nieuws

Enquête RIVM: Jodiumtekort door biologisch brood?

Voedselproductie

Enquête RIVM: Jodiumtekort door biologisch brood?

Vraag het aan je bakker… Brood levert een belangrijke bijdrage aan de jodiuminname in Nederland, omdat het wordt bereid met gejodeerd bakkerszout. Van biologisch brood wordt vaak aangenomen dat het zonder gejodeerd zout wordt gemaakt. Daardoor zouden mensen die biologisch brood eten mogelijk een groter risico hebben op een te lage jodiuminname.

Maar inzicht in het gebruik van gejodeerd zout bij de bereiding van biologisch brood in Nederland ontbreekt. Het RIVM heeft hierover daarom navraag gedaan bij bakkerijen die biologisch brood produceren. 

Jodium is een essentieel onderdeel van schildklierhormonen, die nodig zijn voor een gezonde groei en ontwikkeling. Schildklierhormonen zijn betrokken bij de energieproductie en het zuurstofverbruik door cellen en zijn daarmee belangrijk voor de stofwisseling. Producten zoals zuivel, vis en eieren bevatten van nature jodium, maar in Nederland levert gejodeerd bakkerszout in brood de belangrijkste bijdrage aan de jodiuminname (1). Zonder jodiumverrijking van voedingsmiddelen is een voldoende jodiuminname bij het grootste deel van de Nederlandse bevolking met het huidige voedingspatroon niet haalbaar (2).

Het idee heerst dat biologisch brood doorgaans met niet-gejodeerd zout wordt bereid. Reden hiervoor is dat jodium wordt gezien als een chemische toevoeging, waardoor biologische bakkers mogelijk de voorkeur zouden geven aan zout zonder toegevoegd jodium. Dit zou kunnen betekenen dat mensen die biologisch brood eten een groter risico lopen op een jodiumtekort. Maar is die aanname wel juist? Biologisch brood mag volgens de criteria voor biologische voedselproductie namelijk met gejodeerd zout bereid worden (verordening EG 889/2008).

Omdat het marktaandeel biologisch brood groeit en biologisch brood via steeds meer afzetkanalen beschikbaar is, wordt het steeds belangrijker inzicht te krijgen in het gebruik van gejodeerd zout in dit type brood (3,4).

Om dit te onderzoeken, heeft het RIVM begin 2016 een enquête afgenomen onder bakkers van biologisch brood die geregistreerd staan bij stichting Skal. In deze enquête is gevraagd naar het gebruik van gejodeerd zout bij het bakken van biologisch brood.

Er zijn 77 Nederlandse bakkerijen benaderd die ten tijde van dit onderzoek geregistreerd stonden bij Stichting Skal en waarvan bekend was dat zij biologisch brood produceerden. Dit zijn zowel grote industriële bakkers, als kleinere bakkerijen. Bij de bakkerijen is met een online-enquête navraag gedaan naar het soort brood dat geproduceerd wordt, het type zout dat hiervoor wordt gebruikt en naar hun afzetkanalen. De enquête is ingevuld door 32 bedrijven.

 

Biologisch brood uit de supermarkt vaak met gejodeerd zout bereid

De belangrijkste uitkomst van de enquête is dat een deel van het biologische brood gejodeerd bakkerszout bevat. Hierbij is wel een verschil te zien per afzetkanaal (zie afbeelding 1). Iets meer dan een kwart van de bakkers die aan natuurvoedingswinkels levert, gebruikt gejodeerd bakkerszout, terwijl dit bij directe verkoop aan consumenten ongeveer een derde is. Van de ondervraagde bakkerijen die aan supermarkten leveren, gebruikt meer dan tachtig procent gejodeerd bakkerszout.

 Omdat de productievolumes van de verschillende bakkerijen niet bekend zijn, kunnen er geen uitspraken worden gedaan over het marktaandeel van biologisch brood met gejodeerd zout. Op basis van bovenstaande gegevens lijkt de kans echter groot dat biologisch brood uit de supermarkt gejodeerd bakkerszout bevat, terwijl die kans een stuk kleiner is bij biologisch brood gekocht in de natuurvoedingswinkel.

Wat verder opvalt, is dat bijna alle (94%) biologische bakkers die hebben deelgenomen aan het onderzoek één soort zout gebruiken voor alle broodproducten die zij maken, ongeacht de afzetmarkt.

 

Kans op jodiumtekort?

Of de bakkerijen die hebben deelgenomen aan de enquête een representatieve steekproef vormen, is lastig te beoordelen. Dit onderzoek geeft echter wel inzicht in het gebruik van gejodeerd bakkerszout door biologische bakkers. Dit was nog niet eerder onderzocht. Uit deze studie blijkt dat het te kort door de bocht is om te zeggen dat mensen die biologisch brood eten per definitie brood zonder gejodeerd bakkerszout consumeren. Wel zijn er verkooppunten waar de kans groter is dat er biologisch brood met gejodeerd zout verkrijgbaar is (zoals supermarkten) en waar de kans kleiner is (zoals de natuurvoedingswinkels).

Of mensen die brood eten zonder gejodeerd zout risico hebben op een jodiumtekort, hangt af van hun totale voedingspatroon. Wellicht dat mensen die biologisch brood bij de natuurvoedingswinkel of biologische bakker kopen ook hun overige boodschappen op een andere manier doen dan de algemene bevolking.

Zij zouden een mogelijk lagere inname van jodium via brood, bewust of onbewust, kunnen compenseren met andere voedingsgewoonten, door bijvoorbeeld een hogere consumptie van andere jodium-bevattende voedingsmiddelen, zoals zuivel, zeewier en vis. Het is ook mogelijk dat zij vaker jodiumhoudende supplementen gebruiken. Het zou waardevol zijn om daar meer inzicht in te verkrijgen.

Voor consumenten die zelf willen controleren of het brood dat zij kopen bereid is met gejodeerd zout: dit staat zowel bij biologisch als regulier brood op het etiket, of het kan worden nagevraagd bij de bakker.

 

Referenties

1.  Geurts M & Verkaik-Kloosterman J. De jodiuminname van de Nederlandse bevolking na verdere zoutverlaging in brood. RIVM briefrapport 2014-0054 http://www.rivm.nl/dsresource?objectid=rivmp:279172&type=org&disposition=inline&ns_nc=1
2.  Verkaik-Kloosterman J, Buurma-Rethans EJM & Dekkers ALM. Inzicht in de jodiuminname van kinderen en volwassenen in Nederland: Resultaten uit de Voedselconsumptiepeiling 2007-2010. 2012. RIVM rapport 350090012 http://www.rivm.nl/dsresource?objectid=rivmp:119995&type=org&disposition=inline&ns_nc=13
3.  LEI Wageningen UR. Monitor Duurzaam Voedsel 2013. 2014 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/06/04/monitor-duurzaam-voedsel-2013
4.  LEI Wageningen UR. Monitor Duurzaam Voedsel 2014. 2015
 http://edepot.wur.nl/361052

Foto's

Reageer op dit artikel