Voeding Nederland: Samenspel tussen hersenen en darmen, van wetenschap naar praktijk

attachment-Logo-Voeding-Nederland

Donderdag 10 december vond in de Jaarbeurs in Utrecht het congres ‘Samenspel tussen hersenen en darmen. Van wetenschap naar praktijk’ van VoedingNederland plaats. Ruim 200 diëtisten, wetenschappers en mensen uit het bedrijfsleven lieten zich inspireren, bijpraten en bijscholen over dit interessante onderwerp.

VoedingNederland is een initiatief van de Alliantie Voeding Gelderse Vallei, Diëtisten Coöperatie Nederland, Nederlandse Academie van Voedingswetenschappen en de Nederlandse Vereniging van Diëtisten.

 

Midas Dekkers, bioloog en auteur van ‘De kleine verlossing of de lust van ontlasten’ opende het congres met een humoristisch overzicht van de verschuiving van de geneeskunde van vroeger naar nu. ‘Sport en voeding hebben het aderlaten en de zweetkuren vervangen. De gedachte heerst dat je gezond blijft als je genoeg beweegt en vies eet. Vroeger ging de belangstelling uit naar wat er uit het lichaam ging. Tegenwoordig halen we er niets meer uit, maar stoppen we er medicijnen in. Een mooie ontwikkeling.’


Van wetenschap naar praktijk

 

Het samenbrengen van wetenschap en praktijk stond centraal tijdens VoedingNederland2015. De sprekers vertelden over de wetenschappelijke stand van zaken en gaven een kijkje in de keuken van hun eigen onderzoek. Na de presentaties ging de zaal onder leiding van een diëtist in gesprek over de dagelijkse toepassing van het gepresenteerde onderzoek. Een korte terugblik op een aantal lezingen:

 

‘Suiker is het nieuwe vet’

 

Dr. Susanne La Fleur, associate professor Endocrinologie en Metabolisme, AMC Amsterdam, sprak over obsessief eten en verslaving. ‘We worden bang gemaakt om suiker te eten. Suiker is het nieuwe vet. Terwijl suiker hét voedsel is voor de hersenen. Suiker staat niet op zichzelf; de interactie met andere stoffen is belangrijk. Geef een rat suikerwater en hij eet ook meer vet. Het draait niet alleen om suiker, maar om de suiker-vet interactie. Dit is bij uitstek ook het werk van de diëtist: kijken naar het hele voedingspatroon, niet alleen naar losse componenten.’

 

‘Voeding kan het microbioom veranderen’

 

Dr. Guido Hooiveld, assistant professor Humane Voeding van Wageningen Universiteit, nam de deelnemers mee in de wereld van het microbioom; de verzameling van bacteriën, archaea, schimmels, protozoa en virussen die in of op een gastheer aanwezig zijn. Volgens Hooiveld staan we pas aan het (vroege) begin van het onderzoek rondom het microbioom. Wat we wel weten is dat het microbioom een integraal, normaal en noodzakelijk deel van het menselijk lichaam is, dat te veranderen is door voeding. Deze eigenschap kan worden benut om gezondheid van mensen te verbeteren. Pro- en prebiotica zijn voorbeelden waarmee we het microbioom gunstig kunnen beïnvloeden en waarmee diëtisten aan de slag kunnen. Interacties tussen het microbioom en de gastheer zijn echter zeer divers en complex en veel onderzoek is nog nodig om de mechanismen van deze interactie te ontrafelen.


'Hersenen omvatten 2% van het lichaamsgewicht, maar gebruiken 20% van de energie-inname'

 

Prof. dr. Frans Verhey, hoogleraar neuropsychiatrie en ouderenpsychiatrie aan de School for Mental Health and Neuroscience, Maastricht UMC+ en hoofd van het Alzheimer Centrum Limburg, lichtte de rol van voeding op onze hersenen toe. Hoewel hersenen slechts een klein deel van ons lichaamsgewicht omvatten, gebruiken ze wel een groot deel van de energie-inname. Bovendien blijken onze hersenen specifieke voedingsstoffen nodig te hebben, waaronder omega-3 vetzuren, choline, B-vitamines en RNA-bouwsteen uridine. Tekorten aan deze voedingsstoffen kunnen leiden tot neurologische effecten zoals depressies en dementie. Aan de hand van diverse onderzoeksresultaten liet Verhey het effect van voedingsstoffen zien. Behandeling van patiënten met de ziekte van Alzheimer met deze voedingsstoffen laten echter nog weinig effect zien. Volgens Verhey zal toekomstig onderzoek moeten uitwijzen of voedingstherapie zinvol is.

 

‘PDS zit niet tussen de oren’

 

Dr. Marten Otten, MDL-arts in Medisch Centrum de Veluwe, zoomde in op het prikkelbare darm syndroom (PDS). ‘PDS is een organische systeemziekte die we aantonen met behulp van een vragenlijst, ROME III. Belangrijk is wel dat er geen andere alarmerende symptomen zijn.’ Symptomen van PDS zijn onder andere buikpijn en een veranderende defecatie en ontstaat vaak na een sensitizing event zoals een ongeluk, val of seksueel misbruik. Door de stress of angst die zo’n event meebrengt, kan het immuunsysteem en/of het microbioom veranderen. Dit heeft op zijn beurt effect op het functioneren van de darm. Vervolgens komt een patiënt in een vicieuze cirkel terecht omdat de darm het immuunsysteem beïnvloedt. Het is dus geen aandoening die tussen de oren zit. Behandeling van PDS bestaat uit medicijnen of dieet en begrip tonen. Een dieet dat op dit moment goede resultaten laat zien is het FODMAP-dieet. Gespecialiseerde diëtisten begeleiden patiënten met dit dieet.

 

‘Lijnen maakt voedsel verleidelijk’

 

Prof. dr. Roger Adan, hoogleraar moleculaire farmacologie, Brain Center Rudolf Magnus, UMC Utrecht, sloot de dag plenair af. Adan sprak over de grote individuele verschillen in gevoeligheid voor honger- en verzadigingshormonen. De theorie wisselde hij af met praktische tips.

‘Lijnen maakt voedsel verleidelijk. Hoe meer keuze, hoe meer we eten. Door slim om te gaan met het beloningssysteem kun je hier rekening mee houden. Eet bijvoorbeeld twee hálve boterhammen met verschillend beleg, in plaats van twee hele. De beloning wordt op deze manier hetzelfde ervaren. Er zijn individuele verschillen in hoe we omgaan met honger en verzadiging. Dit vraagt om een persoonlijke behandeling.’

 

Young Professional Award

 

Tijdens het congres werd de Young Professional Award (YPA) uitgereikt. Deze prijs is voor jonge onderzoekers met een vernieuwende blik op wetenschap en met relevantie voor de praktijk. Jurylid dr. Ben Witteman reikte de prijs uit aan ir. Coosje Dijkstra voor haar inzending over sociaal-economische verschillen bij voedselkeuze.

 

Dijkstra benadrukte dat de slechte gezondheid van lagere sociaal-economische groepen voor een groot deel verklaard worden door voeding. ‘Mensen met een lage sociaal-economische positie (SEP) eten minder groente, fruit en vis. Belangrijke determinanten hiervoor zijn kosten en smaak. Mensen met een lage SEP overschatten hun inname vooral van groente en vis. ‘Vertellen dat ze het anders moeten doen helpt dus niet’, aldus Dijkstra, ‘ze denken immers dat ze het al goed doen.’ De motivatie om gezond te eten verschilt bovendien: mensen met een lage SEP willen zich nú fit voelen, mensen met een hoge SEP eten gezond ter preventie van ziektes. Dijkstra concludeerde dat een integrale aanpak nodig is om een gezonde voedselomgeving te realiseren, met aandacht voor het verminderen van ongelijkheid en het beïnvloeden van individuele keuzes.

 

Uit de reacties van de deelnemers aan het symposium bleek dat veel informatie is uitgewisseld, tips zijn opgedaan voor de dagelijkse praktijk, maar ook dat nog veel vragen beantwoord moeten worden. Kortom een geslaagd congres, VoedingNederland2016 heeft potentie.

Lees ook
Drie Booster awards voor initiatieven om obesitas te verminderen

Drie Booster awards voor initiatieven om obesitas te verminderen

Op 15 oktober zijn de Booster awards uitgereikt aan drie initiatieven die de vermindering en preventie van obesitas ondersteunen door gebruik te maken van personalised nutrition. De winnaars zijn Happy Feet on Healthy Food, J.A.App (Juvenile Anti-obesity App) en Ready to (h)eat maaltijden op maat van darmen, genen en richtlijnen.

Onderzoek Stanford University: darmflora heeft baat bij fermentatierijke voeding

Onderzoek Stanford University: darmflora heeft baat bij fermentatierijke voeding

Een eetpatroon dat rijk is aan gefermenteerde voeding zorgt voor lagere ontstekingswaarden en een grotere microbiële diversiteit van de darmflora. Kan een voedingsinterventie de prevalentie van chronische inflammatoire ziekten verlagen?

Blog: Chemo’s, drinkvoeding en afstuderen als mantelzorger

Blog: Chemo’s, drinkvoeding en afstuderen als mantelzorger

Naast haar ziekenhuisbed tik ik stilletjes een nieuwsbericht voor Voeding Nu. Toch wordt ze wakker van haar dutje. Die zijn er veel, want chemo is vermoeiend. Ze kijkt langs haar infuus naar mij en vraagt: “Waar schrijf je vandaag over?”