artikel

‘Medicamenten in de strijd tegen overgewicht’ *

Voedingswetenschap

‘Medicamenten in de strijd tegen overgewicht’ *

Als het bereiken van een gezond gewicht niet lukt door het aan- passen van de leefstijl en chirurgisch ingrijpen (nog) geen optie is, dan kan een medicamenteuze aanpak wellicht uitkomst bieden. Een aantal producten zijn inmiddels enkele jaren op de markt. Litramine, een product op basis van cactusvezels, is een nieuwe telg die momenteel verder wordt onderzocht op langetermijn effecten.

De medicamenteuze behandeling van overgewicht is een middel om de multidisciplinaire aanpak ervan te ondersteunen en geen doel op zich. De zorgstandaard obesitas adviseert dan ook om pas bij een matig en sterk verhoogd gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico Orlistat (een lipaseremmer) als medicatie te overwegen. Bij een extreem verhoogd risico kan het middel eerder in de behandeling ingezet worden. Naast Orlistat zijn er in het recente verleden nog een twee medicijnen geregistreerd geweest, Sibutramine en Rimonabant. Beide producten zijn door hun bijwerkingsprofiel echter van de markt gehaald, Sibutramine  wegens cardiale bijwerkingen en Rimonabant wegens depressie en  suïcide-risico. Toparimaat/Phenterimine en Lorcaserin zijn recent in de Verenigde Staten geregistreerd, maar door het bijwerkingenprofiel zijn deze middelen niet in Europa geregistreerd als geneesmiddel. Op dit moment is als geneesmiddel dus alleen Orlistat geregistreerd.
Een uitgebreide meta-analyse van 16 studies (10.631 mensen) laat zien dat gebruik van Orlistat resulteert in een gewichtsverlies van gemiddeld 5 procent (1). De grootste kanttekening is echter dat het uitvalspercentage 30-40 procent is. Dit komt door de bijwerkingen van Orlistat (flatulentie, diarree, opgeblazen gevoel, buikpijn). Het blijft dan ook van belang een preparaat te ontwikkelen dat effectief is zonder een uitgebreid bijwerkingenprofiel.

Op dit moment is een aantal over-the-counter-preparaten beschikbaar waarvan wordt geclaimd dat er na inname gewichtsreductie optreedt zonder veel bijwerkingen. Deze zijn echter niet geregistreerd als geneesmiddel. Werkingsmechanismen die worden genoemd zijn onder andere dat het de stofwisseling versnelt (appelazijn, kelptabletten, groene thee, chroom) of dat het vetten of koolhydraten bindt in de darm (Chitosan, Litramine, Neopuntia). Chitosan is van deze preparaten het meest onderzocht. Het wordt samengesteld uit het exoskelet van krabben en garnalen. De conclusie van een meta-analyse van 15 trials (1219 deelnemers) is dat er twijfel is over de klinische relevantie (2).

Vezels uit cactus
Een nieuwe medicamenteuze telg is litramine waarop verschillende studies ingaan. Het wordt  momenteel op de markt gebracht onder de merknaam XL-S Medical Vetbinder. Litramine is afgeleid van een cactussoort die oorspronkelijk uit Mexico komt, Opuntia ficus-indica. Vezels van deze cactussoort hebben de eigenschap om vet op te nemen. Dit heeft ertoe geleid deze vezels te isoleren en te verwerken tot een medisch hulpmiddel voor gewichtsreductie (Neopuntia en litramine).

Er zijn een aantal in-vitro studies, dierexperimenten en humane studies verricht met vezels van de opuntia ficus-indica die maximaal 6 weken duurden. De resultaten zijn dat gebruik van vezels van de opuntia ficus-indica resulteert in een 28 procent reductie van vetabsorptie bij een aangepast dieet met een vetpercentage in de voeding variërend van 30-38 procent. Er zou daarnaast geen vitamine A of D worden gebonden aan het vezelcomplex. Omdat de vezels van de opuntia de eigenschap hebben om vet te binden is ook bekeken of het cholesterolspectrum verbetert. Dierstudies tonen dit aan maar in de humane setting is dit vooralsnog onduidelijk. Een studie bij 68 vrouwen naar het effect van vezels van de opuntia op de verschillende componenten van het metabool syndroom laat geen significant effect op de HDL-en LDL-concentraties zien (3). Een niet-gerandomiseerde pilotstudie bij 24 mannen met hypercholesterolemie laat na 8 weken een daling in LDL-cholesterol en nuchter glucose zien. Er was geen effect op HDL-cholesterol. Bij deze artikelen was de primaire uitkomstmaat niet het gewichtsverlies en was de follow-up maximaal 8 weken (4). Deze uitkomsten zijn ook door de EFSA beschreven, waarbij tevens duidelijk werd vermeld dat kwalitatief goede studies waaruit de effecten van litramine blijken, nog ontbreken.

Litramine en gewichtsverlies
Recent is een dubbelblind gerandomiseerde studie verricht naar het effect van litramine op gewichtsverlies (4). Voor deze studie werden 125 mensen geïncludeerd. Tijdens een 2 weken run-in periode werd het dieet van de proefpersonen gestandaardiseerd: 30 procent vet, 55 procent koolhydraten en 15 procent eiwit. Daarnaast werd de energie-inname met 500 kCal verminderd. Ook werd de proefpersonen geadviseerd om tijdens de studie minstens 30 minuten per dag matig intensief te bewegen. De proefpersonen zijn daarna at random in twee groepen ingedeeld. De interventiegroep kreeg drie maal per dag 2 tabletten van 500 mg litramine voorgeschreven. De controlegroep kreeg een placebo. Elke vier weken werden de proefpersonen gemeten.

De primaire uitkomstmaat was de verandering in gewicht na twaalf weken. Secundaire uitkomstmaten waren tailleomtrek, aantal personen dat 5 procent en 10 procent gewichtsreductie laat zien en verandering in lichaamsvet (bio-impedantie). Daarnaast werden vitaminestatus, nierfunctie, levertesten, mineralen/elektrolyten en totaal bloedbeeld gemeten.

Twaalf weken litramine geeft in combinatie met een veranderde leefstijl in vergelijking met placebo een significante reductie in gewicht van 3,8 kg (3,4-4,3 kg) versus 1,4 kg (0,8-2,1 kg). Van Orlistat is bekend dat het de opname van vitamine D bemoeilijkt (vitamine D is vetoplosbaar). In deze studie is het vitamine D-gehalte niet lager dan voor de behandeling, maar het tijdsbestek van de studie is te kort om hierover een gedegen uitspraak te doen.

Langetermijnresultaten
Twaalf weken is in het licht van de zorgstandaard een te korte periode, het is dus van groot belang om van de studie resultaten op de lange termijn te verkrijgen (zes maanden tot twee jaar). Voor het behoud van gewichtsverlies zijn resultaten tot vijf jaar relevant. Een eerste opzet hiertoe is tijdens het European Congress on Obesity in 2013 middels een posterpresentatie gepresenteerd (6). Van de deelnemers aan de eerder besproken studie zijn de mensen geselecteerd die meer dan 3 procent gewichtsverlies hadden. Vijftig van deze mensen werden gerandomiseerd in een groep die nog zes maanden litramine of placebo kreeg voorgeschreven. Parameters als gewicht en tailleomtrek zijn op tijdstip drie en zes maanden verzameld. De proefpersonen werden bij de start van de studie gevraagd door te gaan met de voedingsadviezen en beweegadviezen die ze eerder hadden gekregen, maar mochten zelf weten of ze hier gehoor aan gaven.

Na zes maanden waren de proefpersonen die litramine gebruikten gemiddeld 0,62 kg afgevallen (niet significant verschillend ten opzichte van baseline). In de placebogroep was de gewichtstoename 1,62 kg (p < 0,001). De tailleomtrek nam in de interventiegroep af met 1,7cm (niet significant verschillend ten opzichte van baseline), in de placebogroep was de tailleomtrek met 0,8cm toegenomen (p < 0,001 ten opzichte van interventiegroep).

Toekomstige studies moeten uitwijzen of langer gebruik van het middel ook blijft leiden tot gewichtsverlies en of dit middel de vaak geziene terugval bij andere interventies kan voorkomen.

Referenties

  1. Padwal RS., Rucker D., Li SK., Curioni C., Lau DCW. Long-term drug pharmacotherapy for obesity and overweight, Cochrane Database Syst. Rev. 2004 (3), CD004094.
  2. Jull AB., Ni Mhurchu C., Bennett DA., Dunshea-Mooij CA., Rodgers A. Chitosan for overweight or obesity. Cochrane Database Syst. Rev. 2008 (3), CD003892.
  3. Linarès E., Thimonier C., Degre M. The effect of NeOpuntia on blood lipid parameters-risk factors for the metabolic syndrome (syndrome X). Adv Ther. 2007, 24(5), 1115-25
  4. Baños G., Pérez-Torres I., El Hafidi M. Medicinal agents in the metabolic syndrome. Cardiovasc Hematol Agents Med Chem, 2008, 6(4), 237-52.
  5. Grube B., Chong PW., Lau KZ., Orzechowski HD. A natural fiber complex reduces body weight in the overweight and obese: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. Obesity (Silver Spring). 2013 Jan; 21(1):58-64.
  6. Chong WL., Chong PW., Grube B., Riede L., Litramine (IQP-G-002AS) For Weight Maintenace, in Caucasian Adults. Poster presentation 20th European Congress on Obesity, 2013.

 
Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 1/2 van januari/februari 2015 op bladzijde 24

Reageer op dit artikel