artikel

Lagere cardiovasculaire risico’s door verrijkte plantaardige producten *

Voedingswetenschap

Lagere cardiovasculaire risico’s door verrijkte plantaardige producten *

Ons begrip van het lipidenmetabolisme (vetstofwisseling) is sterk verbeterd. De rol van diverse transporteiwitten en enzymen is blootgelegd en nieuwe medicatie is in vergaande fasen van ontwikkeling. Ondanks deze toegenomen mogelijkheden om verstoringen in het lipidenprofiel te verbeteren is het voor veel patiënten nog lastig hun targetwaarden te halen.

Een veel grotere groep in de Nederlandse bevolking heeft echter verstoringen in het lipidenprofiel die behandeling met medicatie nog niet noodzakelijk maken. Deze groeiende groep heeft wel een verhoogd risico op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten; elke 10% toename in serum LDL-cholesterolconcentraties betekent namelijk ruwweg een toename van 20% in risico.

Voor deze groep is het aanpassen van hun leefstijl van het grootste belang.

Aanpassing van de voeding volgens de Richtlijnen Goede Voeding is de eerste stap, maar een aanvulling in de vorm van het gebruik van producten verrijkt met plantaardige sterolen en stanolen is een reële mogelijkheid om extra gezondheidswinst te boeken. Recent heeft de Europese Atherosclerosis Society (EAS) opdracht gegeven een consensusdocument te schrijven waarin een aanbeveling wordt gedaan voor deze producten in cardiovasculair risicomanagement. Uitgangspunt hierbij was dat een verlaging van de serum LDL-cholesterolconcentratie leidt tot een lager cardiovasculair risico. Conclusie is dat een dagelijkse inname van 2 g plantaardige sterolen en stanolen leidt tot een daling in serum LDL-cholesterolconcentraties van 8-10%. Bovendien zijn er sterke aanwijzingen dat plantaardige sterolen en stanolen de nuchtere serumtriglyceridenconcentraties verlagen in hypertriglyceridemische personen. Dit laatste punt vereist diepgaander onderzoek, voornamelijk studies in de postprandiale fase in relevante doelgroepen zoals type II diabeten, obesen en personen met het metabool syndroom.

Plantaardige sterolen en stanolen
Belangrijk aspect in de consensusvorming handelde over eventuele risico’s, verbonden aan de toename van plantaardige sterolen in de circulatie. Voor het eerst is duidelijk beschreven dat de relatieve proporties van cholesterol en plantaardige sterolen/stanolen in de circulatie vergelijkbaar zijn als in weefsels. Dit geeft aan dat plantaardige sterolen en stanolen vergelijkbaar behandeld worden als cholesterol en er geen aanwijzingen zijn voor specifieke opname of stapeling. De waarden van plantaardige sterolen en stanolen zijn hierbij respectievelijk 500 en 10.000 keer lager dan die van cholesterol. Een belangrijke observatie uit diverse studies is dat hogere serum plantsterolconcentraties na langdurige inname van zo’n 2 g/dag niet zijn geassocieerd met tegengestelde effecten. De reden dat hogere plantsterolconcentraties in prospectieve studies in verband worden gebracht met een hoger risico op hart- en vaatziekten heeft voornamelijk te maken met de hogere opname van plantaardige sterolen in mensen met een verhoogde cholesterolabsorptie in de darm. De wetenschappelijke bewijzen dat juist deze mensen een hoog risico hebben op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten nemen toe, wat bevestigt dat de veronderstelde atherogene effecten van plantaardige sterolen onjuist zijn.

In diverse proefdierstudies is bovendien duidelijk aangetoond dat ondanks een toename in serum plantsterolconcentraties de ontwikkeling van atherosclerotische plaques significant is afgenomen. Vergelijkbare data voortkomend uit gerandomiseerde studies met harde eindpunten die de klinische relevantie aantonen ontbreken nog voor de mens.

Terugkomend op de patiëntengroepen die al medicatie krijgen; ook bij hen is plaats voor deze verrijkte producten. Effecten van plantaardige sterolen en stanolen zijn additief aan fibraten, ezetimibe en statines en vergelijkbaar of zelfs groter dan de effecten toegeschreven aan het verdubbelen van de dosis statines.

Conclusie
Het consensuspanel concludeert dat op basis van de beschreven LDL-daling en de afwezigheid van adverse (tegengestelde) effecten: functionele voedingsmiddelen verrijkt met plantaardige sterolen en stanolen een plaats verdienen in de
1. voeding van personen met verhoogde serum cholesterolconcentraties met een intermediair of laag cardiovasculair risico, maar nog niet classificeren voor medicamenteuze behandeling;
2. als een adjunct advies in farmacologisch behandelde patiënten met hoog en zeer hoog risico die hun LDL-targets niet halen of statine-intolerant zijn, en 3. in de behandeling van volwassenen en kinderen (> 6 jaar) met familiaire hypercholesterolemie.

Jogchum Plat

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 3/4 van maart/april 2014 op bladzijde 28

Reageer op dit artikel