blog

‘Levendig debat: Weg met het Vinkje! Wat zijn de alternatieven?’

Voedingscommunicatie

‘Levendig debat: Weg met het Vinkje! Wat zijn de alternatieven?’

‘Mijn analyse van het levendige Vinkjedebat’, schrijft Wieke van der Vossen, voedseveiligheidsexpert van het Voedingscentrum, op Twitter: ‘Twee doelen, consumentenvoorlichting en productverbetering, gaan niet samen in 1 blauw vinkje.’ Het is de ochtend na de avond waarin het eerste publiek debat over de positie van het Vinkje plaatsvond, in Museum Boerhaave in Leiden.

Het debat van donderdagavond 21 april is een initiatief van de Stichting Ik Kies Bewust, die het Vinkje uitgeeft, dat als onderdeel dient van de evaluatie van het systeem dat onder voedselkeuzelogo ligt. Kortweg is het Vinkje erop gericht duidelijk te maken welke producten binnen een productgroep minder suiker, zout of verzadigd vet of juist meer vezel bevatten. Hiermee zou de gezonde keuze, de makkelijke keuze worden.

Kritiek
Er is veel openbare kritiek op he Vinkje. Zo is de Consumentenbond eind maart een publieke campagne begonnen om steun te verwerven om het Vinkje af te schaffen. Aan de vooravond van het debat, waaraan de bond deelnam, gaf  deze op voorhand aan dat hij ‘zal pleiten voor het afschaffen van het Vinkje en niet langer door te modderen met dit onbegrijpelijke voedselkeuzelogo’.

Opiniemakers
Ook publiceerde een coalitie, onder wie enkele bekende programmamakers, culinaire journalisten, koks, diëtisten en ‘anderen met een hart voor goed en gezond eten’, op de dag van het (avond)debat een opiniërend stuk in de Volkskrant tegen het Vinkje. Ze pleiten ervoor dat ‘eerlijke, duidelijke richtlijnen nodig zijn, die door onafhankelijke instanties worden geformuleerd en gecontroleerd. Etiketten en keurmerken moeten onafhankelijk en helder zijn. En voor alle producenten en producten gelijk. Anders valt er niks te vergelijken.’

Rol Voedingscentrum
Volgens de ondertekenaars van het opiniestuk zou het Voedingscentrum aan geloofwaardigheid winnen ‘als het met onmiddellijke ingang afscheid van het Vinkje neemt’. In een reactie op zijn website geeft het Voedingscentrum echter aan dat de organisatie ‘het belangrijk vindt dat het Vinkje als gezondheidslogo succesvol wordt. Fabrikanten willen graag het Vinkje voeren op de verpakking en verbeteren daarom de productsamenstelling. Daardoor bevatten vernieuwde producten minder zout, minder vet of minder suiker. Daarnaast kan het Vinkje de consument helpen makkelijker te kiezen.’

Makkelijker gezond kiezen
‘Een logo op de voorkant van een verpakking (front of pack labelling) kan consumenten helpen om gezondere keuzes te maken’, zegt het Voedingscentrum, dat het verder niet uitmaakt hoe zo’n logo eruit ziet. ‘De wetenschappelijke consensus over dit onderwerp is, dat er twee randvoorwaarden zijn voor het succes van een gezonde keuze bevorderend logo: er doen zo veel mogelijk producenten en winkels mee en de consument moet begrijpen wat het logo betekent.’

De verantwoordelijkheid voor de randvoorwaarden van het succes liggen volgens het Voedingscentrum bij de stichting Ik Kies Bewust, ‘dus ook voor de communicatie naar consumenten toe’, aldus het Voedingscentrum, dat daarmee inhaakt op de kritiek dat het logo en het achterliggende systeem onduidelijk  zou zijn. ‘Voor deze communicatie heeft het Voedingscentrum aan de stichting IKB geadviseerd dat over vijf jaar minimaal 50% van alle Nederlanders het verschil tussen de groene en het blauwe variant van het Vinkje goed moet kunnen uitleggen. Dit advies is door het IKB overgenomen en zij nemen deze doelstelling mee in haar communicatiecampagne.’

Uitkomst debat
Wie naar de geluiden over de uitkomst van het openingsdebat rond de positie van het Vinkje van donderdagavond 21 april op de sociale media kijkt, zoals op Twitter (#vinkjedebat), zal al gauw een the-day-after-indruk krijgen. Diëtist Janet Noome  (@JanetNoome): ‘… We drinken ’n glas, we doen ’n plas en alles blijft zoals het was?’. Of zoals Sjoerd Jochems (@sjoerdjochems) laat blijken: ‘De conclusie? We vinken ‘m af neem ik aan? Been there, done that, got the t-shirt. Klaar d’r mee! Weg ermee… #vinkjedebat’.

Diëtisten
Of zoals de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) (@nvdietist) aanhaalt: ‘@hetvinkje maakt bewust, maar moet duidelijker.’ 92 procent van de Diëtisten is tegen komt uit een enquête van Nieuws voor Diëtisten, maar de NVD stelt op haar website: ‘Het is niet duidelijk hoeveel diëtisten hebben gestemd op deze online poll van Nieuws voor diëtisten en of deze populatie representatief is voor alle diëtisten. Daarnaast is het onduidelijk waarom diëtisten vinden dat het Vinkje weg mag.’

Debat
Tijdens het debat was wel bijval te horen voor de systematiek van een positief keuzelogo met achterliggende productcriteria. De voorzitter van de wetenschappelijke commissie van het Vinkje, Kees de Graaf, benadrukte tijdens het debat de goede kanten van de systematiek van criteria, maar pleitte wel dat alle partijen zouden moeten meedoen.

Positief
Wie op internet surft kan weinig positieve geluiden optekenen die het opnemen voor het Vinkje, wat een tekortkoming in de discussie is. Het Vinkje heeft bijvoorbeeld gezorgd voor productverbeteringen, zoals blijkt uit onderzoek van de Vrije Universiteit en het RIVM. ‘We moeten oppassen dat we het kind niet met het badwater weggooien’, zegt de voorzitter NVVL Network for Food Experts, Ad Nagelkerke, desgevraagd. ‘Wat zijn de alternatieven?’ Op de site van het Vinkje zelf is te lezen ‘dat het gemiddelde gehalte aan zout in halvarines met het logo met 75% is gedaald en dat de gemiddelde hoeveelheid verzadigd vet in melkdranken is gehalveerd.’
Tijdens het debat stond Bart Kuppens van Unilever en bestuurslid van het Vinkje uitgebreid stil bij de succesvolle productverbeteringen, met name bij de producten met het blauwe Vinkje.

Constructiever
De kritiek die rond het Vinkjedebat te horen en te lezen is, is voor een deel terecht onderkent ook het bestuur van het Vinkje, maar zou wel wat constructiever mogen zijn. Wat zijn de concrete alternatieven, die bijvoorbeeld een beter systeem voorstellen? Wellicht kunnen de criticasters ook eens over hun eigen grenzen heen kijken en bezien welke concrete mogelijkheden er zijn om tot een gezonder productaanbod te komen? Over het Vinkje, dat is opgezet na de oproep van de Wereldgezondheidsorganisatie en het ministerie van VWS om producten gezonder te maken en consumenten te helpen deze gezondere producten te kiezen, is het laatste woord dan ook nog niet gezegd.  Vooralsnog heeft de minister van VWS het Vinkje, per 1 mei, nog een jaar lang haar zegen gegeven.

 

Foto: Tom Jutte

Reageer op dit artikel