artikel

Het effect van plantensterolen op risico hart- en vaatziekten *

Voedingswetenschap

Het effect van plantensterolen op risico hart- en vaatziekten *

Hart- en vaatziekten (HVZ) zijn de belangrijkste oorzaak van ziekte en sterfte wereldwijd. Verbeteringen in voedings- en leefstijlgewoonten zijn noodzakelijk om het probleem aan te pakken. In haar proefschrift onderzocht Rouyanne Ras het effect van plantensterolen op risicofactoren voor HVZ. Plantensterolen zijn vetachtige stoffen die lijken op cholesterol en in kleine hoeveelheden voorkomen in plantaardig voedsel, zoals in plantaardige olie, granen, noten, groenten en fruit. Er zijn ook voedingsmiddelen die verrijkt zijn met plantensterolen, zoals bepaalde margarines.

Een verhoogd LDL-cholesterol is een belangrijke risicofactor voor HVZ, in het bijzonder voor coronaire hartziekten. In een meta-analyse van 81 gerandomiseerde, gecontroleerde studies werd een niet-lineair, dosisafhankelijk verband gevonden tussen plantensterolinname en LDL-cholesterol. Uit deze analyse bleek dat een inname van ongeveer 2 g/dag plantensterolen via verrijkte voedingsmiddelen het LDL-cholesterolgehalte in het bloed met ongeveer 9-10% verlaagt. Een inname van meer dan 3 g/d gaf weinig extra effect. In een andere meta-analyse van 124 gerandomiseerde, gecontroleerde studies werd aangetoond dat plantensterolen en plantenstanolen, de verzadigde vorm van plantensterolen, tot een inname van ~3 g/dag even effectief zijn in het verlagen van LDL-cholesterol.

Triglyceridengehalte verlagen
Een verhoogd triglyceridengehalte in het bloed is mogelijk ook een risicofactor voor HVZ. Uit een gepoolde analyse met data van 12 gerandomiseerde, gecontroleerde studies bleek dat plantensterol-verrijkte producten het triglyceridengehalte met ongeveer 6% kunnen verlagen, voornamelijk bij mensen met een verhoogd triglyceridengehalte aan het begin van de studie. Uit een gerandomiseerde interventie studie met 332 proefpersonen bleek dat dit effect wordt versterkt door plantensterolen te combineren met omega-3 visvetzuren uit visolie. Inname van visvetzuren van 0,9-1,8 g/d verlaagde het triglyceridengehalte met 9-16%.

Plantensterolen worden over het algemeen, na opname via de darmwand, direct weer uitgescheiden in het darmkanaal. Toch komen er kleine hoeveelheden in de bloedsomloop terecht. Uit een vierde meta-analyse van 41 gerandomiseerde, gecontroleerde studies bleek dat door het eten van verrijkte voedingsmiddelen het gehalte van plantensterolen in het bloed stijgt met gemiddeld 30-40%. Deze stijging viel binnen de spreiding in bloedwaarden die in een normale bevolking voorkomt.

Verband HVZ en plantensterolen
Het is niet zeker of plantensterolen het risico op HVZ kunnen beïnvloeden. Wanneer we in een Nederlandse populatie van 35.597 mannen en vrouwen keken naar het optreden van HVZ, vonden we geen verband tussen lage inname van plantensterolen uit natuurlijke bronnen (gemiddeld 0,3 g/dag) en het risico op HVZ.

Deze onderzoeken laten zien dat plantensterolen het bloedcholesterol, een belangrijke risicofactor voor HVZ, kunnen verlagen. Of een verhoogde inname van plantensterolen leidt tot een verminderd voorkomen van HVZ in de algemene bevolking moet nader worden onderzocht.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 11 van november 2014 op bladzijde 29

Reageer op dit artikel