Leidt de coronacrisis tot ander, gezonder eetgedrag?

The world in my hands - little girl in geography class

Laten we het hopen. Vooropgesteld, een crisis als deze heeft veel negatieve kanten, kent veel slachtoffers en kan nog een lange, onprettige nasleep hebben. Tegelijk kan de COVID-19-pandemie, structurele, positieve veranderingen markeren, die anders wellicht niet of pas veel later zouden plaatsvinden. De verandering naar een gezonder eetpatroon is er een van, een belangrijke.

Rush, rush, wie kent het niet? Een prettig bijverschijnsel van deze crisis is de relatieve rust, voor sommigen tot vervelens aan toe. De rush is letterlijk uit het dagelijkse verkeer tussen personen. Afstand houden, zelfs in het kielzog van een ander op de fiets of rennend kun je besmet raken. In de lucht op het water en het land is het rustig. De winkelstraten zijn vrijwel leeg en in de gangen van de supermarkten lijkt de rust na de aanvankelijke paniekaankopen weergekeerd. De zon schijnt volop, we zijn aardig voor elkaar, wie kan ons wat?

Natuurlijk, er zijn veel directe coronaslachtoffers (de zieken, hun familie, de harde werkers in de zorg) degenen die hun baan al verloren of op de tocht zien staan (denk aan de VS), niemand kan er omheen. De Nederlandse overheid neemt gelukkig een brede verantwoordelijkheid en er zijn andere lichtpuntjes.

Er is medio april volgens het RIVM sprake van een reële afvlakking het aantal gemelde en opgenomen patiënten. Heel, heel voorzichtig wordt al vooruitgeblikt naar een leven in het post-corona-tijdperk. De vraag is of we daarin verder gaan op dezelfde voet als we deden of dat we structureel iets gaan veranderen. Tanken we de stilstaande vliegtuigen als het virus voorbij is meteen weer vol met kerosine en vliegen we dan massaal naar verre oorden om ons te ontladen of maken we echt een pas op de plaats?

blauwe-lucht-300x200 Herkenbaar?

Wie ervaart nu niet de schone lucht? Blauwer dan blauw heb ik haar in de afgelopen weken in Nederland nog niet gezien. En hoe prettig is het rustige verkeer, dat zonder corona meestal lawaaiig voorbijraast om medewerkers voor dag en dauw naar hun werkplek te brengen, en weer terug? Het werk blijkt in veel gevallen anders te kunnen, met alle digitale middelen die we ter beschikking hebben. Hoe gaan we het opnieuw en efficiënt inrichten? En gaan we ook structureel veranderen?

Link met eten

Het nieuwe coronavirus heeft duidelijke links met eten. Ergens in China kreeg iemand het binnen. Waarschijnlijk verliep de infectie via een Hoefijzervleermuis. Maar deze had evengoed ergens anders kunnen ontstaan, op een andere plek waar een virus, dat in een (wild) dier leeft, via de voedselketen in het eten of directe omgeving van de mens terechtkomt, bijvoorbeeld via een huisdier.

Natuurlijk helpt het enorm infecties tegen te gaan door in de voedselketen super hygiënisch te werken. Producenten in de voedselketen stapelen dan ook certificaat op certificaat op protocol op protocol om de overdracht van zogeheten zoönosen te voorkomen, niemand is erbij gebaat een ander ziek te maken, laat staan de rest van de wereld. Maar dan nog kan het in deze geglobaliseerde wereld via een kleine stap faliekant misgaan. Onderzoekers hebben berekend dat zeventig procent van de nieuwe virussen die in mensen terechtkomen van dieren afkomstig zal zijn. Ze spreken niet in algemene termen over het coronavirus, zoals de WHO doet (wat overigens wel zo makkelijk is), maar van SARS Coronavirus 2.

In de kantlijn van deze crisis wordt de roep van vegetariërs en veganisten luider om het systeem van dierlijke voedselproductie in zijn totaliteit te heroverwegen. Om zoönosen te voorkomen, dierenleed te besparen en het voedingspatroon en het milieu te verbeteren. Ze roepen het al jaren, maar met de wind van het coronavirus in de zeilen, bereikt hun boodschap wellicht gewilliger oren. Of de gevolgen van het coronavirus genoeg impact hebben om structureel te veranderen, is nog koffiedikkijken, maar het lijkt mij geen slecht idee: meer akkerbouw en minder veeteelt. En dat betekent wat mij betreft niet dat we boerenbedrijven om zeep helpen, maar ze helpen om te vormen. En dat gaat niet van vandaag op morgen.

Op Linkedin verwoordde Volkert Engelsman, de CEO van Eosta, een distributiebedrijf van biologische groente en fruit, het vanuit zijn perspectief: ‘Na Corona is het geen optie om weer normaal te werken. Deze crisis heeft duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar we ons ecosysteem hebben gemaakt door monoculturen en intensieve veehouderij. De schade die we hebben aangericht aan de biodiversiteit schaadt onze economie. We moeten stoppen met het afzagen van de tak waar we op zitten. Wat we nodig hebben is een nieuw economisch systeem dat de gezondheid en de planeet in de definitie van winst opneemt. Daar werken we aan in onze True Cost of Food-campagne.’

Chinezen eten gezonder

Hoe de corona-uitbraak effect kan hebben op het eetpatroon komt naar voren in de resultaten van een enquête die het gerenommeerde adviesbureau Oliver Wyman hield onder 1000 Chinezen. Neem hierbij even indachtig dat het coronavirus al sinds december 2019 en waarschijnlijk eerder in China aanwezig was. Volgens het onderzoek dat half maart werd gepubliceerd hield twintig procent van de Chinezen tijdens de corona-uitbraak vast aan het normale voedingspatroon, maar tachtig procent veranderde, waarvan de helft in sterke mate. De Chinezen lieten vooral vlees links liggen (-34%), terwijl versproducten als groente en fruit massaal aftrek vonden (+40%). De gemiste eiwitten uit vlees werden vooral gecompenseerd door het eten van meer zuivel (+33%) en

visolie--300x233

eieren (+35%). Ook de consumptie van vitamines, mineralen via supplementen ging omhoog. En net als in Nederland vertoonden de Chinezen hamstergedrag. Online werd door de Chinezen veel houdbaar voedsel gekocht zoals noedels, rijst en pasta, wat begrijpelijk is als je de deur niet uit mag.

De onderzoekers van Oliver Wyman speculeren dat het Chinese gedrag een begin kan zijn van een structurele verandering. Er ligt volgens hen met name een grotere vraag naar supplementen in het verschiet omdat de Chinezen willen blijven werken aan een betere weerstand ter preventie van mogelijk toekomstige infecties. In Nederland adviseert het Voedingscentrum de algemene, gezonde bevolking juist niet om extra vitamines in te nemen voor een betere weerstand en wijst erop dat een gezond voedingspatroon via de Schijf van Vijf voorziet in voldoende voedingsstoffen.

Maar wie volgt dat, benadrukken de voorstanders van supplementen, die voor een betere weerstand naar supplementen verwijzen, zoals met vitamine D en C waarvan geclaimd mag worden dat ze bijdragen aan een betere weerstand. Ze voelen zich nu extra gesterkt door onderzoekers in China die succesvol hoge doses vitamine C inzetten bij de behandeling van coronapatiënten. Uit de eerste onderzoeksresultaten uit China blijkt dat extra vitamine C op de intensive care via intraveneuze toediening de opnametijd van patiënten inderdaad kan verkorten door een herstel van de longfunctie, met drie tot vijf dagen. In de Verenigde Staten wordt nu een trial opgezet onder duizend corona-patiënten. Maar het gaat om een medicinale behandelingen, niet om een onschuldig huis-tuin-en-keuken-middel als vitamine C in pilvorm.

Naar een gezonder eetpatroon

Zal het de Nederlanders lukken massaal over te schakelen op een ander, gezonder voedingspatroon, dat niet hoeft te worden aangevuld met supplementen? Op verschillende fora in de media wordt discussie gevoerd over ongezond eetgedrag van de Nederlanders en de noodzaak het te veranderen. Door het coronavirus komt aan het licht dat vooral mensen met overgewicht op de intensive care liggen (80 procent) en dat zij vatbaarder zouden zijn voor ernstige symptomen. Tijd voor verandering?

In het populaire tv-programma Jinek legde de Rotterdamse obesitas-hoogleraar Liesbeth van Rossum uit dat de aanpak van overgewicht en obesitas urgent is. Het is volgens haar een medisch en leefstijlprobleem dat voorzichtig moet worden aangepakt, omdat het om kwetsbare mensen gaat. De directeur van de Nederlandse Vereniging voor Diëtisten, Bianca Rootsaart, begon in navolging hierop op LinkedIn een discussie over de urgentie van de aanpak van overgewicht en pleitte daarbij ook voor nuance in de discussie: ‘Het ene overgewicht is het andere niet en de relatie van mensen met voeding is voor ieder mens en lichaam anders. Preventie moet prioriteit krijgen (voorkomen dat mensen overgewicht krijgen) en we moeten zorgen voor gerichte en deskundige begeleiding zodra mensen overgewicht bereiken waarvan het lichaam metabool ontregeld raakt’, aldus Rootsaert. ‘Het is maatwerk. En het is kwetsbaar. Het zachte verhaal van Van Rossum mag vaker verteld worden.’

Ze kreeg bijval van onder andere voedinskundige Anneke Palsma: ‘Preventie is belangrijk, maar daarnaast moet ervoor gewaakt worden dat preventie leidt tot fatshaming door mensen die gebrek aan kennis en inlevingsvermogen hebben met betrekking tot deze patiëntengroep. Verder is het belangrijk dat het geen “one size fits all-benadering" wordt.’

Hoe vaak is al niet de roep om een groter accent op preventie gehoord in Nederland? Zal de politiek in Nederland, in het licht van corona, nu dan doorpakken? Vooralsnog heeft deze zich nog niet uitgesproken over het preventief en wezenlijk anders aanpakken van ongezond eetgedrag. Bij monde van staatssecretaris Blokhuis wordt nog steeds verwezen naar het (met permissie) voortkabbelende Preventieakkoord.

Als het aan hoogleraar Voeding Jaap Seidell ligt is er een belangrijke rol voor de overheid weggelegd. In een interview in Voeding Nu doet hij de oproep juist nu te veranderen. ‘Verandering in de gehele samenleving is nodig en het is belangrijk dat overheid daarbij de leiding neemt’, zegt hij. ‘De overheid denkt dat mensen het wel zelf doen maar het is hun taak om een gezonde omgeving te creëren en mensen te beschermen. De overheid moet zorgen voor veilige lucht, schoon water en een goede leefomgeving. Voeding is onderdeel van deze omgeving. Naast informatie over gezonde voeding is het ook belangrijk dat de omgeving gezonde keuzes stimuleert. Zoals de Wereldgezondheidsorganisatie ook al zegt, je kan mensen zelf niet alleen de schuld geven. Het is juist nu belangrijk dat gezonde voeding en beweging aangemoedigd worden. Waarom ongezonde keuzes stimuleren wanneer je ook gezonde keuzes kan aanmoedigen? Dit doe je door de omgeving te veranderen. Dit is dan ook een oproep om dat te doen. Aan de overheid maar ook aan supermarkten en voedingsproducenten. Het is een collectief belang.’

Ook in andere delen van de wereld klinken dit soort oproepen. Zo verklaarde de ondersecretaris van het Mexicaanse ministerie van gezondheid Hugo López-Gatell in een persconferentie, dat decennia van slechte eetgewoontes de bevolking opgezadeld heeft met een epidemie van gezondheidsproblemen als obesitas, die hen kwetsbaarder maakt voor het nieuwe coronavirus. In het land zijn tot nu toe zo’n 1890 coronapatiënten bekend en 79 doden als gevolg van het virus. ‘Deze mensen hadden jammer genoeg chronische ziekten of waren ouder’, zei Lópe Hugo z-Gatell.

  • HugoGatell Hugo López-Gatell
  • ‘Dit is het resultaat van minstens vier decennia van slechte voeding, een dieet dat is gecreëerd door producten met een lage voedingskwaliteit en zeer hoge calorieën, met name in bewerkte voedingsmiddelen.’

Tekenen dat grotere groepen consumenten zich wereldwijd afzetten tegen ultra processed food komen naar voren uit een afgelopen maand gepubliceerd onderzoeksrapport van Euromonitor International, waarvoor onder andere 13.000 respondenten werden geraadpleegd. Volgens de organisatie legt het groeiend aantal mensen met obesitas ultra processed food onder vuur. Daarbij haalt Euromonitor nieuwe studies aan die een verband leggen tussen ultra processed food en gezondheidsrisico’s. Steeds meer supermarkten gaan de nadruk leggen op verse voeding en ook de wetgeving zal producenten uiteindelijk leiden naar een vermindering van het aanbod van ultrabewerkt voedsel, omdat bedrijven hun (ongezonde) producten moeten herformuleren.

 

Maar de vraag blijft: wat gaat er hier en daar gebeuren, wat gaat er na corona daadwerkelijk en structureel veranderen? Hoe gaan we dat doen? En wat is het doel? Het is hoopvol dat velen zich in Europa aan gezonde, intelligente corona-afspraken kunnen houden. Laten we daar vooral gebruik van maken.

Lees ook
“Duurzame voedingspatronen hier, moeten ook rekening houden met een beter milieu daar”

“Duurzame voedingspatronen hier, moeten ook rekening houden met een beter milieu daar”

Minder voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong eten kan een weldaad zijn voor het milieu. Maar wat zijn de eventuele milieu-effecten van meer plantaardige voedingsmiddelen?

De stembus voor de James Lind Prijs 2021 is open

De stembus voor de James Lind Prijs 2021 is open

Branchevereniging NPN maakt de genomineerden bekend voor de James Lind Prijs 2021. De drie onderzoeken en drie toepassingen waar je vanaf vandaag op kunt stemmen maken kans op een prijs van €10.000.

VN organiseert wedstrijd voor bedrijven die het voedselsysteem transformeren

VN organiseert wedstrijd voor bedrijven die het voedselsysteem transformeren

Kleine en middelgrote bedrijven en start-ups die zich bezighouden met het transformeren van voedselsystemen, kunnen zich opgeven voor de Best Small Business-wedstrijd van de Verenigde Naties.