Diëtisten over processed food: ‘Ik hoop dat we in de toekomst naar ultra-processed food kijken als een doorgeschoten consumentisme'

processed-fod-pic

Hoe denken diëtisten over processed food? Voeding Nu vroeg drie food professionals naar hun visie. Dit artikel komt uit de printuitgave van Voeding Nu 3.

  • Voeding Nu sprak met:
  • -Nelleke Dillema, natuurdiëtist in Zutphen
  • -Berdien van Wezel, eigenaar van Gezond Leven Diëtisten in Den Haag en

-Paulien Vinke, diëtist, voedingswetenschapper en PhD-kandidaat aan de universiteit van Wageningen.

 

Hoe definiëren jullie processed food?

Nelleke Dillema: Onder processed food versta ik industrieel bewerkt voedsel. Groente koken zou je ook een ‘bewerking’ kunnen noemen maar dat vind ik geen processed food. Het gaat om voedsel wat in fabrieken bewerkt is tot iets wat eigenlijk bijna niet meer voedsel te noemen is.

Berdien-van-Wezel Berdien van Wezel

Berdien van Wezel: Voedingsmiddelen die in de fabriek een bepaalde bewerking zijn ondergaan. Bijvoorbeeld om het houdbaarder te maken of de kleur, geur of smaak te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld brood of groente uit blik zijn maar ook knakworstjes, noodles en diepvriesproducten.

Paulien Vinke: Onder processed food versta ik alle voedingsmiddelen die een bepaalde vorm van bewerking hebben ondergaan. Dus in feite alle voedingsmiddelen die niet zo in de natuur groeien of voorkomen. Als je het zo bekijkt, is bijna alle voeding die we consumeren processed food. Er is immers maar weinig wat we rauw eten. Daarom spreek ik zelf liever over ultra-processed food of sterk bewerkte voedingsmiddelen. Qua gezondheid en duurzaamheid zit er namelijk een groot verschil tussen aardappelschijfjes of zelf-gekookte aardappelen (in feite al processed foods) en chips (ultra-processed foods).

Hoe staan jullie tegenover processed food?

Nelleke Dillema: Als mensen me vragen of ik ze processed food zou aanraden zeg ik ‘nee’. Ik denk dat het lichaam veel moeite kost processed food te verwerken. Zoetstoffen, smaakversterkers en synthetische hulpstoffen zijn belastend voor het lichaam en kunnen naar mijn idee vermoeidheids- en darmklachten veroorzaken. Ik zeg daarbij niet dat alle e-nummers slecht zijn, maar dat het belangrijk is te kiezen voor eten wat je lichaam herkent als voeding. Ik geloof in oervoeding, het eten van voeding dat voor je lijf bestemd is. Processed food valt daar niet onder.

Koken kost tijd

potato-544073_1920

Berdien van Wezel: Ik vind het onontbeerlijk. Niet iedereen heeft de mogelijkheden om altijd alles vers te maken. Koken kost tijd en dat hebben we niet altijd. Aan bonen uit glas is vaak veel zout toegevoegd maar die kun je bijvoorbeeld meteen opwarmen terwijl de gedroogde variant uren op het vuur moet staan. Vaak zijn het ook smakelijke producten die gewoon lekker zijn en je met mate moet kunnen eten. Desondanks zijn het niet producten die ik zelf vaak eet. Ik ben ervan overtuigd dat je gezonde producten in je lijf moet stoppen, en dus gaat mijn voorkeur naar de minder bewerkte variant.

vinke-paulien-widescreen Paulien Vinke

Paulien Vinke: Een bepaalde vorm van verwerking van voedingsmiddelen is nodig of handig om het beter eetbaar of lekkerder te maken, door het bijvoorbeeld te koken of bakken. Ook kan het makkelijker te verwerken zijn, zoals voorgesneden groente of is het langer houdbaar doordat het bijvoorbeeld is gesteriliseerd of gepasteuriseerd. Op zich is daar dus niet altijd iets op tegen. Desondanks gaan eigenlijk bij elke vorm van bewerking al voedingsstoffen verloren. Soms is dat de moeite waard, bijvoorbeeld om ze eetbaar te maken of om iets lekkers te koken. Maar het heel sterk bewerken van voedingsmiddelen is meestal niet noodzakelijk, terwijl er veel gezonde voedingsstoffen verloren gaan en vaak ongezonde dingen aan toegevoegd worden (bijvoorbeeld zout en suiker). Mijn standpunt is om zo min mogelijk ultra-processed foods te consumeren. En ook bij andere bewerkingsmethoden goed na te gaan in hoeverre dit nodig of de moeite waard is. Meestal geldt: hoe minder bewerking, hoe gezonder en hoe duurzamer.

‘Weet waar je voeding vandaan komt en wat je in je lichaam stopt.’

Nelleke Dillema

Wat adviseren jullie mensen over het gebruik van processed foods?

Nelleke-Dillema Nelleke Dillema, foto: Jasja de Wit

Nelleke Dillema: Als mensen mij vragen om advies over processed food vraag ik ze altijd eerst wat ze zelf willen. Wat voor voeding heb jij het liefst in je lichaam? Waarom eet je bepaalde dingen? Waarom kies je voor een saus uit een pakje met gemodificeerd zetmeel, terwijl een roux maken net zoveel werk kost. Het roeren blijft hetzelfde. Dat stukje bewustwording is daarom heel belangrijk.

fried-3238173_1920 Veel mensen eten nu snel onderweg of gehaast en ik merk bij cliënten dat dit vaak maagklachten veroorzaakt. Ik snap dat het onmogelijk is om nooit haast te hebben maar probeer tijd te maken voor eten. Bak bijvoorbeeld een ei in plaats van dat je grijpt naar een kant-en-klaar-maaltijd. Daarnaast vind ik het ook erg belangrijk om liefde en aandacht te geven aan je voeding. Weet waar het vandaan komt en wat je in je lichaam stopt.

Bewustwording belangrijk

Berdien van Wezel: Als na de anamnese blijkt dat mensen veel gebruik maken van processed foods begin ik met voorlichting. Het gaat om bewustwording, wat eet ik precies? Natuurlijk moet je kijken wat voor diegene zijn situatie haalbaar is maar ik adviseer naar stapsgewijs minder processed foods.

Paulien Vinke: Simpel: ik adviseer mensen om zo min mogelijk (ultra-)processed food te consumeren. Ook probeer ik mensen te motiveren minder gewoon processed food te gebruiken, omdat ook dit al minder gezond is en niet duurzaam. Een zak aardappelschijfjes uit de koeling is veel minder duurzaam dan een net aardappelen waarvan je zelf schijfjes snijdt.

Hoe moeten we in de toekomst naar processed food kijken?

Nelleke Dillema: Ik vraag me vaak af waarom er zoveel processed foods in supermarkten liggen. Hebben we nog echt meer opties nodig? Er worden steeds meer nieuwe producten gelanceerd maar ik vraag me af waarom we dat doen. Ik denk dat het belangrijk is dat mensen bewust worden van wat goede voeding is. De huidige crisis is een goed moment voor mensen om zich af te vragen wat ze nu echt belangrijk vinden. Elke crisis zorgt voor verandering en ik denk dat vele van deze uiteindelijk positief zullen zijn. Mensen kiezen al meer voor lokale voeding, een ontwikkeling die ik alleen maar kan toejuichen. Misschien zijn supermarkten over een paar jaar wel kleiner en gaan we weer meer vaker naar de boer. Dan kiezen we minder voor processed food en eerder voor een lokaal gekweekte tomaat van de boer om de hoek.

‘Volgens de VCP haalt nu maar een klein deel de aanbevolen groente en fruit, wat gebeurt er als iedereen dit wel haalt? ’

Berdien van Wezel

Berdien van Wezel: Er komen steeds meer verandering aan processed foods. Peulvruchten in glas en soepen waar juist geen zout aan is toegevoegd. Langzaam worden processed foods steeds meer aangepast om ze gezonder te maken.

Ik denk dat we naast processed foods ook moeten kijken naar hoe we het beste zo minder bewerkte voedingsmiddelen naar de mensen kunnen brengen. Volgens de VCP haalt nu maar een klein gedeelte van de mensen de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid groente en fruit, hoe gaan we dat doen als iedereen dit wel haalt? Wat gebeurt er als mensen naar een meer vegetarisch voedingspatroon gaan? Veel vleesvervangers bevatten veel zout en bijvoorbeeld avocado’s moeten vaak van ver komen. Het gaat ook over duurzaamheid, minder verspillen en efficiënter produceren. Iedereen moet gevoed worden. Nu zitten we misschien thuis en hebben we meer tijd om naar lokale boeren te gaan, maar hoe gaan we dit doen straks doen?

Rol omgeving

Maar de rol ligt ook bij de mensen en omgeving. Omgevingen die gezondere keuzes aanmoedigen en m chicken-nuggets-246179_1920 ensen die de kennis hebben om zelf die keuze te maken. Een hoogopgeleide die is omgeven door biologische, lokale producten zal een andere keuze maken dan een lager opgeleide die bij wijze van spreken op elke hoek een snackbar heeft zitten. Ook bij kinderen is bewustzijn ontzettend belangrijk. Projecten zoals schoolfruit zijn heel mooi maar de vraag is wat voor verschil het nou echt maakt. Als kinderen niet langer het fruit op school krijgen en hun ouders het niet voor ze in de tas stoppen, maken ze dan zelf ook de gezondere keuze? Pakken ze zelf die banaan in plaats van een koekje?

Paulien Vinke: Ik denk dat veel mensen tegenwoordig niet eens meer stil staan bij de mate van bewerking van de voedingsmiddelen die we elke dag consumeren en de mogelijke alternatieven. Het vraagt nogal wat energie om van een sojaboon een vegetarische burger te maken. We kunnen net zo goed lekker koken met bruine bonen, maar we zijn het verleerd of we zijn te lui geworden. Ik denk dat het aan te raden is dat we ons hier meer van bewust worden en dat we weer meer terug gaan naar een basisvoeding met verse producten. Dat is zowel goedkoper, gezonder als duurzamer.

Ik hoop dat we in de toekomst naar ultra-processed food kijken als een doorgeschoten consumentisme en erom kunnen lachen dat er een periode was waarin we voorgesneden uitjes in een plastic bakje konden kopen. En dat we in de toekomst weer in staat zijn om zelf iets lekkers te koken in plaats van alles kant- en klaar te kopen.

Wat zijn de voordelen van processed food?

Nelleke Dillema: Ik denk dat het voordeel van processed food gemak is, echter denk ik dat dat een schijnvoordeel is. Toen jaren geleden pakjes en zakjes steeds meer een hype op de markt werden vroeg ik me af waarom. Ik denk niet dat snelheid een voordeel is. Het juist belangrijk tijd voor eten te maken, dat is de bedoeling.

Berdien van Wezel: De voordelen zitten vooral in tijd, gemak en smaak.

Paulien Vinke: bewerkte voedingsmiddelen kunnen lekkerder zijn, langer houdbaar, gemakkelijker.

 

Wat zijn de nadelen van processed food?

Nelleke Dillema: Processed food kost je lichaam veel moeite om te verwerken. Zoetstoffen, smaakversterkers en synthetische hulpstoffen zijn belastend voor het lichaam. Je lever herkent ze niet als voedingsstof en zal hard moeten werken om ze het lichaam weer uit te krijgen.

Berdien van Wezel: Ongezonde toevoegingen. Het oorspronkelijke product is vaak simpelweg gezonder. Tijdens de bewerking wordt er vaak zout, vet en suiker toegevoegd aan het product. Daarnaast hebben mensen het vaak over kosten van ‘verse’ producten maar wanneer je een big mac kost dit ook veel geld. Voor hetzelfde bedrag kun je ook een grote hoeveelheid groenten en fruit halen van de markt.

Paulien Vinke: verlies van voedingsstoffen, toevoegen of ontstaan (tijdens het bereidingsproces) van ongezonde (voedings-)stoffen, en de energie die nodig is voor het bereidingsproces maakt het eindproduct vaak niet duurzaam.

Lees ook
Blog: Chemo’s, drinkvoeding en afstuderen als mantelzorger

Blog: Chemo’s, drinkvoeding en afstuderen als mantelzorger

Naast haar ziekenhuisbed tik ik stilletjes een nieuwsbericht voor Voeding Nu. Toch wordt ze wakker van haar dutje. Die zijn er veel, want chemo is vermoeiend. Ze kijkt langs haar infuus naar mij en vraagt: “Waar schrijf je vandaag over?”

Diëtisten presenteren plantaardige variant op Schijf van Vijf

Diëtisten presenteren plantaardige variant op Schijf van Vijf

Een groep van zeven diëtisten introduceert vandaag de Schijf for Life, een plantaardig en duurzaam alternatief voor de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Bijna 200 diëtistenpraktijken gaan de voedingsschijf gebruiken.

Van ARFID  tot orthorexia

Van ARFID tot orthorexia

Niet willen eten. Te veel eten of bepaalde types voedsel links laten liggen vanwege de kleur of textuur, in praktijk Gezond Leven Diëtisten van Berdien van Wezel kloppen mensen aan met verschillende voeding-gerelateerde problemen. Soms levert dit zoveel belemmeringen op voor het dagelijks functioneren dat gesproken kan worden van een eetstoornis.