artikel

Yakult-symposium: The gut and more *

Voedingswetenschap

Yakult-symposium: The gut and more *

Waar vroeger dieren werden gebruikt bij onderzoek naar effect van probiotica, vormen tegenwoordig mensen de onderzoeksgroepen. Dat komt naar voren uit het Yakult-symposium The gut and more; p rob iotic influuences beyond the gut , gehouden op 18 en 19 juni in Amsterdam. Ook het onderwerp kinderen en probiotica kwam aan bod. Borstvoeding, op een boerderij opgroeien en een gezonde moeder lijken het belangrijkst voor een gezond immuunsysteem van de baby.

Beide dagen werd ingegaan op de genen die betrokken zijn bij probiotica-inname van de mens. Een mens heeft ongeveer 30.000 genen in het lichaam die allemaal betrokken zijn bij gezondheid en ziekte. ‘Wat de nieuwste studies zeggen, met name van Michiel Kleerebezem en Jerry Welsh van de Wageningen Universiteit, is dat sommige probiotica de tolerantie – de status waarin gezonde mensen verkeren – initiëren’, legt Claassen uit. ‘Daarvoor is gekeken naar de cellen van de mens na inname van probiotica. Bij allergische mensen of personen met een auto-immuunrespons als reuma, diabetes, multiple sclerose of de ziekte van Crohn vinden er overspannen afweerreacties (effect van ziekte) plaats. Het is niet de onderliggende oorzaak van ziekte, bijvoorbeeld dat een bacterie ontbreekt, maar dat het missen van die bacterie leidt tot verkeerde regulatie van het afweersysteem en daardoor afwijkend reageert. Een ongunstige darmbacteriebalans kan zelfs tot depressie leiden bij mensen. Dat is heel serieus want er werd altijd gezegd dat depressie tussen de oren van deze mensen zit, terwijl de oorzaak in de darmen ligt.’

Volgens Claassen beginnen de onderzoekers de laatste tijd steeds meer het mechanisme te zien van welke probiotica de genen beïnvloeden, die betrokken zijn bij de tolerantie. Een belangrijk punt dat Kleerebezem daarbij maakt, is dat dat niet in elke persoon op dezelfde manier werkt, omdat bij niemand de genen op dezelfde manier gearrangeerd zijn. Door de opkomst van moderne technieken is te zien dat probiotica voor sommige mensen met een ziekte wel werkt en voor anderen niet. Een patiënt of gezond mens wil een oplossing voor diens probleem en dat zit er nu aan te komen. Met dit mechanisme en nieuw ontdekte bacteriën is het mogelijk een ziek persoon weer op het oude niveau krijgen door de goede bacteriën terug te plaatsen.

Kloof tussen voeding en farma
Wat opvallend is aan de studies die tijdens de twee congresdagen werden gepresenteerd, is dat er geen enkele door de industrie gesponsord worden. Er zijn baanbrekende studies gedaan die gefinancierd zijn door de eigen kennisinstellingen en universiteiten. De voedingsindustrie is heel voorzichtig om zich in het farmatraject te begeven. Deze wil zich niet associëren met ‘ziekte’ en ziet onderzoek financieren dan als een bedreiging. De farma-industrie wil tegelijkertijd niet richting de voedingshoek. Er zit als het ware een kloof. De Europese Unie (EU) en de NIH in Amerika willen echter niet wachten tot de industrie onderzoek gaat financieren. Daarom stelden zij gezamenlijk al een miljard Dollar voor probiotica-onderzoek beschikbaar om de kloof te dichten. ‘Aan de ene kant is dat goed nieuws, maar aan de andere kant willen we ook gewoon producten zien’, zegt Claassen. ‘Voor lichte allergieën kun je aardig uit de voeten met het huidige supermarktaanbod, maar voor de echte indicaties zit dat er nog niet aan te komen. Hoewel het er fantastisch uitziet, duurt het nog zeker 10 jaar voordat er echt concrete producten zijn waar een ieder behoefte aan heeft.’

Verschuiving in onderzoek

Claassen ziet een grote vooruitgang in probiotica-onderzoek ten opzichte van twee jaar geleden: ‘Omdat er zoveel geld beschikbaar komt zie je dat de moleculaire biologen dit veld betreden. Zij hebben doorgaans veel geld nodig om hun proeven te doen. Het verschuift enerzijds van klassieke bacteriologen naar de moleculair biologen en anderzijds weg van proefdieren, naar studies met mensen. Er lopen nu honderden humane clinical trials (600 clinical trials sinds 1994) waarbij biopten uit de darmen van dappere vrijwilligers worden genomen en dat is nogal wat.’

Baby’s
Tijdens het congres ging Erika Isolauri van de Turku University in Finland specifiek in op wat probiotica voor pasgeborenen kunnen doen. Opgroeien op de boerderij lijkt daarbij de ideale situatie voor het immuunsysteem van een pasgeborene. ‘Vandaag de dag worden kinderen minder blootgesteld aan micro-organismen op jonge leeftijd waardoor de immunologische weerstand wordt vertraagd’, zegt Isolauri. ‘Kinderen worden in schone ziekenhuizen geboren, al dan niet met een keizersnede. Er wordt antibiotica gebruikt en niet altijd borstvoeding gegeven. De omgeving waarin kinderen opgroeien is ook veranderd van de boerderij naar woonhuizen in dorpen en steden. Samen met de gezondheid van de moeder hebben deze factoren invloed op de immunologische situatie van baby’s. Het idee is om met probiotica de baby te voorzien van bacteriën die de groei van het immuunsysteem stimuleren, waardoor de kans op allergieën verkleind wordt, en tegelijkertijd ontstekingen worden tegengaan.’ Opgroeien op een boerderij of met huisdieren en borstvoeding lijken de beste factoren voor een snelle groei van het immuunsysteem. Moedermelk is belangrijk, de kwaliteit is echter niet altijd perfect. De kwaliteit van moedermelk hangt af van het voedingspatroon van de moeder en in hoeverre zij allergisch is. Is het dan goed om de baby probiotica te geven? Isolauri vindt van niet: ‘Probiotica moeten juist door de moeder gebruikt worden als de baby alleen borstvoeding krijgt. Daarmee worden haar gezondheid en de samenstelling van de moedermelk verbeterd. Als er geen borstvoeding gegeven kan worden dan biedt vervangende babymelk met probiotica een goede en veilige oplossing.’

Het gebruiken van probiotica tijdens de zwangerschap is ook goed, zo blijkt uit een recente onderzoeksgroep van Isolauri, dat controleert de stofwisseling. Bij zwangere vrouwen met overgewicht verkleint dat de kans op zwangerschapsdiabetes. Isolauri ziet meer heil in probiotica in voeding dan in medicatie. ‘Voeding (zoals melk, kaas en brood) biedt een betere omgeving voor probiotica waarin geprofiteerd kan worden van interactie tussen voedingsstoffen.’ Het beste effect in haar allergiepreventiestudie werd gezien wanneer vitamine E en Zink betrokken waren. ‘Het is niet mogelijk om ongezonde leefstijl met een vitamine- of probioticapil te compenseren’, aldus Isolauri.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 7/8 van juli/augustus 2009 op bladzijde 10

Reageer op dit artikel