artikel

Hoe de dingen werken: De belofte van personalized nutrition (video)

Voedingswetenschap

Het klinkt mooi: je laat je genen of je microbioom onderzoeken aan de hand van een doe-het-zelf-kit. Een maand later krijg je de uitslag thuis en weet je hoe je moet eten en drinken om gezond te blijven of ziekte te vermijden.

Hoe de dingen werken: De belofte van personalized nutrition (video)

Suzan Wopereis, senior Scientist bij TNO Innovation for Life in Zeist, is betrokken bij projecten waarbij technieken worden ingezet om een voeding op maat te maken ter bevordering van de gezondheid. Ze tempert de succesverhalen over aanbieders van diensten rond personalized nutrition. ‘De huidige aanbieders en bedrijven hebben eigenlijk geen wetenschappelijke onderbouwing voor gepersonaliseerde adviezen op basis van genetica of het microbioom. Ze blijven dan ook steken in algemene voedings- of leefstijladviezen.’

Uit verband gehaald

Als voorbeeld geeft ze een studie van een Israëlische onderzoeksgroep die in 2015 een gedegen analyse publiceerde over de relatie tussen het microbioom en glucosehuishouding (1). ‘Veel data werden op een wetenschappelijke manier vergaard, waaronder gegevens over het microbioom en de continue glucoseprofielen van proefpersonen. Er werd een algoritme ontwikkeld: per persoon werd achterhaald welke voedingsmiddelen de 2-uurs postprandiale glucosepiek zo gecontroleerd mogelijk konden houden. Dit werd gerelateerd aan het individuele microbioom. Het algoritme werd getest in proefpersonen en vergeleken met de adviezen van diëtisten om de postprandiale glucosehuishouding te verbeteren. Er was niet veel verschil in de uitkomst van beide methoden; beiden werkten goed om postprandiale glucosepieken succesvol te verlagen. Interessant was, dat er grote individuele verschillen in glucoseprofielen waren bij gelijke voedingsmiddelen.

Een bedrijf vermarkte deze kennis vervolgens in een dienst, waarmee aan de hand van alleen het microbioom uitspraken gedaan werden over de voeding die nodig zou zijn ter verbetering van de gezondheid. Maar ze deden dat zonder de postprandiale glucosemeting zelf. Hieraan zie je dat wetenschappelijke data overgenomen kunnen worden en uit hun verband worden gehaald, waarbij de verdere impact op de gezondheid, bijvoorbeeld die van de 2-uurs postprandiale glucosepiek, volledig wordt genegeerd.’

Definitie

Afgelopen jaar zat Wopereis in een Amerikaans panel met experts die zich bogen over de definitie voor personalized nutrition. In het panel zaten vertegenwoordigers met verschillende achtergronden, onder andere uit de diëtetiek, de voedingsindustrie, wetenschap, informatietechnologie en overheid. De bevindingen van het panel zijn gepubliceerd in het tijdschrift Advances in Nutrition van de American Society for Nutrition (2). De definitie luidt als volgt: ‘Persoonlijk voeding gebruikt individu-specifieke informatie, op basis van bewezen wetenschap (evicence based), om voedingsgedrag te stimuleren dat kan resulteren in meetbare gezondheidsvoordelen.’

Wopereis benadrukt het belang van alle elementen in deze definitie. Het constateren dat iemand een bepaalde (genetische) gevoeligheid of aanleg heeft voor een ziekte of aandoening is slechts een marginaal deel van het concept van personalized nutrition. ‘Ook bij TNO doen we onderzoek naar de toepassing van personalized nutrition en we moeten op dit gebied nog veel ontdekken’, zegt ze. ‘We zien al wel dat als mensen inzicht krijgen in hun gezondheidsstatus en de feiten kennen, ze vaak gemotiveerder zijn om er wat aan te doen.’

Complexe vraag

Om dus aan de hand van doe-het-zelf-kits uitspraken te kunnen doen over voeding en gezondheid, moet er volgens Wopereis eerst meer en specifieker bewijs worden verzameld. ‘Vanuit mijn aio-werk bij het Radboudumc, heb ik onderzoek gedaan naar erfelijke stofwisselingsziekten. Daar heb ik geleerd dat er een zeer breed spectrum is aan fenotypische kenmerken bij genetische ziekten. Eenzelfde specifieke mutatie is soms bij de een niet verenigbaar met het leven en wordt bij de ander pas op hoog volwassen leeftijd ontdekt. Blijkbaar maakt het interne milieu rondom de mutatie nogal uit voor hoe het defect tot expressie komt in het fenotype. In personalized nutrition kijken we slechts naar genetische variaties, zogeheten SNP’s (single nucleotide polymorphisms). Daarom stellen wij altijd het fenotype voorop en maken we alleen gebruik van bepaalde SNP’s als er voldoende bewijs is om het voedingsadvies aan te scherpen ter verbetering van het fenotype.’

Vitamine B2

Een vorm van personalized nutrition waarvoor wel meer bewijs is, is de genetische SNP MTHFR, een stukje gen dat codeert voor het enzym methyleentetrahydrofolaatreductase in het foliumzuurmetabolisme. Als cofactor in dit proces is vitamine B2 nodig (riboflavine). ‘Deze relatie is bij toeval gevonden door een Ierse groep onderzoekers die studie deden naar hart- en vaatziekk k ten en homocysteïne. Ze ontdekten dat mensen met een hoge bloeddruk met deze SNP hun bloeddruk eff f fectiever konden verlagen door riboflavine in te nemen dan met bloeddrukverlagende medicijnen.

Het is dus belangrijk te weten of iemand met hoge bloeddruk (een fenotype-kenmerk) deze SNP al dan niet heeft, voordat gekozen wordt voor een bepaalde behandeling.’ Via eenvoudige apparatuur is tegenwoordig vrijwel direct te bepalen of een persoon deze bepaalde SNP heeft. Die kennis zou dus in elke huisartsenpraktijk, in geval van hoge bloeddruk, al kunnen worden toegepast. ‘Daarbij is het nog steeds van belang te kijken naar andere kenmerken van personen. Heeft iemand een actieve leefstijl of niet en eet iemand gezond?’

Preventie

Hoewel specifieke kennis nodig is om personalized nutrition toe te passen, denkt Wopereis dat het concept in de nabije toekomst ook voor gezonde mensen ingezet zou kunnen worden. Dat zou al kunnen met een eenvoudige set aan metingen op het gebied van gezondheid, gedrag en persoonlijkheid, waarmee de gezondheid van individuen op regelmatige basis wordt gevolgd. ‘Zoals we nu naar de tandarts gaan. Met een bijpassend businessmodel kan ik me voorstellen dat we van jongs af aan een paar keer per jaar preventief health checks gaan doen. Waarom zou zo’n check alleen voor mondgezondheid gelden?’ Wopereis denkt dan aan een test waarmee ze bij TNO werkt. Daarbij krijgen gezonde proefpersonen op de nuchtere maag een gestandaardiseerd mengsel te drinken van glucose, vet en eiwit, waarna tot 160 verschillende parameters worden gemeten.‘Hierdoor kunnen we echt verschillen zien in hoe het lichaam van mensen op voeding reageert. Op dit moment kijken we in publiek-private projecten naar de mogelijkheden om personalized nutrition in te zetten. Daarbij zijn wij de partij om de wetenschappelijke evidentie te leveren.’

Wil je meer te weten komen over personalized nutrition, kom dan naar de jaarbijeenkomst van Voeding Nu op 26 november. Suzan Wopereis is een van de sprekers op het symposium.

Bekijk hier een kort interview met Suzan Wopereis over personalized nutrition.

 

Referenties

1. Zeevi D, Korem T, Zmora N, Israeli D, et al. Personalized Nutrition by Prediction of Glycemic Responses. Cell. 2015. Nov 19;163(5):1079-1094. doi: 10.1016/j.cell.2015.11.001
2. Adams SH, Anthony JC, Wopereis S, et al. Perspective: Guiding Principles for the Implementation of Personalized Nutrition Approaches That Benefit Health and Function. Advances in Nutrition. 2019, nmz086. https://doi.org/10.1093/advances/nmz086 doi: 10.1177/0004563219857772.

Reageer op dit artikel