Weerstand in verschillende verschijningen

VN1-M-Column Duwtje-afbeelding 2-glazen-shutterstock_762724582

‘Juist nu is het belangrijk om aandacht te besteden aan leefstijl’, een boodschap die regelmatig terugkomt in deze coronatijd.

In een brandbrief aan het kabinet werd recentelijk zelfs opgeroepen om een campagne te starten over het belang van een gezonde leefstijl tijdens deze pandemie (1). Door onder andere gezonder te eten kan de weerstand immers worden verhoogd. Bij het inrichten van zo’n campagne is het echter belangrijk om ook rekening te houden met een andere vorm van weerstand: de psychologische weerstand die wordt opgeroepen als we voelen dat ons iets wordt opgelegd.

Uit Brits en Amerikaans onderzoek blijkt dat in de respectievelijk landen 48 en 70 procent van de bevolking vindt dat de overheid burgers niet moet vertellen wat zij wel en niet moeten eten (2,3). Met psychologische kennis kunnen we verklaren waarom mensen hier niet positief tegenover staan. Autonomie is namelijk een belangrijke menselijke waarde. Als iemand ons vertelt wat we moeten doen, zijn we vaak geneigd om direct in de weerstand te schieten: ‘Dat bepaal ik zelf wel!’ Hoe kan de Nederlandse overheid burgers dan wel stimuleren een gezondere leefstijl te gaan volgen?

Onder andere door rekening te houden met onze gevoeligheid voor sociale normen: we passen ons gedrag vaak aan op wat anderen vinden en doen. De overheid kan slim gebruikmaken van sociale normen, bijvoorbeeld door er zelf een te creëren, zonder mensen iets op te leggen. Denk aan de nieuwste overheidscampagne over alcoholgebruik, die met een knipoog mensen stimuleert om uit te spreken dat ze even ‘Dranquilo’ doen en dus wat minder of geen alcohol drinken (4). De campagne richt zich op een brede doelgroep. In tv-spotjes laten verschillende typen mensen het voorbeeldgedrag zien: geen of minder alcohol drinken is heel normaal. Wanneer mensen uitspreken ‘Dranquilo’ te doen, wordt meteen een andere sociale norm geactiveerd: die van consistentie en betrouwbaarheid. Wanneer de kijker dit heeft uitgesproken zal hij of zij minder geneigd zijn om voor de gezelligheid toch mee te drinken: anderen zullen dan immers zien dat je je niet aan je eigen regels houdt (5).

De overheid heeft met campagnes een mooie middel in handen om een gezondere leefstijl te stimuleren. Door in te spele

VN1-M-Column-Duwtje-afbeelding-1-Marijn-van-Velzen-225x300 Marijn van Velzen

n op sociale normen en psychologische weerstand tegen de boodschap te voorkomen, kan een leefstijlcampagne bijdragen aan een hogere lichamelijke weerstand.

1.Menzis Oproep medici wetenschappers en bestuurders aan ministers tot leefstijlcampagne. 2020, 11 november. Geraadpleegd van https://www.menzis.nl/over-menzis/publicaties/zorg-zorgverzekering/2020/11/11/oproep-medici-wetenschappers-en-bestuurders-aan-ministers-tot-leefstijlcampagne

2. Rijksoverheid. Dranquilo-campagne: doorbreek je drinkgewoontes. 2020, 11 december. Geraadpleegd van https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/12/10/dranquilo-campagne-doorbreek-je-drinkgewoontes

3. Cialdini RB & Goldstein N J. Social influence: Compliance and conformity. Annual Review of Psychology. 2004.

Lees ook
Motie voor drempel bij alcohol schenken in winkels verworpen in Tweede Kamer

Motie voor drempel bij alcohol schenken in winkels verworpen in Tweede Kamer

Een motie van de Partij voor de Dieren om een drempel op te werpen voor het kabinetsplan om winkels, zoals kappels en boekhandels, alcohol te laten schenken, is door de Tweede Kamer verworpen. De PvdD wilde dat het kabinet eerst meer advies van experts zou inwinnen over de risico’s en schade voor de volksgezondheid.

CBS: ‘Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018’

CBS: ‘Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018’

Uit de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor 2021 van het Centraal Bureau voor de Statitiek blijkt dat overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks is gedaald sinds 2018. In 2021 had de helft van de volwassenen overgewicht, 21 procent rookt wel eens, 7 procent was een overmatige drinker en 8 procent een zware drinker.

Standpunt Voedingscentrum | Waarom je mensen zichzelf de les moet laten lezen

Standpunt Voedingscentrum | Waarom je mensen zichzelf de les moet laten lezen

Implementatie intenties, altercasting, de foot-in-the-door techniek, boosting, nudging. De lijst aan gedragsveranderingstechnieken is inmiddels zó lang, dat het voor professionals een uitdaging kan zijn om ze allemaal te kennen, laat staan toe te passen in de praktijk. Kortom: een goede aanleiding om – wat het Voedingscentrum betreft – hier een van...