zwanger wees uit dat gebruikers van het programma er zeer tevreden over zijn. Het programma verbeterde de voeding en leefstijlgewoonten: groente-inname steeg met 26%, fruitinname met 38%, foliumzuursuppletie met 56%. Alcoholinname verminderde met 42% en roken verminderde met 35%. Zelfs zwangerschapskansen namen toe.

Achterstandswijken en Slimmer Zwanger

De afgelopen jaren hebben wij ook voor het eerst kunnen bestuderen of het programma Slimmer Zwanger inwoners van achterstands- en niet-achterstandswijken op vergelijkbare wijze kan helpen om voeding- en leefstijlgewoonten te verbeteren. Wij analyseerden de data van 2554 vrouwelijke en 521 mannelijke gebruikers van Slimmer Zwanger tussen 2011 en 2016. Binnen onze studie bepaalden we de mate van achterstand van een wijk aan de hand van de statusscores van het Sociaal en Cultureel Planbureau, die zijn gebaseerd op een aantal kenmerken van de mensen die er wonen: hun opleiding, inkomen en positie op de arbeidsmarkt. Voordat deelnemers aan het programma begonnen, voldeed zo’n 78% niet aan de minimaal aanbevolen inname van groente, 40% niet aan de minimaal aanbevolen inname fruit, 12% gebruikte geen foliumzuursupplementen, 27% dronk alcohol en 10% rookte. Vrouwen die in een wijk met een hogere score (dus minder achterstand) woonden, rookten minder maar dronken meer dan vrouwen die in een wijk met een lagere score (dus meer achterstand) woonden. Vrouwen uit een wijk met een hogere score waren minder geneigd de volledige 26 weken van het programma af te maken. De relatieve verbetering van voedings- en leefstijl- gewoonten lag tussen de 26% en 64%. Het leven in een achterstandswijk was positief geassocieerd met verbetering van voedings- en leefstijlgewoonten, wat aanduidt dat de verbetering sterker was bij inwoners van achterstandswijken ten opzichte van niet-achterstandswijken.

Toekomstperspectief

Het online Slimmer Zwanger coachingprogramma op de mobiele telefoon is wereldwijd het enige programma waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat het voedings- en leefstijlgewoonten van vrouwen en hun partner in de periode vóór en tijdens de zwangerschap kan verbeteren. Het programma bereikt ook inwoners van achterstandswijken en motiveert ook hen om deze gedragsveranderingen teweeg te brengen. Daarmee draagt dit programma bij aan een betere gezondheid en aan een vermindering van gezondheidsverschillen tussen aanstaande ouders en hun kinderen in diverse bevolkingsgroepen op korte én lange termijn.

Referentie 
Gootjes DV, Van Dijk MR, Koster MP, Willemsen SP, Steegers EA, & Steegers-Theunissen RP. Neighborhood Deprivation and the Eff ectiveness of Mobile Health Coaching to Improve Periconceptional Nutrition and Lifestyle in Women: Survey in a Large Urban Municipality in the Netherlands. JMIR Mhealth Uhealth. 2019;7(4):e11664

Meer informatie: www.mijnleefstijlzorg.nl/slimmerzwanger.nl en www.slimmerzwanger.nl.

Reageer op dit artikel