artikel

Antibioticaresistentie en voeding *

Voedingswetenschap

Antibioticaresistentie en voeding *

Door goed te letten op hygiëne tijdens het bereiden van voedsel, verklein je de kans op een voedselinfectie. Deze boodschap kennen we al, maar blijft relevant. Zeker omdat het steeds vaker voorkomt dat bacteriën die een voedselinfectie veroorzaken resistent kunnen zijn tegen antibiotica. Meestal zal dat geen problemen opleveren, maar in uitzonderlijke gevallen zijn de gevolgen ernstiger en is het geven van een antibioticum nodig. Door resistentie is behandeling dan een stuk lastiger.

Resistentie tegen een antibioticum betekent dat een bacterie ongevoelig is geworden voor een bepaald antibioticum. Het antibioticum is dan niet meer in staat de bacterie te doden of de groei te remmen.

Wanneer is antibioticaresistentie een probleem?
De aanwezigheid van antibioticaresistente bacteriën in mensen hoeft niet direct tot problemen te leiden. Zo hoeft een persoon helemaal niet met antibiotica behandeld te worden als de resistente bacterie niet ziekmakend is, of als een infectie door een resistente ziekteverwekker vanzelf overgaat. Een probleem ontstaat pas als een resistente ziekteverwekker iemand erg ziek maakt. De arts kan dan bepalen dat antibiotica nodig is om de patiënt beter te maken. In dat soort gevallen is het dus van belang te weten tegen welk antibioticum de ziekteverwekker resistent is. Volgens de World Health Organization (WHO) is antibioticaresistentie een serieuze bedreiging voor een effectieve behandeling van infecties (1).

Verspreiding van resistentie
Antibioticaresistente bacteriën kunnen zich net als niet-resistente bacteriën gemakkelijk verspreiden. In de afbeelding zie je diverse routes waardoor de mens in aanraking kan komen met antibioticaresistente bacteriën. Met name in zorginstellingen is het een belangrijk aandachtspunt. Verspreiding komt hier veel voor.

Besmetting via voedsel is ook mogelijk, bijvoorbeeld door het eten van vlees van dieren die resistente bacteriën bij zich dragen of door het eten van groente die beregend is met water waarin resistente bacteriën aanwezig zijn. We weten nog niet precies hoe groot de bijdrage van voedsel is. Hier loopt veel onderzoek naar (2).

Gebruik van antibiotica in de dierhouderij
Resistentie kan ontstaan in het lichaam van mensen en dieren die antibiotica krijgen. Er is de laatste jaren veel aandacht voor het gebruik van antibiotica in de dierhouderij. In Nederland was dit gebruik vergeleken met andere landen hoog. Door maatregelen is tussen 2009 en 2013 de totale verkoop van antibiotica in de dierlijke sector in Nederland met 58% afgenomen. Deze afname is gunstig. Het is een speerpunt van de ministeries van VWS en EZ om het gebruik blijvend te verlagen. Daarnaast is het van belang dat antibiotica die voor de mens als laatste redmiddel gelden niet gebruikt worden bij dieren (3).

Het zorgvuldig omgaan met antibiotica blijft nodig om de kans op resistentie te verkleinen. Er is een belangrijke rol weggelegd voor de voedselproducerende keten, van boer tot en met supermarkt, om de aanwezigheid van antibioticaresistente bacteriën in het voedsel te verminderen.

Adviezen voor de consument
Voor consumenten is het belangrijkste advies om algemeen geldende hygiënemaatregelen tijdens het bereiden van voedsel te nemen, zoals handen wassen en goed verhitten. Door het volgen van de vijf stappen uit 5x Veilig eten wordt het risico op besmetting verkleind. Meer info op www.voedingscentrum.nl/tipsveilig.

Referenties
1.WHO (World Health Organization). Antimicrobial resistance: global report on surveillance. Geneva, 2014
2.NVWA – Bureau Risicobeoordeling & onderzoeksprogrammering. Advies over de risico’s van ESBL’s en MRSA in voedsel. Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling & onderzoeksprogrammering aan de minister van VWS en de staatssecretaris van EZ. Utrecht. november 2013
3.Mevius, DJ, Dierikx, C, et al. MARAN 2014 – Monitoring of Antimicrobial Resistance and Antibiotic Usage in Animals in the Netherlands in 2013. Lelystad. Juni 2014

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 11 van november 2014 op bladzijde 23

Reageer op dit artikel