Lessen uit COVID | Stimuleer gezond en duurzaam eten

gezond-en-duurzaam_vng6

Tekst: dr. Marleen Onwezen, WUR

COVID-19 heeft het eetgedrag van groepen Nederlanders doen omslaan naar gezonder en duurzamer of juist ongezonder eten. Het merendeel van de mensen laat een vergelijkbaar patroon zien, maar vooral jongeren, mensen met overgewicht en kwetsbare mensen zijn anders gaan eten.

Dit komt naar voren in een studie van Wageningen University & Research (WUR) in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). De studie kijkt naar de impact van de coronapandemie op voedselkeuzegedrag van Nederlanders tijdens de pandemie.

De studie heeft negen Nederlandse onderzoeken en 23 Europese wetenschappelijke artikelen over corona en eetgedrag onder de loep genomen en de resultaten daaruit gebundeld. De onderzoekers hebben daarnaast gekeken wat we van de crisis kunnen leren om duurzame en gezonde eetgewoonten te laten beklijven.

Jongeren gingen ongezonder eten

Het merendeel van de mensen laat geen veranderingen zien ten tijde van de Corona crisis, maar er komt wel een aantal opvallende verschuivingen aan het licht. Zo eten sommige groepen meer groente en fruit en juist minder snacks en alcohol. Ook worden er meer streek- en seizoensproducten gekocht en wordt er minder voedsel weggegooid. Tegelijkertijd zijn er ook groepen die juist ongezonder zijn gaan eten en drinken: meer snacks, vaker afhalen of laten bezorgen, meer alcohol. Opvallend: de verschuivingen – positief en negatief – zijn vooral zichtbaar bij jongeren, mensen met overgewicht en mensen met een slechte mentale gezondheid. Bij ouderen is dit veel minder het geval. Al met al is zo’n 22 procent van de Nederlanders door de pandemie gezonder gaan eten, terwijl 12 procent juist ongezonder is gaan eten. “Deze veranderingen lijken op het eerste gezicht niet zo schokkend”, aldus Marleen Onwezen, onderzoeker van Wageningen Economic Research, “maar verschuivingen in voedselpatronen op deze schaal komen eigenlijk nooit voor.”

Impact-COVID-voedselgedrag_vng6 Klik voor grotere weergave

Meer motivatie, meer mogelijkheden

Volgens Onwezen zijn er verschillende verklaringen voor de veranderingen in eetpatroon: “Sommige mensen zijn door de pandemie juist gemotiveerd geraakt om gezonder te gaan eten. Daarbij spelen factoren als gezondheid, het verbeteren van het immuunsysteem en willen afvallen een rol. Ook duurzaamheidsmotieven spelen een rol, zoals de voorkeur voor meer Nederlandse producten. Daarnaast hebben mensen doordat ze meer thuis zijn ook meer mogelijkheden om bijvoorbeeld langer in de keuken te staan. Tegelijkertijd blijken kwetsbare groepen minder weerbaar en kunnen stress, angst en verveling ongezond eten juist stimuleren. Bij mensen die de nieuwe werkelijkheid beter weten te accepteren, zie je juist vaak een gezonder eetpatroon ontstaan.”

Intrinsieke motivatie

De veranderingen in eetpatroon tijdens COVID-19 bieden volgens Onwezen kansen: “Normaal gesproken kunnen mensen hun voedselgedrag heel moeilijk veranderen, maar door COVID-19 gaan veel mensen bewuster met voedsel om en hechten zij meer waarde aan gezondheid en duurzaamheid. Door die intrinsieke motivatie maken zij meer en vaker bewustere keuzes die ook op de lange termijn standhouden. Acties om mensen gemotiveerd te houden, helpen daarbij, zoals rolmodellen die via social media te volgen zijn. De communicatie over COVID heeft ertoe dat sommige mensen zich bewust werden van het belang om gezonder te leven. Zo was dagelijks in het nieuws dat mensen met obesitas vatbaarder leken voor het virus. Die manier van communiceren kan ook zonder een pandemie gebruikt worden om mensen de urgentie van een gezond eetpatroon te laten ervaren.

Verschuivingen-motivatie_vng6

Aangrijpingspunten-duurzaam-gezond_vng6 Klik voor grotere weergave

Nieuwe gewoonten door meer thuis zijn

Door de pandemie eten mensen vaker thuis, wat tot nieuwe gewoonten heeft geleid: langer koken, meer seizoens groente eten, woensdag de kliekjes uit de vriezer opmaken. “Door self nudging kunnen mensen zichzelf subtiel blijven stimuleren om van de gezonde keuze ook de makkelijke keuze te maken”, stelt Onwezen. “Ongezonde snacks kun je bijvoorbeeld in de bovenste keukenkastjes of in een kastje met een slot opbergen. Of je kunt de auto een stukje verder parkeren, zodat je sneller de fiets neemt om boodschappen te doen.”
Om te voorkomen dat kwetsbare mensen terugvallen in ongezond voedselkeuzegedrag, hebben zij ondersteuning nodig, concludeert Onwezen, “Het helpt als zij leren beter om te gaan met de crisis, bijvoorbeeld doordat zij ook positieve kanten gaan zien of doordat zij leren de situatie te nemen zoals die is.”

COVID-19 biedt dus een scala aan aangrijpingspunten om gezond en duurzaam voedselkeuzegedrag blijvend te stimuleren en om ongezonde en niet-duurzame keuzes juist te ontmoedigen. Onwezen: “Hoewel we verrast werden door COVID, hoeven we ons niet te laten verrassen door de verleidingen die na de pandemie op ons afkomen. De impact van COVID ons onze voedselkeuzes levert inzichten op waarmee we de transitie naar een gezond en duurzaam eetpatroon juist kunnen versnellen.”

Algemene conclusie:

In dit onderzoek is de bestaande literatuur gebundeld om een overzicht te krijgen van de impact, onderliggende oorzaken en aanbevelingen als het gaat om de impact van COVID-19 op voedselgedrag. Er zijn natuurlijk ook beperkingen: zo hadden niet alle studies dezelfde kwaliteit, was er meer focus op gezondheid dan duurzaamheid en werd er vaak achteraf naar manieren gezocht om de impact van COVID-19 op voedselkeuzes in beeld te brengen. Toch geven de studies samen een helder beeld:
Impact:
COVID-19 heeft impact gehad op ons voedselgedrag. Veel mensen gaven aan nog steeds hetzelfde te kopen, koken, eten en/of weg te gooien, maar we zien ook een groep mensen die zich anders is gaan gedragen. Het gaat hierbij om kleine verschuivingen richting gezond en duurzaam gedrag, maar ook juist ongezonder gedrag. Dit geldt met name voor jongeren, mensen met overgewicht en een slechtere mentale gezondheid, ouderen veranderden het minst.
Verklaren:
De verschuiving in voedselgedrag zijn te verklaren op basis van veranderingen in motieven en motivaties (bijvoorbeeld: bewustere keuzes en willen letten op gezondheid of het versterken van het immuunsysteem), mogelijkheden (bijvoorbeeld: meer thuis zijn en meer tijd hebben, toegang tot vers voedsel), en tot slot kunnen (bijvoorbeeld: stress of angst ervaren en het omgaan met veranderende situaties).

   

Referenties:

1. Welbevinden en leefstijl tijdens de coronacrisis. (RIVM, 2020-2021, 10+ rondes, laatst bekeken 24 februari). Voor meer informatie zie: https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden/welbevinden-en-leefstijl
2. Eetgedrag en Corona. (Voedingscentrum, 2020, meia en novemberb). Voor meer informatie zie: https://www.voedingscentrum.nl/nl/pers/persberichten/weinig-veranderingen-in-eetgedrag-tijdens-tweede-golf-coronacrisis.aspx
3. Breaking habits for the better: Prolonged COVID-19 restrictions in the Netherland: impact on eating behaviour, exercise and well-being. (Dijksterhuis et al., 2021 ingediend artikel). Link naar appendix*. Voor meer informatie zie: https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksprojecten-LNV/Expertisegebieden/kennisonline/Breaking-habits-for-the-better-behavioral-change-towards-more-sustainable-foods.htm
4. Foodprofiler: Groente en fruit consumptie in Nederland en Duitsland (WEcR, 2020). Link naar appendix*. Voor meer informatie zie: https://weblog.wur.nl/uitgelicht/duurzamer-en-gezonder-eetgedrag-in-coronatijd/
5. Agrifoodmonitor: Impact COVID-19 (WEcR, 2020). Link naar appendix*. Voor meer informatie zie: https://www.wur.nl/en/show/Agrifoodmonitor-2020-1.htm
6. Verkenning voedselgedrag en vleesconsumptie door COVID-19: 2 vragenlijsten over verandering voedselgedraga en vleesconsumptieb (WEcR, 2020). Link naar appendix*.
7. COVID-19 en de effecten op voedselverspilling bij Nederlandse consumenten (WFBR, 2020). Link naar appendix*. Voor meer informatie zie: https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksinstituten/food-biobased-research/Show-fbr/COVID-19-en-de-effecten-op-voedselverspilling-bij-Nederlandse-consumenten.htm
8. Boeren over Corona: Interview vraag binnen het onderzoek: Circular Business Models and Circular Agriculture: Perceptions and Practices of Dutch Farmers (de Lauwere, & Dagevos, 2021). Link naar appendix*.
9. Poelman, M. P., Gillebaart, M., Schlinkert, C., Dijkstra, S. C., Derksen, E., Mensink, F., ... & de Vet, E. (2021). Eating behavior and food purchases during the COVID-19 lockdown: A cross-sectional study among adults in the Netherlands. Appetite, 157, 105002. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.105002

Lees ook
Food belangrijke speler in KVK Innovatie Top 100 2021

Food belangrijke speler in KVK Innovatie Top 100 2021

Dertien bedrijven uit de food- en agrisector hebben een plek bemachtigd in de KVK Innovatie Top 100 van 2021. We zetten ze op een rijtje.

‘Lekker gewerkt, Campina’ | Duurzaam lijken, zodat je niet duurzaam hoeft te doen

‘Lekker gewerkt, Campina’ | Duurzaam lijken, zodat je niet duurzaam hoeft te doen

Verpakkingen verduurzamen in rap tempo. Als je niet verduurzaamt, verlies je het van de “groene” verpakking van de concurrent in het schap. Maar écht verduurzamen is vaak lastig en nog vaker duur. Dus dan doen we toch gewoon alsof?

Kijktip | Menu van morgen

Kijktip | Menu van morgen

Elke vrijdag tipt de redactie een lees-, luister-, kijk- of softwaretip. Vandaag tippen wij Menu van morgen, een vijfdelige videoserie van de Universiteit van Nederland over voeding in jouw toekomst.