artikel

Producten onder de loep: Stevia’s ‘Mining the leaf’ *

Voedselproductie

Producten onder de loep: Stevia’s ‘Mining the leaf’ *

Het aantal producten met de zoetstof stevia (steviolglycosiden) is tussen 2009 en 2015 met bijna een kwart gestegen; meer dan 2000 nieuwe productlanceringen wereldwijd. Vooral nadat de zoetstof in 2011 was toegestaan in de EU steeg het aantal levensmiddelen waarin het is verwerkt explosief. Producenten lijken stevia steeds meer te omarmen.

‘In Frankrijk was stevia al wat eerder toegestaan dan in de rest van Europa, maar daar is sinds de introductie een beeld ontstaan dat stevia niet zo lekker is, door table-toptoepassingen zoals “suikerklontjes”,’ legt Olivier Kutz uit. Hij is marketingmanager van Purecircle, het bedrijf dat wereldwijd marktleider is in zoetstoffen op basis van stevia. ‘In het begin werd stevia behandeld als suiker, als je er meer van bij deed dan zou het product zoeter of beter moeten worden, maar er zit een maximum aan. Het kan een bittere bijsmaak geven. Per product moet je bekijken welke variant van steviolglycosiden je het beste kunt gebruiken. Door onvoldoende kennis rond de nieuwe zoetstof en te snelle introducties kon in Frankrijk een wat negatieve stemming ontstaan omdat niet werd voldaan aan de smaakverwachting. In andere Europese landen is de acceptatie nu hoger, het is de wet van de remmende voorsprong.’

Kutz doet zijn verhaal in Kenia. Op de oostelijke hellingen van Mount Kenia, de op een na hoogste berg van Afrika, waar Purecircle lokale boeren stimuleert steviaplanten te gaan verbouwen. Het klimaat onder de evenaar is optimaal waardoor er tot vier keer per jaar geoogst kan worden. Ook in Paraguay, waar de steviaplant in de natuur groeit en oorspronkelijk vandaan komt, is het bedrijf actief om lokale boeren te stimuleren meer aan te planten. De vraag groeit. ‘In Paraguay is de bevolking van oudsher al gewend aan de steviasmaak’, zegt Sue Bancroft die voor Purecircle verantwoordelijk is voor de steviaproductie in de regio Afrika. ‘We zien daar dat het aandeel van de zoetstof in producten hoger kan zijn, de gewenning is er al.’ Ze legt uit dat de Purecircle ruim tien jaar geleden is begonnen om het areaal met steviaplanten wereldwijd uit te breiden en is gaan investeren in de verfijning van steviolglycosiden. ‘Dat was nog voor er zoveel rumoer over suiker en zoetstoffen ontstond; de Russische CEO en investeerder zag het met stevia helemaal zitten’, aldus Bancroft.

Routing steviolglycosiden
Het is volgens Bancroft de bedoeling dat de productie van stevia en steviolglycosiden in Zuid-Amerika naar de Amerikaanse markt gaat, de Afrikaanse productie Afrika en Europa voorziet en de opbrengst in Azië voor de Aziatische markt wordt gebruikt. Vooralsnog gaan alle steviablaadjes die onder de supervisie van Purecircle worden geproduceerd na geoogst en gedroogd te zijn, eerst naar China. Daar worden de steviolglycosiden geëxtraheerd om vervolgens naar het lab van Purecircle in Maleisië te gaan waar de moleculen die de zoetstof vormen verder worden gescheiden en gezuiverd. Als poedervorm komt het als industrieel ingrediënt beschikbaar.

Er zijn bij Purecircle zo’n zestig moleculaire varianten van de zoetstof steviolglycosiden geïsoleerd, er worden er elf van gebruikt in de levensmiddelenindustrie. ‘Ons streven is dat we zowel in Afrika als Zuid-Amerika plaatsen krijgen waar we de zoetstof extraheren’, zegt Bancroft. ‘Dat kan als de productie daar groot genoeg is, dat is nu alleen in China het geval. In Maleisië zit ons lab en is het intellectueel eigendom rond stevia juridisch geregeld, daar zullen we dan ook aan de verdere ontwikkeling van steviaproducten blijven werken.’ Kutz vult haar aan: ‘Het lijkt dat onze ecologische voetafdruk door het gereis met producten groot is, maar de hoeveelheid is relatief licht, daarbij hebben bedrijven van de zoetstof maar heel weinig nodig.’

Capaciteit Kenia
Niettemin onderzoekt het bedrijf ook de mogelijkheid om stevia voor de Europese markt dichter bij huis te produceren. In Turkije vinden proeven plaats; een probleem is de koude, bij vorst sterft de plant af. ‘In China zijn de arealen groot, maar we zien daar ook wel wat problemen met de vorst’, licht James Foxton, general manager van Purecircle in Kenia, toe. Onder zijn supervisie wordt de capaciteit in Kenia nu verder uitgebreid.

Tijdens een persreis, die in de laatste week van september plaatsvond, laat hij een aantal journalisten en een cameraploeg zien hoe de productie van stevia plaatsvindt. Er zijn twee gebieden waar gestimuleerd wordt meer aan te planten, in het westen, nabij Lake Victoria en op de oostelijke hellingen van Mount Kenia. We zijn op bezoek in het laatste gebied. ‘We hebben voor deze regio gekozen omdat het altijd warm genoeg is en er veel water uit de bergen voorhanden is’, aldus Foxton.

Enthousiaste boeren
In de omgeving van de plaats Meru legt boer Jacob Kirimi uit hoe het er in zijn regio aan toegaat. ‘Ik was een van de eersten die hier met stevia begon, de plant was compleet nieuw voor ons’, zegt hij enthousiast. Inmiddels is hij een van de zes technische landbouwadviseurs van Purecircle, wiens taak het is boeren die stevia aanplanten te begeleiden. ‘Het was op 29 mei 2014 dat ik met de eerste grote voorlichtingsactie aan boeren begon’, zegt hij. ‘Inmiddels zijn er 270 overstag gegaan en de bedoeling is dat de productie komend jaar verdubbelt en het aantal boeren uitbreidt. Ik denk dat dat lukt, de boeren werken er graag aan mee, vooral omdat ze gegarandeerde prijzen krijgen. Per kilo is de prijs van stevia nu hoger dan die van koffie of thee, 1,40 tegenover 1,20 dollar. En de prijs is gegarandeerd. Dat is belangrijk, want de bevolking heeft het nodig om te leven, om kinderen naar school te kunnen laten gaan.’

We bezoeken gedurende een aantal dagen een paar lokale boeren die een klein deel van hun landbouwgrond al hebben besteed aan stevia. Stuk voor stuk zijn ze enthousiast. Ze werken kleinschalig, meestal in een gemengd bedrijf, wat wil zeggen dat ze ook landbouwhuisdieren hebben en de mest ervan gebruiken om hun gewassen te voeden. ‘Het is een mooie plant en een makkelijk gewas’, zegt Kirimi. ‘De boeren kunnen voor uitbreiding hun stekjes zelf in bedden laten wortelen, dat duurt hier ongeveer een maand. De plant heeft geen bestrijdingsmiddelen nodig. Daarna kunnen ze in de volle grond, op bedden waarin ze in rijen van vier staan. Na circa drie maanden is de eerste oogst, als de plantjes knisperig aanvoelen. Ze worden met de hand geoogst, met een grote schaar, het drogen gebeurt in de zon en daarna kunnen ze in zakken op transport.’

De blaadjes die bedoeld zijn om de steviolglycosiden uit te halen smaken lekker zoet. De complexe smaak verraadt dat er veel meer in zit dan de zoetstof alleen. Een boer en zijn vrouw die ook veel koffie en thee verbouwen, zeggen het voortaan in hun thee te gebruiken. De aanwezige journalisten plukken en kauwen. Het lijkt op een snoepje, zonder calorieën.

Proeverij
Tijdens de persbijeenkomst op Mount Kenia wordt een proeverij van verschillende steviolglycosiden ten opzichte van suiker gehouden. Stevia samen met wat suiker geeft de beste smaakresultaten. Er komen producten voorbij die goed smaken, zoals Heinz tomatenketchup met 50 procent minder suiker, dat nog niet op de Nederlandse markt is. Ze zijn er goed in geslaagd smaak te behouden, vinden de aanwezigen.

‘We zijn niet tegen suiker, producten met stevia passen in de middencategorie’, zegt Kutz. ‘Tussen producten zonder calorieën en producten die veel calorieën bevatten. Stevia heeft een gezond en natuurlijk imago, we willen onze doelgroepen uitleggen dat hierdoor meer keuze ontstaat.’ Ook Coca-Cola, dat met life een frisdrank in de categorie middenproducten op de markt brengt, is er met life goed in geslaagd om smaak te behouden en 33 procent calorieën te reduceren. Voor het behoud van de kenmerkende colasmaak is nog wel suiker toegevoegd. Bij Sprite Zero slaagde het bedrijf erin met stevia nul calorieën te bereiken. Dat kan omdat de citrusachtige smaak van deze frisdrank beter combineert met de bittere nasmaak van stevia. Coca-Cola is een van de grotere klanten van Purecircle. ‘We werken aan een verfijning van onze stevioglycosiden’, zegt Bancroft. ‘We zijn in gesprek met veel grote en kleine producenten over de toepassing van stevia en helpen hen bij de toepassing in producten, in yoghurt is het complexer dan in frisdrank. En ook table-toptoepassingen zijn nog een uitdaging. Als ze met hun producten gezondheidsclaims willen maken, kunnen we ze erbij helpen, maar dat is niet ons doel. Het is duidelijk dat met de vervanging kan worden bijgedragen aan minder inname van calorieën, ook is stevia tandvriendelijk.’ Kutz concludeert: ‘Smaak is het belangrijkst, als mensen het niet lekker vinden, dan kopen ze het niet. Mining the leaf, dat geeft binnen ons bedrijf aan wat we met stevia doen.’

Het bezoek aan de steviaplantages is mede mogelijk gemaakt door Coca-cola en Purecircle.

Dit artikel verscheen in Voeding Nu nummer 10 van oktober 2015 op bladzijde 22

Reageer op dit artikel