artikel

Behandeling van ondervoeding bij hoofd-halskankerpatiënten *

Voedingswetenschap

Behandeling van ondervoeding bij hoofd-halskankerpatiënten *

Hoofd-halskanker is de zevende meest voorkomende kankersoort wereldwijd. Patiënten met hoofd-halskanker hebben een zeer groot risico op ondervoeding. Aan het eind van de behandeling is 50 procent van de patiënten ondervoed. Jacqueline Langius deed onderzoek naar de oorzaken, de consequenties, de risicofactoren en de behandelmogelijkheden van ondervoeding bij hoofd-halskanker. Op 17 september promoveerde zij aan de VU.

Een belangrijke oorzaak van gewichtsverlies tijdens de behandeling van hoofd-halskanker is een lage voedselinname als gevolg van klachten. Onbekend was of er ook sprake is van een verhoogde energiebehoefte, hypermetabolisme, als gevolg van de tumor of de behandeling. Dit is onderzocht door het rustmetabolisme te bepalen met behulp van indirecte calorimetrie vóór, tijdens en na radiotherapie. Een groep van 1-op-1 gematchte gezonde vrijwilligers diende als referentie. Het rustmetabolisme vóór de behandeling bleek niet verschillend tussen patiënten en gezonde vrijwilligers. Het rustmetabolisme daalde tijdens en na radiotherapie met 9 procent. Het gewichtsverlies tijdens radiotherapie wordt dus vooral veroorzaakt door een lage voedingsinname en niet door hypermetabolisme.

Consequenties
In twee studies werd gekeken of er een associatie was tussen gewichtsverlies tijdens (chemo)radiatie en verandering in kwaliteit van leven (n=533) en tussen gewichtsverlies en overleving (n=1340). Hierbij werd uitgebreid gecorrigeerd voor belangrijke sociodemografische en tumorgerelateerde factoren.

Patiënten met meer dan 10 procent gewichtsverlies hadden een grotere achteruitgang in algemene kwaliteit van leven, ‘sociaal eten’ en ‘sociale contacten’ dan de patiënten zonder gewichtsverlies. Ook bleek dat de kans om te overlijden aan de kanker bij ernstig gewichtsverlies 70 procent hoger was dan zonder ernstig gewichtsverlies.

Behandeling
Om de behandelmogelijkheden van ondervoeding bij patiënten met hoofd-halskanker tijdens (chemo)radiatie te bestuderen, werd een systematische review uitgevoerd volgens de methoden van The Cochrane Collaboration. De studies die het effect van geïndividualiseerde dieetbehandeling door een diëtist onderzochten, lieten een significant voordeel zien op de voedingstoestand en de kwaliteit van leven vergeleken met geen dieetbehandeling of algemeen voedingsadvies door een verpleegkundige.

Vroege identificatie
Tot slot werden in een groot cohortonderzoek voorspellende factoren voor ernstig gewichtsverlies tijdens (chemo)radiatie in kaart gebracht. Radiotherapie op de hals bleek de sterkste voorspeller, gevolgd door hogere radiotherapie dosis op de primaire tumor, 3-dimensionale radiotherapie in plaats van intensiteitsgemoduleerde radiotherapie en relatief jongere leeftijd. Aan de hand van de voorspellende factoren is een beslisboom gemaakt. Hiermee kunnen hoofd-halskanker patiënten worden geïdentificeerd die vroege monitoring en geïntensiveerde dieetbehandeling nodig hebben tijdens (chemo)radiatie. Een intensievere dieetbehandeling voor deze hoogrisico patiënten kan bijdragen aan het behoud van de voedingstoestand en de kwaliteit van leven.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 12 van december 2015 op bladzijde 29

Reageer op dit artikel